The effect of using AI on consumer behavior
Yapay zekânın tüketici davranışına etkisi
- Tez No: 980102
- Danışmanlar: PROF. DR. CEM HARUN MEYDAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Güvenmek, Tüketici davranışı, Yapay Zeka Endeksi, Trust, Consumer behavior, Artificial Intelligence Index
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Ankara Bilim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, özellikle yapay zekâ (YZ) teknolojisinin tüketici davranışı üzerindeki etkilerini ampirik kanıtlar ve teorik çerçeveler üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, dijital ortamlarda yapay zekâ teknolojisinin tüketici karar alma süreçleri üzerindeki davranışsal ve ekonomik etkilerini anlamayı hedeflemektedir. Çalışma, uygulama ortamı olarak Libyalı İslami Banka seçilerek 15 Nisan ile 15 Haziran 2025 tarihleri arasında 391 müşteriyle gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, örneklem yeterliliği ve temsiliyetine dayalı olarak istatistiksel güç analizi ile seçilmiştir. Veri toplama işlemi, demografik profil bilgileri ve YZ kullanımı ile tüketici davranışlarını ölçen geçerli ölçekler içeren yapılandırılmış anketler aracılığıyla yapılmıştır. Kullanılan araçlar, anahtar kavramlar için Cronbach alfa değeri 0.80'in üzerinde olan yüksek güvenilirlik göstermektedir. Veriler, IBM SPSS ve R yazılımlarıyla analiz edilmiş; betimsel istatistikler, Pearson korelasyonu ve çoklu regresyon analizleriyle araştırma hipotezleri test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, YZ kullanımının dijital ortamlarda tüketici davranışını önemli ölçüde etkilediğini göstermektedir. Tüketici davranışı ile etkileşim (r = .852) ve YZ kullanımı ile algılanan fayda (r = .859) arasında güçlü pozitif ilişkiler bulunmuştur. Regresyon analizleri, YZ kullanımının tüketici davranışı üzerindeki güçlü pozitif etkisini (β = 0.733, R² = 0.537) ve güven ile tavsiyenin tüketici çıktıları üzerindeki önemli etkilerini doğrulamıştır. Tüm bulgular, p < .001 seviyesinde istatistiksel olarak anlamlıdır. Genel olarak, bu araştırma, YZ formatlarının tüketici deneyimleri ve davranışları üzerindeki dönüştürücü doğasını vurgulamaktadır. Bu bağlamda, YZ araçları ile güven, kişiselleştirme ve etkileşimin tüketici etkileşimini ve memnuniyetini nasıl artırabileceği üzerinde durulmaktadır. Araştırma, YZ entegrasyonundan en iyi şekilde faydalanmak isteyen politika yapıcıları, uygulayıcılar ve araştırmacılar için önemli sonuçlar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study focuses mainly on the impacts of artificial intelligence (AI) on consumer behavior through empirical evidence and theoretical frameworks. The research aims to understand the behavioral and economic aspects of consumer decision-making in digital environments with respect to artificial intelligence technology. The study was carried out among clients of the Libyan Islamic Bank, which was selected as an accessible application setting for data collection. A descriptive cross-sectional study design targeting 391 clients between April 15 and June 15, 2025, was utilized. Clients were recruited on the basis of statistical power analysis for sample sufficiency and representativeness. Data were collected using structured questionnaires that included demographic profiling and validated scales measuring AI use and consumer behavior. The instruments used showed high reliability, with Cronbach's alpha greater than 0.80 for key constructs. Data were analyzed through IBM SPSS and R software, applying descriptive statistics, Pearson correlation, and multiple regression analyses to test the hypotheses of the study. The results show that AI significantly affects consumer behavior in digital environments. Strong positive associations were discovered between consumer behavior and engagement (r = .852), and also between AI use and perceived usefulness (r = .859). Regression analyses confirmed the hypothesized relationships, including a strong positive effect of AI use on consumer behavior (β = 0.733, R² = 0.537), and significant effects of trust and recommendation on consumer outcomes. All findings were statistically significant at p < .001. In general, the research accentuates the transformative nature of AI regarding consumer experiences and behavior. With this perspective, it emphasizes how trust, personalization, and engagement in dealing with AI tools can help consumer interaction and satisfaction in respect of the digital market. This provides significant implications for policymakers, practitioners, and researchers who want to make the best out of AI integration in customer-oriented services.
Benzer Tezler
- Yapay zekâ ile kişiselleştirilmiş ürün deneyiminin satın alma niyeti üzerindeki etkisi: Tüketici-marka bağının düzenleyici rolü
The effect of AI-driven personalized product experience on purchase intention: The moderating role of consumer-brand engagement
ŞURA MERT BÜYÜKTEPE
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İşletmeİstanbul Ticaret ÜniversitesiPazarlama Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURAK YAPRAK
- The differences between countries; Türkiye and United States of America based on consumer shopping behavior in live streaming commerce
Canlı yayın ticaretinde tüketici satınalma davranışına dayalı Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki farklar
BURCU AYVAZ BÜRKEV
- Yapay zekâ tabanlı satın alma tavsiyelerinin tüketici satın alma karar sürecine etkisi
The effect of artificial intelligence-based purchasing recommendations on consumer purchasing decision process
İSMAİL DAĞAÇAR
- Çevrimiçi (Online) alışveriş sitelerindeki sohbet robotu (Chatbot) araçlarına yaklaşımın, tüketicilerin davranışsal niyetleri üzerindeki etkisi, algılanan zeka ve antropomorfizm: Türkiye ve Azerbaycan uygulaması
The effect of approach to chatbot tools in online shopping sites on consumers' behavioral intentions, perceived intelligence and anthropomorphism: Turkey and Azerbaijan application
EMİL HÜSEYNZADA
- Yetişkinlerde Üretken Yapay Zekâ Kullanımının Siberkondri Eğilimi Üzerindeki Etkisi:Sağlık Sistemine Güvensizlik,Tüketici Sinizmi ve Hipokondrinin Düzenleyici Rolü
The Effect Of Generative Artificial Intelligence Use On Cyberchondria Tendency Among Adults:The Moderating Role Of Distrust İn The Healthcare System,Consumer Cynicism,and Hypochondria
AYŞEGÜL GÜLNAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık YönetimiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇAĞLA PINAR UTKUTUĞ
