Endülüs Sûfîlerinde muhabbet kavramı: İbn Berrecân ve İbnü'l-Arîf örneği
The concept of divine love (Mahabba) in Andalusian Sufis: A study of Ibn Barrajan and Ibn al-Arif
- Tez No: 980239
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖNCEL DEMİRDAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tasavvuf Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İlâhî aşk anlamı şeklinde yorumlanabilen muhabbet, tasavvufun özünde yer alan kavramlardandır. Bu çalışmada, Endülüs tasavvufunun önde gelen iki sûfîsi İbn Berrecân (ö. 536/1141) ve İbnü'l-Arîf'in (ö. 536/1141) muhabbet mefhumuna bakış açılarını yansıtılmaktadır. İki bölümden oluşan çalışmamızda, öncelikle tasavvuf klâsiklerinde muhabbet kavramının nasıl tanımlandığı, muhabbet ıstılahıyla ilgili kavramlara da değinilerek açıklanmıştır. Muhabbetin Kur'ân ve hadislerde nasıl yer aldığı ele alınmış, muhabbetin dereceleri, alâmetleri anlatılmış ve âlemde muhabbetin izi sürülmüştür. İlâhî aşk ya da İlâhî sevginin eş anlamlısı sayılan muhabbetin Endülüslü iki önemli sûfî olan İbn Berrecân ve İbnü'l-Arîf tarafından nasıl yorumlandığı ikinci bölüm tezimizin özüdür. Aynı dönemde yaşamış ve aynı yıl vefat etmiş bu iki sûfî, Endülüs'te tasavvufun neşvünemasına ciddi katkı sunarak İbnü'l-Arabî dâhil olmak üzere kendilerinden sonraki nesilleri etkilemişlerdir. İbn Berrecân ve İbnü'l-Arîf'in günümüze ulaşan eserlerinden faydalanılarak muhabbet ıstılahına getirdikleri özgün bakış açıları ele alınmış ve buluştukları ortak noktalar sergilenmiştir. Muhtevayı zenginleştirmek amacıyla Gazzâlî'nin İhyâ aslı eseri ve İbnü'l-Arabî'nin Fütûhât'ı-Mekkiyye eserinde muhabbet kavramına ilişkin yorumlarında bahse konu iki sûfîyle örtüştükleri yerler yansıtılmıştır. Tefsir ve Esmâ-i Hüsnâ şerhi çalışmalarıyla ön plana çıkan İbn Berrecân, muhabbet ve marifet arasındaki güçlü bağa dikkat çeker. Muhabbetin rızâ makamıyla iç içe geçtiğini ve muhabbet, marifet ve rızânın birbiriyle bağlantılı olduğunu ifade eder. Muhabbetin derinliklerinde yer alan hâl ve makamları, sıradan insanların taşımakta zorlandığı mânevî hastalıklar olarak değerlendiren İbnü'l-Arîf ise Allah'tan başka her şeyin kul ile Allah arasına perde olacağını belirtir. Her iki sûfî de muhabbeti, insanın mânevî nitelikleriyle ilişkilendirir. İbn Berrecân, Allah'ın kuldaki muhabbet derecesi kadar onda bulunan nitelikleri dönüştüreceğini savunur. Öte yandan, İbnü'l-Arîf muhabbetin kelimelerle ifade edilemeyeceğini, yalnızca tecrübe edilmesi gereken bir hâl olduğunu dile getirir. Ayrıca avam ve havas ayrımı yaparak avamın Allah'ın lütuflarını gözlemleyerek muhabbeti artıracağını, havassın ise bu sevgiyi sessizce ve derinden yaşadığını belirtir. Her iki sûfî de muhabbetin mânevî arınmayla ilişkisine vurgu yapar. İbn Berrecân, mü'minin Allah'a yönelmesiyle hem amelinin hem de kalbinin saflaşacağını ifade eder. İbnü'l-Arîf ise Kur'ân ile temizlenmeyi kalbin arınması olarak yorumlar. Böylelikle, her iki sûfî muhabbetin, kulun manevî yolculuğunda kat edilen mertebelerin anahtarı olduğuna işaret eder.
Özet (Çeviri)
Mahabbat, which can be interpreted as divine love, is one of the core concepts of Sufism. This study reflects the perspectives of two prominent Andalusian Sufis, Ibn Barrajan (d. 536/1141) and Ibn al-Arīf (d. 536/1141), on the concept of muhabbat (divine love). Consisting of two sections, this study first explains how the concept of mahabbat is defined in Sûfî classics, while also addressing related terms. It discusses how mahabbat is represented in the Qur'an and hadiths, elaborates on its degrees and signs, and traces its manifestations in the universe. The backbone of this thesis is the interpretation of muhabbat, synonymous with divine love, by two prominent Andalusian Sûfîs, Ibn Barrajān and Ibn al-Arīf. These two Sufis, who lived in the same period and passed away in the same year, made significant contributions to the flourishing of Sufism in Andalusia, influencing subsequent generations, including Ibn al-Arabī. The unique perspectives they brought to the term mahabbat have been examined through their surviving works, and the common points they share have been highlighted. To enrich the content, the points of convergence between the two aforementioned Sufis and the interpretations of maḥabba found in al-Ghazālī's Ihyāʾ and Ibn al-Arabī's al-Futūhāt al-Makkiyya have been reflected. Ibn Barrajān, renowned for his works on Qur'anic exegesis and the commentary on the Divine Names (Asmā' al-Husnā), emphasizes the strong connection between mahabbat and ma'rifa (gnosis). He asserts that mahabbat intertwines with the station of riḍā (contentment) and that muhabbat, ma'rifa, and riḍā are interconnected. Ibn al-Arīf, on the other hand, considers the states and stations underlying mahabbat as spiritual afflictions that ordinary people struggle to bear. He asserts that everything other than Allah acts as a veil between the servant and Allah. Both Sufis associate mahabbat with the spiritual qualities of the human being. Ibn Barrajān maintains that Allah transforms the attributes of a servant according to the degree of mahabbat in the servant's heart. Meanwhile, Ibn al-Arīf states that mahabbat cannot be expressed in words but must be directly experienced, cautioning against revealing its secret. He distinguishes between the common believers (awām) and the elite (khawāṣṣ), explaining that the common believers increase their love by witnessing Allah's blessings, while the elite experience this love silently and profoundly. Both Sufis emphasize the relationship between mahabbat and spiritual purification. Ibn Barrajān likens the purity of a believer's heart to a palm tree, suggesting that by turning to Allah, both the believer's actions and heart become purified. Ibn al-Arīf interprets purification through the Qur'an as the cleansing of the heart. Thus, both Sufis indicate that mahabbat serves as the key to the spiritual stages traversed by the servant on the path to Allah.
Benzer Tezler
- Tasavvuf tarihi açısından Horasan-Endülüs etkileşimi: Abdullah el-Ensârî el-Herevî ve Ibnü'l-Arîf örneği
Relation between Khurasan and Andalucia in the history of sufism: Abd allah al-Ansârî of Herat and Ibn al-Arîf
RÜVEYDA MERAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET NEDİM TAN
- İbnü'l-Arabî'nin ed-Dürretü'l-Fâhira adlı eserinin tahlil ve tahkiki
The analysıs and ascertaınment of İbnü?l-Arabî?s ed-Durra el-Fakhıra named book
YUSUF RAMAZAN SARAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RİFAT OKUDAN
- İbn Arabi'nin epistemolojisinde akıl ve keşf
Reason and kashf in the epistemology of İbn Arabi
CUMALİ KÖSEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. OSMAN MURAT DENİZ
- Konya dışındaki müze ve kütüphanelerde bulunan Selçuklu ve Selçuklu üslubunu taşıyan cild kapakları (2 cilt)
Başlık çevirisi yok
AHMET SAİM ARITAN
Doktora
Türkçe
1992
Sanat TarihiSelçuk ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. BEYHAN KARAMAĞARALI
- Katılma nöbeti olan hastalarda demir tedavisinin etkinliğinin ve aile kaygı düzeylerinin araştırılması
The effectiveness of iron treatment in patients with breath holding episodes and the investigation of the levels of family anxiety
TUĞBA ARIKOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2005
NörolojiSağlık BakanlığıÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAHYA KEMAL YAVUZ GÜRER