Mantık açısından Gazâlî'nin nedensellik eleştirisi
Al-Ghazali's critique of causality from a logical perspective
- Tez No: 980369
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL KÖZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Gazzali, Nedensellik, Zorunluluk, İbn Sina, İmkan, Gazali, Causality, Necessity, Ibn Sina, Possibility
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mantık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İbn Sînâ temsilindeki İslam filozoflarının“tabiattaki varlıkların çift katmanlı zorunluluk (zorunlu olarak + kaçınılmaz) ile nedensel ilişkiye tabi olduğu”iddiasının kök metafizik öncüllerini sistematik biçimde ortaya çıkarmayı ve Gazâlî'nin nedensellik konusunda filozoflara yönelttiği eleştiriyi, ortaya çıkarılan bu mantıksal harita üzerinde doğru noktaya yerleştirmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseni kapsamında, İbn Sînâ'nın nedensellik teorisi“Mantıksal Haritalama”yöntemiyle çözümlenmektedir. Bu metot, nihai çıkarım önermesi olarak belirlenen bir önermenin öncül önermelerini tespit etmekle başlayan, hedeflenen temel öncüle ulaşıncaya kadar büyük öncülleri daha temel pozisyondaki başka bir kıyasın çıkarım önermesi kabul ederek zincirleme kıyası geriye doğru inşa eden bir yöntemdir. Bu yöntem ile tespit edilen kök öncüllerin mantıksal yapısı ortaya konularak Gazâlî'nin itirazlarının dönüştürücü mekanizmasının anlaşılması için gerekli temel haritalandırılmaktadır. Filozofların nedensellik modeli, varlık aktarımının zorunluluğunun başka türlü olmasının imkânsız olması anlamında çift katmanlı bir yapıya sahiptir. Gazâlî, bu yapıyı dönüştürerek kaçınılmazlığı süreklilik (devamlılık) ile, zorunluluğu ise mümkünlük modalitesi ile ikame etmektedir. Bu analiz, metafizik varsayımları şeffaf hale getirmek ve felsefi söylem içinde eleştirinin nesnesini netleştirmek için metodolojik bir çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to systematically uncover the root metaphysical premises underlying the claim of Islamic philosophers—as represented by Ibn Sīnā (Avicenna)—that 'beings in nature are subject to causal relations governed by a dual-layered necessity (necessary per se + inevitable)', and to correctly situate al-Ghazālī's critique of the philosophers concerning causality at the appropriate conceptual point on the logical map thus revealed. Within a qualitative research design, Ibn Sīnā's theory of causality is analyzed using the 'Logical Mapping' method. This method begins by identifying the premise propositions of a designated final inference proposition; it then constructs a syllogistic chain backwards by treating each major premise as the inference proposition of another syllogism situated at a more fundamental level, continuing until the targeted foundational premise is reached. By elucidating the logical structure of the root premises identified through this method, the essential groundwork necessary for understanding the transformative mechanism of al-Ghazālī's objections is mapped. The philosophers' model of causality possesses a dual-layered structure, signifying that the necessity of the transference of existence is impossible otherwise (i.e., it could not be otherwise). Al-Ghazālī transforms this structure by substituting inevitability with continuity, and necessity with the modality of possibility. This analysis provides a methodological framework for rendering metaphysical assumptions transparent and clarifying the object of critique within philosophical discourse.
Benzer Tezler
- مفهوم العقل بين علم الكلام والفلسفة، كانط والغزالي نموذجًا
Kelam ilmi ve felsefe'nin akıl eleştirisi: Gazali ve Kant örneği
ORABİ ORABİ
Doktora
Arapça
2023
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZCAN TAŞCI
- The holistic approach to knowledge and education in İmām Abū Hāmid Al-Ghazālī's system of thought
Imām Abū Hāmid Al-Ghazālı̄'nin düşünce sisteminde ilim ve eğitime bütünsel yaklaşım
AHSEN NİMET CEBECİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
Felsefeİbn Haldun ÜniversitesiMedeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP ŞENTÜRK
- Gazzâlî'nin mantık eserlerinde kelâm metodunun eleştirisi
Criticism of kalām in Ghazzālī's logic works
RUKİYE PEKDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinSakarya ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRAH KAYA
- Mehmed Tâhir Lâlezârî'nin“el-Mîzânü'l mukîm fî ma'rifeti'l kıstâsü'l müstakîm”adlı Kıstâsü'l müstakîm şerhinin tahkik ve tahlili
An analysis and the critical edition (Taḥḳīḳ) of Meḥmed Tāhir Lālezārī's commentary of Kisṭāsu'l mustaḳīm entitled“al-mīzānu'l muḳīm fī maʿrifeti'l ḳisṭāsu'l mustaḳīm”
ZEHRA YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinYalova ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULKADİR COŞKUN
- Sofistler, Gazzali ve Descartes'ta şüphecilik (İlk. Orta ve Yeniçağ'da şüphecilik)
Scepticism of sophists, AQl-Gazzali and Descartes
MAHMUT AYTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
FelsefeMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ DURUSOY