Bayburt el sanatları
Bayburt handicrafts
- Tez No: 980388
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE ASLIHAN EROĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: El Sanatları, Güzel Sanatlar, Crafts, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Bayburt, el sanatları, geleneksel sanatlar, el işleri, Geleneksel Türk sanatı, Bayburt, handicrafts, traditional arts, handcrafts, Traditional Turkish art
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Geleneksel Türk el sanatları kadim zamanlardan günümüze kadar; gelişen ve değişen alet ve araçlarla cinsiyet ayrımı olmaksızın usta-çırak ilişkisi temelinde varlığını sürdürmüştür. Zaman içerisinde beliren yeni ihtiyaçları karşılamak için yeni aletler kullanılmış, yeni ürünler ortaya çıkarılmıştır. Bu sayede hem çağla irtibat kurulmuş hem de toplumun estetik ve kültürel birikimi sonraki kuşaklara aktarılabilmiştir. Erkekler sanatlarını icra ederken çekiç, bıçkı, keski gibi aletlerle, demir, taş, altın, gümüş gibi madenlere şekil vermiş, estetik katmışlardır. Ayrıca ağaç ve boynuz gibi doğal malzemelerden çeşitli ürünler ortaya çıkarmışlardır. Kadınlar ise daha çok ehram ve kilim gibi dokumacılık faaliyetlerinde bulunmuşlardır. Geleneksel el sanatlarının cinsiyete dağılımı genel olarak erkek ve kadınların fizyolojik özelliklerine ve toplumsal rollerine göre şekillenmiştir. Erkekler daha çok bedensel güç isteyen ve ev dışında icra edilen sanatlarla uğraşırken kadınlar iğne, şiş, makas gibi araçlar ve yün, kendir gibi doğal hammaddelerle daha az güç gerektiren sanatlarla ev içinden üretime katılmışlardır. Diğer taraftan oymacılık ve taş işçiliği gibi meskenlerin yapımına ilişkin el sanatları erkekler, meskeni donatma, ferdi giydirme türünden ihtiyaçları karşılamaya yönelik sanatlar ise kadınlar tarafından icra edilmiştir. Geleneksel el sanatları genellikle ferdi üretimler şeklinde icra edilmişse de bazen birden çok kişinin katılımıyla üretim yapılmıştır. Çalışma alanı olarak belirlediğimiz Bayburt, geleneksel Türk el sanatlarının icra edildiği önemli merkezlerden biridir. Bu sanatlar çalışma ile teker teker ele alınacaktır. Bayburt'ta yaşayan, yaşatılan el sanatları ticari bir meta olarak ustalarına gelir sağlamaya devam etmektedir. Günümüzde Kültür varlıklarını restore eden taş ustalarının önemli bir kısmı Bayburtludur. Ahşap işleri ile uğraşan ustaların yaptığı mihrap minber gibi cami mimarisinin tamamlayıcı unsurları ülkemizin yanı sıra yurt dışından da yoğun talep görmektedir. Bayburtlu Kadınların tezgâhlarda dokuduğu ehramlar, kilimler, tığ işinden, cağ işine pek çok el işi bir yandan çeyizleri ve meskenleri süslerken diğer yandan ekonomik talep görmeye devam etmektedir. Sayılan nedenlerle çalışma yeri olarak Bayburt seçilmiştir. Çalışma; yazılı kaynaklar üzerinden Bayburt el sanatlarının belirlenmesi, Bayburt'ta yapılacak saha çalışması ile ilgili sanatlar konusunda kaynak kişi olarak bilgi alınacak sanatkârların tespiti, sanatların ve motiflerin yerel olarak kullanılan isimlerinin, kullanıldığı alanların ve üretim aşamalarının açıklanması ve nakış görsellerinin kayda alınması olarak planlanmıştır.
Özet (Çeviri)
BAYBURT HANDİCRAFTS Traditional Turkish Handicrafts have survived from ancient times to the present, based on the master-apprentice relationship, regardless of gender, using evolving and changing tools and equipment. Over time, new tools have been used to meet emerging needs, and new products have been created. This way, a connection with the era has been established, and the aesthetic and cultural heritage of society has been passed down to future generations. While men practiced their crafts using tools such as hammers, saws, and chisels, shaping materials like iron, stone, gold, and silver, they also created products from natural materials like wood and horn. Women, on the other hand, were more involved in textile activities like weaving“ehram”and carpets. The distribution of traditional handicrafts by gender has generally been shaped by the physiological characteristics and social roles of men and women. Men engaged in crafts that required physical strength and were typically performed outside the home, while women participated in the production of crafts with tools such as needles, hooks, and scissors, working with natural materials like wool and hemp, which required less physical strength and were mostly carried out inside the home. On the other hand, crafts related to the construction of dwellings, such as wood carving and stonework, were typically practiced by men, while women focused on crafts aimed at furnishing and personal adornment. Traditional handicrafts were generally carried out as individual productions, although sometimes multiple people participated in the production process. The region of Bayburt, which we have chosen as the focus of this study, is one of the significant centers where traditional Turkish handicrafts are practiced. These crafts will be examined in detail within the scope of this study. The handicrafts practiced in Bayburt continue to provide income to their masters as commercial goods. Today, a large portion of the stone artisans who restore cultural heritage sites come from Bayburt. The mihrabs and pulpits made by woodworkers in Bayburt, which are complementary elements of mosque architecture, are in high demand not only within Turkey but also internationally. The ehrams, carpets, crocheted items, and various handcrafts woven by Bayburt women continue to adorn dowries and homes, while also maintaining a steady economic demand. For these reasons, Bayburt has been selected as the study area. This study aims to identify the traditional Turkish handicrafts of Bayburt through written sources, determine the artisans to be consulted as key informants during the fieldwork, explain the local names of the crafts and motifs, their areas of use, and production stages, and document embroidery visuals.
Benzer Tezler
- Erzurum, Erzincan ve Bayburt illerinde üretilen ehram dokumalarında kullanılan hammadde ile üretilebilecek yeni ürün tasarımları
Desings for new produced that would be produce by the raw material, used for weaving of ehram in the prowices of Erzurum, Erzincan and Bayburt
MÜCELLA KAHVECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
El SanatlarıGazi ÜniversitesiEl Sanatları Eğitimi Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. AYSEN SOYSALDI
- Gümüşhane ve Bayburt kilimleri
Gümüşhane and Bayburt kilims
MÜNTEHA OĞUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
El SanatlarıYüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET ALİ BAYHAN
- Ehram dokumalarının (Erzurum-Bayburt) farklı doğal boyarmadde ve iplikler kullanılarak yeniden üretimi
Reproduction of ehram wovens (Erzurum-Bayburt) using different natural dyes and yarns
SEMA ŞEKERCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
El SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. ESRA KAVCI ÖZDEMİR
- Erzurum`da ehram
Başlık çevirisi yok
ADEM ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
El SanatlarıAtatürk ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖMÜR KOÇ
- Çoruh vadisi düz dokumaları
The flat weavings in Çoruh valley
AYŞE ASLIHAN ERGÜDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
El SanatlarıAtatürk ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF.DR. HAMZA GÜNDOĞDU
Y.DOÇ.DR. TAHSİN PARLAK