Ebû Şekûr es-Sâlimî'de akıl-vahiy ilişkisi
The relationship between reason and revelation in Abû Shakûr al-Sâlimî
- Tez No: 980602
- Danışmanlar: PROF. DR. SABRİ YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bir yönüyle aklın, diğer yönüyle vahyin etkin olduğu bir fikrî yapıya sahip olan İslâm düşüncesinde, akıl-vahiy ilişkisi tarih boyunca kelâmî tartışmaların da merkezinde yer almış ve düşünce geleneğimizin en temel meselelerinden biri olagelmiştir. Bu ilişkiyi ele alış biçimi, sa-dece mezheplerin teolojik yönelimlerini değil, aynı zamanda bilgi anlayışlarını ve varlık tasav-vurlarını da belirleyen bir rol oynamıştır. İslâm âlimleri, özellikle kelâmcılar, inanç esaslarını temellendirirken akıl ve vahyi iki ayrı bilgi kaynağı olarak değerlendirmiş; her birinin sınırlarını ve yetkinlik alanlarını belirlemeye çalışarak dinî düşünceyi aklî ve naklî temeller üzerine inşa etme gayretinde olmuşlardır. Hanefî-Mâtürîdî düşünce geleneği, akıl ile vahiy arasında sağlıklı bir denge kurmayı hedeflemiş ve aklı, vahyin doğru anlaşılması ve yorumlanmasında vazgeçilmez bir araç olarak görmüştür. Söz konusu geleneğin önemli fakat literatürde görece az incelenmiş temsilcilerin-den biri olan Ebû Şekûr es-Sâlimî (ö. 460/1068'den sonra) de bilgi edinme sürecinde akıl-vahiy ilişkisini ele alarak, akıl konusunu müstakil bir bölümde inceleyip, aklın bilgi edinme sürecin-deki yerini temellendirmiştir. Onun akıl-vahiy ilişkisine dair yaklaşımı, özellikle aklın bilgi edinmedeki konumu ve vahyin buna katkısı, peygamberliği doğrulamada aklın işlevi, itikadî bilgilerin elde edilmesinde akıl ve vahyin rolü, hüsün-kubuh meselesi ve imanın tahkik boyu-tunda aklın önemi gibi konuları ele alışında açıkça ortaya çıkmaktadır. Sâlimî, aklı iman esasla-rının kavranmasında önemli bir unsur olarak değerlendirirken, dinin tafsiline dair bilginin elde edilmesinde ise belirleyici rolü vahye vermektedir. Böylece onun düşüncesinde, Mâtürîdî gele-nekte öne çıkan akıl-vahiy dengesinin korunduğu görülmektedir. Yaşadığı dönemde etkin olan felsefî bakış açısının da Sâlimî'nin kelâm anlayışına yansıdığı dikkat çekmektedir. Sâlimî'nin düşüncesi, hem Mâtürîdî geleneğin iç dinamiklerini daha iyi kavramak hem de Kelâm ilminde akıl-vahiy ilişkisine dair geliştirilen özgün yaklaşımları ortaya koymak bakımından önemli bir imkân sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
In Islamic thought, which embodies an intellectual structure shaped on the one hand by reason and on the other by revelation, the relationship between reason and revelation has historically occupied a central place in theological (kalām) debates and has remained one of the most fundamental issues of our intellectual tradition. The way this relationship has been addressed has played a decisive role not only in determining the theological orientations of various schools but also in shaping their epistemological approaches and conceptions of exis-tence. Islamic scholars—particularly theologians—have regarded reason (ʿaql) and revelation (waḥy) as two distinct sources of knowledge in grounding matters of faith. They endeavored to construct religious thought on both rational and scriptural foundations by defining the bo-undaries and spheres of competence of each source. The Ḥanafī–Māturīdī intellectual tradition sought to establish a sound balance between reason and revelation, considering reason an indispensable means for the correct understan-ding and interpretation of revelation. One of the significant yet relatively understudied repre-sentatives of this tradition, Abū Shakūr al-Sālimī, addressed the relationship between reason and revelation in the process of acquiring knowledge. He devoted an independent section to the subject of reason, providing a systematic justification of its place within epistemology. His approach to the relationship between reason and revelation becomes particularly evident in his treatment of issues such as the epistemological function of reason and the cont-ribution of revelation to it, the role of reason in verifying prophethood, the respective functi-ons of reason and revelation in acquiring theological knowledge, the ḥusn–qubḥ (good–evil) debate, and the significance of reason in the verification (taḥqīq) of faith. While Sālimī consi-ders reason a crucial element in comprehending the fundamentals of faith, he attributes a de-terminative role to revelation in matters pertaining to the details of religion. Thus, his thought reflects the characteristic balance between reason and revelation emphasized in the Māturīdī tradition. Moreover, the influence of the prevailing philosophical outlook of his time on Sālimī's theological approach is also evident. Sālimī's thought offers an important opportunity both for a deeper understanding of the internal dynamics of the Māturīdī tradition and for highlighting the original approaches developed in kalām regarding the relationship between reason and revelation.
Benzer Tezler
- Ebû Şekûr es-Sâlimî ve Eş'ariyye'nin nübüvvete dair görüşlerinin mukayesesi
Comparison of Abū Shakūr al-Sālimī and Ash'ariyya's views on prophethood
SELMA TAŞ AKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Karşılaştırmalı Edebiyatİstanbul ÜniversitesiKelam Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED YUŞA YAŞAR
- Ebû Şekûr es-Sâlimî'nin mezhepler tarihçiliği ve imâmet anlayışı
Abū Shakūr al-Sālimī as a historian of Islamic sects and the concept of imamate according to him
UBEYİD ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYTEKİN ŞENZEYBEK
- Mâtürîdî'nin et-Tevhîd adlı eseriyle Sâlimî'nin et-Temhîd adlı eserinin mukayesesi ilâhiyyat babı
Comparison with the book of“Kitabu't-Tevhîd”by Mâturîdî and topic of“ilâhiyyat babı”which is inside of“Kitabu't-Temhîd”by Sâlimî
ŞULE NUR AHISKA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ BULUT
