18. ve 19. yüzyıllarda Antalya vakıfları (Evkaf ve hurufat defterlerine göre)
Antalya foundations in the 18th and 19th centuries (According to evkaf and hurufat books)
- Tez No: 980618
- Danışmanlar: PROF. DR. FAHRETTİN TIZLAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Antalya, Camii, Çeşme, Mahalle, Mescit, Tekke, Vakıf, Zaviye, Antalya, Mosque, Fountain, Neighborhood, Masjid, Dervish Lodge, Foundation, Zawiya
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Antalya'ya ait evkaf ve hurufat defterleri temel alınarak, Antalya merkez mahallelerinde bulunan vakıflar incelenmiştir. Antalya şehir merkezindeki vakıfların ele alındığı bu araştırmada, öncelikli olarak hayır kurumlarınında istihdam edilen kadroların, devamında da bu müesseselerin gelir ve giderlerinin 18. ve 19.yüzyıllardaki seyri bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Bunun için Antalya'daki vakıflara ait olan 6 adet vakfiye, 16 adet evkaf defteri, 21 adet hurufat defteri ve 26 adet şeriyye sicil defterinin her biri teker teker taranmış, vakıf eserler ve bu vakıf eserlerin bulundukları mahalleler tespit edilip, kayıt tarihleri esas alınarak bu vakıf kurumlarına yapılan atamalar ile vakıfların gelir ve giderleri ortaya konulmuştur. Ağırlıklı olarak Antalya'ya ait evkaf ve hurufat defterleri esas alınarak hazırlanan bu çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Antalya'nın kısa bir tarihçesi, vakıf kavramı hakkında bilgiler verildikten sonra tezin amacı, konusu, çerçevesi ve tezde kullanılan kaynaklar hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde cami, mescit kavramları ele alınarak, bu vakıf kurumlarına yapılan atamalar ile bu vakıfların gelir ve giderleri göz önünde bulundurularak, tarihsel süreçte Antalya camileri ve mescitleri araştırılmıştır. Her cami ve mescit hakkında evkaf ve hurufat defterlerindeki bilgiler, basılı eserler ile desteklenerek bu vakıf eserler hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Antalya'nın eğitim kurumları araştırılmıştır. Bu bölümde ilk önce medrese ve sıbyan mektebi kavramları açıklanmış, ardından bu eğitim kurumlarına yapılan atamalar hakkında bilgiler verilerek söz konusu bu eğitim kurumlarının gelir ve giderleri tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde sosyal amaçlara hizmet eden imaret, çeşme, kuyu, kanal, han, bedesten vb. vakıf kurumları incelenmiştir. Çalışmanın dördüncü ve son bölümünde ise Antalya'da kurulmuş olan avarız vakıfları ile çeşitli amaçlara hizmet etmek için kurulmuş olan vakıflar araştırılmıştır. Çalışmada elde edilen veriler esas alınarak, yaklaşık iki yüz yıllık zaman diliminde Antalya merkez mahallelerinde bulunan vakıf eserlerin isimleri, vakıf kurucuları, faal oldukları tarihler, söz konusu bu vakıf eserlerin gelir ve giderleri, bu dönemde tespit edilen vakıfların vakfiyeleri, bu vakıflara yapılan atamalar, atamaların hangi görevlere kimlerin arzı üzerine yapıldığı, vakıf görevlilerinin ne kadar süre ile görev yaptığı, vakıf görevlilerinin akrabalık ilişkileri, yine vakıf görevlilerinin almış oldukları ücretler ve atanma şartları gibi konularda detaylı bilgilere ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda ulaşılan diğer önemli bir sonuç ise, günümüzde mevcut olmayan ve başka kaynaklarda da haklarında pek fazla bilgiye ulaşılamayan çok sayıda vakıf eserle ilgili olarak yeni bilgilere ulaşılmış olmasıdır. Sonuç olarak mevcudiyetleri pek fazla bilinmeyen vakıf eserler bu çalışma sayesinde toplu halde ortaya çıkarılarak, şehirlerin büyüyüp gelişmesinde vakıflar ve vakıf eserlerin önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines foundations located in Antalya's central neighborhoods, based on Antalya's pious foundation and currency registers. This research examines foundations in Antalya's city center, first examining the staff employed in charitable institutions and then examining the income and expenditures of these institutions in the 18th and 19th centuries with a holistic approach. For this purpose, 6 foundation deeds, 16 foundation books, 21 typeface books and 26 sharia registry books belonging to foundations in Antalya were scanned one by one, foundation works and the neighborhoods where these foundation works are located were determined, and the appointments made to these foundation institutions and the income and expenses of the foundations were revealed based on the registration date. Drawing primarily on Antalya's foundation and letter registers, this study consists of an introduction and four chapters. The introduction provides a brief history of Antalya and information about the concept of foundations, followed by information on the thesis's purpose, subject, framework, and sources. The first section explores the concepts of mosque and masjid, taking into account the appointments made to these foundation institutions and their income and expenditures. Antalya's mosques and masjids are explored throughout history. Information about each mosque and masjid is provided through the endowment and letter registers, supplemented by printed works. The second section explores Antalya's educational institutions. This section first explains the concepts of madrasah and primary school, then provides information about the appointments made to these educational institutions and identifies their income and expenses. The third section examines foundation institutions such as soup kitchens, fountains, wells, canals, inns, and covered bazaars that serve social purposes. The fourth and final section of the study examines the avarız foundations established in Antalya and foundations established to serve various purposes. Based on the data obtained in the study, detailed information was obtained on the names of the foundation works in the central districts of Antalya in a period of approximately two hundred years, their benefactors, the dates they were active, the income and expenses of these foundation works, the endowment deeds of the foundations identified in this period, the appointments made to these foundations, who applied for which positions, the length of time the foundation officials served, the kinship relations of the foundation officials, the wages received by the foundation officials and the conditions of their appointment. Another important conclusion reached through the research is the discovery of new information regarding numerous foundation works that do not currently exist and about which little information is available in other sources. Consequently, this study has collectively uncovered these lesser-known foundation works, demonstrating the importance of foundations and their works in the growth and development of cities.
Benzer Tezler
- Teke Sancağı'nda Âyanlığa Bir Örnek: İdriszâdeler
An Example Of Âyans İn Teke Sanjak: İdriszadeler
ALİ RIZA ÖZER
- Türkiye'de serbest bölge girişimleri ve Çukurova bölgesinde bir uygulama
Başlık çevirisi yok
SELAHATTİN BEYAZ
- Alanya Kalesi kazılarında çıkan Avrupa porselenleri
The European porcelains found in the excavations of Alanya Castle
ÖZLEM ORAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Sanat TarihiAnkara ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZİYA KENAN BİLİCİ
- Side kentsel ve III. derece arkeolojik sit alanı 779-14, 798-1, 785-19 ve 785-18 parsel kazılarının seramikler ışığında değerlendirilmesi
Evaluation of the excavations of Side urban and 3rd degree archaeological site 779-14, 798-1, 785-19 and 785-18 parcels in the light of ceramics
FATMA ÇAĞIM ÖZCAN
Doktora
Türkçe
2022
ArkeolojiAnadolu ÜniversitesiKlasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERİŞTAH SOYKAL ALANYALI