Tantavî'nin el-Cevâhir isimli eserinde kozmoloji ilmi ile ilgili âyetlerin bilimsel tefsir ekolü açısından incelenmesi
A study of cosmological verses in Tantawi Jawhari's al-Jawāhir in the context of the scientific tafsir tradition
- Tez No: 980617
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE TEBER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Bilimsel Tefsir, Tantavî Cevherî, el-Cevâhir, Kozmoloji, Din-Bilim, Scientific Exegesis, Tantawi Jawhari, al-Jawāhir, Cosmology, Religion and Science
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, modern dönemde bilimsel veriler ışığında Kur'an âyetlerini yorumlama çabaları içerisinde önemli bir yere sahip olan Mısırlı müfessir Tantavî Cevherî'yi (ö. 1940) merkeze alarak, onun bu alandaki katkılarını analiz etmektedir. Araştırmanın temel problemini, Tantavî Cevherî'nin el-Cevâhir fî Tefsîri'l-Kur'ani'l-Kerîm adlı eserinde kozmolojiyle ilgili âyetleri bilimsel veriler ışığında yorumlama çabası ile bu yaklaşımın tefsir ilmi içerisindeki yeri ve geçerliliği oluşturmaktadır. Zira Kur'an'ın bilimsel verilerle yorumlanması, çeşitli açılardan yöntemsel ve epistemolojik tartışmalara konu olmuştur. Bilimsel verilerin zamanla değişebilir olması, Kur'an'ın anlam ufkunun dönemin bilimsel kabulleriyle sınırlandırılması riski ve lafız merkezli klasik tefsir geleneğiyle bilimsel açıklamaların her zaman uyum içinde olmaması bu tartışmaların başlıca sebepleridir. Öte yandan, Kur'an'daki kevnî âyetlerin çağdaş bilimsel verilerle ilişkilendirilmesi sayesinde anlamın güncel bağlamda daha anlaşılır hâle geldiği ve tefekkürü teşvik ettiği görüşü de savunulmaktadır. Araştırma, el-Cevâhir adlı eserde yer alan kozmolojik içerikli âyetlerin, Kur'an'ın bilimsel verilerle yorumlanmasına yönelik yaklaşımlar çerçevesinde sistematik olarak analiz edilmesine dayanmaktadır. Bu çerçevede çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden döküman analizi kullanılmış; Cevherî'nin ilgili âyetlerde kullandığı bilimsel kavramlar, atıfta bulunduğu kaynaklar, kavramsal çerçeve ve tematik yapılar ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Kozmik yaratılış, evrenin genişlemesi, semavî yapıların düzeni, dağların dengedeki rolü ve kozmolojik yasaların çözülmesi gibi temalar çerçevesinde yapılan bu analizde, Tantavî'nin yöntemi çağdaş kozmoloji verileriyle birlikte bilimsel tefsir ekolüne bağlı bazı müfessirlerin ilgili âyetlere getirdiği farklı yorumlarla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; bu doğrultuda, söz konusu âyetlerin bilimsel veriler ışığında nasıl yorumlandığına dair alternatif açılımlar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tantavî Cevherî'nin yorumları, yalnızca kendi döneminin bilimsel gelişmeleriyle sınırlı kalmayıp, günümüz kozmoloji verileriyle de önemli ölçüde örtüşmektedir. Bununla birlikte bazı açıklamaları, mevcut bilimsel bilgiler ışığında yeniden değerlendirme gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu durum, bilimsel verilerle tefsir girişimlerinin durağan değil, sürekli yenilenmeye açık ve dinamik bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Tantavî'nin yorumları, bu alandaki çalışmalar için hem metodolojik hem de içeriksel olarak önemli bir temel sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the Egyptian exegete Tantawi Jawhari (d. 1940), who holds a significant place among modern attempts to interpret Qur'anic verses in the light of scientific knowledge. The main research problem centers on Jawhari's efforts in his work al-Jawāhir fī Tafsīr al-Qur'ān al-Karīm to interpret verses related to cosmology based on scientific data, as well as the position and validity of this approach within the discipline of tafsir. The interpretation of the Qur'an through scientific data has been subject to methodological and epistemological debates from various perspectives. The changeable nature of scientific knowledge, the risk of limiting the Qur'an's interpretive scope to the scientific assumptions of a particular period, and the potential tension between such interpretations and the traditional, text-centered tafsir approach constitute the main points of contention. On the other hand, it is argued that relating the Qur'an's cosmic verses (āyāt kawniyya) to contemporary scientific insights makes their meanings more accessible in a modern context and encourages reflection. The study is based on a systematic analysis of the cosmological verses in al-Jawāhir, within the framework of approaches that aim to interpret the Qur'an through scientific data. In this context, the research employs a qualitative methodology using document analysis. Jawhari's use of scientific terminology, referenced sources, conceptual framework, and thematic structure have been examined in detail. Themes such as cosmic creation, the expansion of the universe, the structure of the heavens, the role of mountains in balance, and the dissolution of cosmological laws have been analyzed. His exegetical approach has been evaluated comparatively with both contemporary cosmological findings and interpretations offered by other exegetes affiliated with the scientific tafsir tradition. Accordingly, the study aims to present alternative readings of the relevant verses in light of scientific knowledge. Jawhari's interpretations are not limited to the scientific developments of his own time but also show considerable alignment with modern cosmological perspectives. Nevertheless, certain explanations require reconsideration in light of current scientific findings. This indicates that attempts to interpret the Qur'an through scientific data are not static but instead reflect a dynamic and evolving process. Jawhari's approach offers a significant foundation for subsequent research in terms of both methodology and content.
Benzer Tezler
- Seyyid Tantâvî'nin tefsiri ve tefsir anlayışı (Metodu)
Tafseer of Sayyid Tantawi and his method of tafseer
MUSA ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞRUL TEZCAN
- Saîd el-Efgânî'nin Nahiv tarihçiliğindeki yeri
The place of Sa'id al-Afghani in historicism of syntax
ÖMER FARUK KANŞİRAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YAKUP KIZILKAYA
- فن الخاطرة عند علي الطنطاوي
“Tantavi'de hatıra sanatı”
AHMET GÖKÇE
Yüksek Lisans
Arapça
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiArap Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ IBRAHEM ALSHBLI
- Rifâ'a Râfi' el-Tahtâvi'nin Paris Gözlemleri ve Hayrullah Efendi'nin Avrupa Seyahatnamesi adlı eserlerine yansıyan batı ve batılı imgesi
West (Occident) and western (Occidental) images reflected works of Rifâ'a Râfi' el-Tahtâvi's Paris Gözlemleri and Hayrullah Efendi's Avrupa Seyahatnamesi
MEHMET CİHANGİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Karşılaştırmalı EdebiyatEskişehir Osmangazi ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FATIMA BETÜL ÜYÜMEZ
- الإمام الطحاوي 1231هـ ومنهجه في حاشيته على الدر المختار للعلامة الحصكفي 1088هـ
Imam Tahtâvi (H. 1231) ve El-Dürr-i Muhtar 'a olan dipnottaki yaklaşımı
ABBAS HÜSEYİN
Yüksek Lisans
Arapça
2019
DinUnıversıty Of TrıpolıTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. AHMED AL-SAADİ