Emekli bireylerin tükenmişlik, sosyal dışlanma ve yaşam doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Emekli astsubaylar örneği
Examining the relationship between burnout, social exclusion and life satisfaction levels of retired individuals: The example of retired non-commissioned officers
- Tez No: 981356
- Danışmanlar: PROF. DR. DOĞA BAŞAR SARIİPEK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri, Labour Economics and Industrial Relations
- Anahtar Kelimeler: Emeklilik, Tükenmişlik, Sosyal Dışlanma, Yaşam Doyumu, Astsubay, Retirement, Burnout, Life Satisfaction, Social Exclusion, Non-Commissioned Officer, Petty Officer
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yoksulluk Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Meslek yaşam döngüsünün son evresi olarak kabul edilen emeklilikle beraber insanlar hayatlarında ekonomik, sosyal, psikolojik vb. problemler yaşayabilmektedir. Üretim sürecinden ayrılan emekliler; gelirlerinin azalması, sosyal aktivitelerden uzaklaşma, kendilerini değersiz hissetme, toplumun kendilerine karşı olumsuz bakış açısı, yaşlılık, sağlık problemleri, yalnız yaşam, teknolojiye ve yeni yaşam alanlarına uyum sağlayamama gibi sorunlar nedeniyle tükenmişlik, sosyal dışlanma ve yaşam doyumu konularında hassas bir grup olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı; emeklilerin tükenmişlik, sosyal dışlanma ve yaşam doyum düzeylerinin belirlenmesi ve olgular arasındaki ilişkiyi emekli astsubaylar özelinde incelemektir. Çalışmada emekli grubu olarak emekli astsubayların seçilmesinde, askerlik mesleğinin kendine özgü zor ve ağır çalışma koşulları, emekli astsubayların sosyal güvenlik hakları, OYAK (Ordu Yardımlaşma Kurumu) vb. düzenlemeler ile bu alanlarda asker emeklilerine yönelik yapılan çalışmaların sınırlı olması etkili olmuştur. Bu çalışmada emeklilerin tükenmişlik, sosyal dışlanma ve yaşam doyum düzeylerinin belirlenmesi ile bu olgular arasındaki ilişkinin incelenmesi, literatüre katkı sağlamanın yanı sıra emeklilerin sorunlarının çözümüne yönelik farklı perspektifler sunacaktır. Araştırma nicel yönteme dayalı anket metodu ile gerçekleştirilmiş olup betimsel tarama modeli temel alınmıştır. Araştırma 30 Nisan 2024 ile 26 Haziran 2024 tarihleri arasında Türkiye genelinde yapılmış ve araştırmanın örneklemini 1084 emekli astsubay oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak kullanılan anket dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde katılımcıların demografik özelliklerini belirlemeye yönelik sorular yer almaktadır. İkinci bölümde Pines (2005) tarafından geliştirilen, Türkçeye uyarlanması, geçerlilik ve güvenilirliği Tümkaya vd. (2009) tarafından yapılan Tükenmişlik Ölçeği Kısa Versiyonunu bulunmaktadır. Üçüncü bölümde, Diener vd. (1985) tarafından geliştirilen, Türkçeye uyarlaması geçerlilik ve güvenirliği Dağlı ve Baysal (2016) tarafından yapılan Yaşam Doyum Ölçeği kullanılmıştır. Dördüncü bölümünde ise Apak ve Apak (2020) tarafından geliştirilen Yaşlılarda Sosyal Dışlanma Ölçeği yer almaktadır. Araştırmanın verileri SPSS-22 istatistik analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma verilerinin normal dağılıma uygunluğu çarpıklık (skewness) ve basıklık (kurtosis) testi aracılığı ile değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan ölçeklerin çarpıklık ve basıklık değerleri ±1.5 sınırları içerisinde olduğundan verilerin normallik varsayımını sağladığı kabul edilmiş ve analizlerde parametrik yöntemler kullanılmıştır. İki bağımsız grup arasındaki farkların analizinde“Bağımsız Örneklem t-Testi”, 3 veya daha fazla bağımsız grup arasındaki farklar için“Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA)”kullanılmıştır.“ANOVA”testinden sonraki post hoc analizlerde“Tukey”ve“Tamhane”testleri kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler“Pearson Korelasyon Katsayısı”ile analiz edilmiş anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Analiz sonucunda katılımcıların tükenmişlik düzeyleri 3,74±1,72, sosyal dışlanma düzeyleri 2,57±0,64, yaşam doyum düzeyleri ise 2,46±0,96 olarak bulunmuştur. Bu sonuçlara göre emekli astsubayların tükenmişlik düzeyleri ile sosyal dışlanma düzeylerinin ortalama seviyeden daha yüksek, yaşam doyum düzeylerinin ise ortalama seviyeden daha düşük olduğu bulunmuştur. Emekli astsubayların tükenmişlik düzeyleri ile sosyal dışlanma (r=0,592) düzeyleri arasında orta düzeyde pozitif doğrusal ilişki, yaşam doyum düzeyleri ile sosyal dışlanma (r=-0,412) düzeyleri arasında orta düzeyde negatif doğrusal ilişki, tükenmişlik düzeyleri ile yaşam doyum (r=-0,576) düzeyleri arasında orta düzeyde negatif doğrusal ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak emekli astsubayların tükenmişlik ve sosyal dışlanma düzeylerinin genel ortalamalara göre yüksek, yaşam doyum düzeylerinin ise genel ortalamalardan düşük olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte tükenmişlik düzeyleri ile sosyal dışlanma düzeylerinin pozitif yönde, yaşam doyum düzeylerinin ise negatif yönde ilişkili olduğu tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Retirement, recognized as the final stage in the professional life cycle, can lead individuals to encounter various economic, social, psychological, and related difficulties. Individuals who withdraw from the production process become a vulnerable group in terms of burnout, life satisfaction, and social exclusion due to challenges such as reduced income, disengagement from social activities, feelings of worthlessness, society's negative perception, aging, health problems, living alone, inability to adapt to technology, and adjustment to new living environments. The aim of this study is to determine the levels of burnout, social exclusion, and life satisfaction among retirees, and to examine the relationships between these phenomena with a specific focus on retired Non-Commissioned Officers (NCOs) and Petty Officers (POs). The choice of NCOs/POs as the target group was influenced by the demanding and strenuous working conditions inherent in the military profession, the specific social security entitlements of retired NCOs/POs, institutional structures such as OYAK (Army Assistance and Solidarity Institution), and the limited number of existing studies addressing the issues faced by military retirees. In this study, determining the burnout, social exclusion and life satisfaction levels of retirees and examining the relationship between these phenomena will contribute to the literature and offer different perspectives on solving the problems of retirees. This research was conducted using a quantitative survey method, and the descriptive survey model was adopted. The study was carried out across Turkey between April 30 and June 26, 2024, with a total sample of 1,084 retired NCOs. The survey instrument consisted of four sections. The first section included questions aimed at identifying the participants' demographic characteristics. The second section included the Short Burnout Measure developed by Pines (2005), adapted into Turkish by Tümkaya et al. (2009). The third section utilized the Satisfaction with Life Scale developed by Diener et al. (1985), with Turkish adaptation by Dağlı and Baysal (2016). The fourth section included the Social Exclusion Scale in the Elderly, developed by Apak and Apak (2020). Data were analyzed using the SPSS-22 statistical software package. Normality was assessed through skewness and kurtosis values, which fell within the acceptable range of ±1.5, indicating that the data met the normality assumption and allowing for the use of parametric tests. For comparisons between two independent groups, the“Independent Samples t-test”was used, while“One-Way Analysis of Variance (ANOVA)”was applied for comparisons among three or more independent groups. Post hoc analyses following ANOVA were conducted using the“Tukey”and“Tamhane”tests. Relationships between variables were analyzed using the“Pearson Correlation Coefficient”and the significance level was accepted as p<0.05. The findings revealed that the participants' mean burnout level was 3.74±1.72, mean life satisfaction level was 2.46±0.96, and mean social exclusion level was 2.57±0.64. A moderate positive linear relationship was observed between burnout and social exclusion levels (r = 0.592), while a weak positive linear relationship was found with the sub-dimension of informal support deprivation (r = 0.177). It was observed that as burnout increased, social exclusion also increased. Additionally, a moderate negative correlation was found between life satisfaction and social exclusion levels (r = -0.412). In conclusion, retired NCOs/POs were found to experience higher-than-average levels of burnout and social exclusion, while reporting lower-than-average life satisfaction. Furthermore, burnout was positively associated with social exclusion, whereas life satisfaction was negatively associated with it.
Benzer Tezler
- İş-aile çatışması ve tükenmişlik arasındaki ilişki: Bankacılık sektöründe bir araştırma
Relationships between work-family conflict and burnout: A research in banking industry
HATİCE ÇOBAN
- Bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 65 yaş üstü bireylerde ağız diş sağlığı ile ilgili yaşam kalitesi ve klinik kırılganlık durumlarının belirlenerek aralarındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between oral health-related quality of life and clinical frailty in individuals aged 65 and older registered at a family health center
ALİ BAŞBUĞU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. RAMAZAN VURAL
- Duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisi: Ege Bölgesi'nde görev yapan turist rehberleri üzerine bir araştırma
Emotional labor and burnout relationship: A research on tourist guides working in the Aegean Region
RAMAZAN YANAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
TurizmAdnan Menderes ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN ATAY
- Zihinsel ve işitme engelliler okullarında görev yapan yönetici ve öğretmenlerde tükenmişliğin kestirilmesi
Prediction of burnout levels of the teachers and administrators working in the special education schools for the hearing impaired and mentally retarded children
ÖMAY ÇOKLUK
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BÜLBİN SUCUOĞLU
DOÇ. DR. NİLGÜN KÖKLÜ
- Türkiye'de genel cerrahi doktorlarında tükenmişlik sendromu
Burnout syndrome among general surgeons in Turkey
EMRAH YEŞİLBAĞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Genel CerrahiTrakya ÜniversitesiGenel Cerrahi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAMER SAĞIROĞLU