Ebeveyn kabul red algısı ile aleksitimi arasındaki ilişkide dikkat eksikliğinin düzenleyici rolünün incelenmesi
The moderating role of attention deficit in the relationship between parental acceptance-rejection perception and alexithymia
- Tez No: 981380
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HAYDEH FARAJİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Ebeveyn kabul/red algısı, Aleksitimi, Dikkat eksikliği, Parental acceptance/rejection perception, Alexithymia, Attention deficit
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Algılanan soğuk–reddedici ebeveyn tutumu, bireylerin duyguları fark etme ve adlandırma becerisini zayıflatmakta; buna bağlı olarak aleksitimi belirtileri artmaktadır. Bu bağlamda ebeveyn reddinin etkileri büyük ölçüde dikkat ve duygu düzenleme süreçleri üzerinden işlemekte ve bu süreçlerin merkezinde dikkat denetimi bulunmaktadır. Mevcut çalışmada ebeveynden algılanan red ile aleksitimi arasındaki ilişkide dikkat eksikliğinin düzenleyici rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın örneklemi kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen toplam 179 katılımcıdan oluşmaktadır bunların %38'i erkek (n=68), %62'si kadın (n=111) bireylerdir. Çalışmaya dahil olan kişilere Bilgilendirilmiş Onam formu, Sosyo-demografik Veri formu, Ebeveyn Kabul-Red Ölçeği (anne-baba formu), Toronto Aleksitimi Ölçeği ve D2 Dikkat testi dağıtılmıştır. Araştırmadaki tüm istatistiksel analizler, IBM SPSS Statistics 27 yazılımı üzerinden gerçekleştirilmiştir. Pearson momentler çarpımı korelasyon analizi, PROCESS Macro 4.2, Model 1, Bağımsız örneklemler t-testi analizi uygulanmıştır. Bulgular hem anneden hem de babadan algılanan reddin aleksitimi ile pozitif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir. Dikkat eksikliği, anneden algılanan red ile aleksitimi arasındaki ilişkiyi anlamlı biçimde güçlendirmiştir; dikkat eksikliği belirtileri artıkça red–aleksitimi bağı netleşmiştir. Bu bulgulara ek olarak, erkeklerde dikkat eksikliği puanları daha yüksek bulunmuş; algılanan ebeveyn reddinde cinsiyet farkı saptanmamıştır. Sonuç olarak, algılanan reddedici/soğuk ebeveynlik, genç yetişkinlerde duyguları fark etme ve adlandırma güçlükleriyle bağlantılıdır ve bu bağ dikkat işlevlerindeki zayıflıklarla şiddetlenebilmektedir. Bu çalışmanın, aile ilişkileri ile aleksitimi arasındaki bağı dikkat boyutuyla tamamlayan bütüncül bir model ortaya koyarak alana katkı sunması beklenmektedir. Söz konusu model, risk altındaki genç yetişkinlerin erken tanılanmasını ve hedefe yönelik biçimde desteklenmesini kolaylaştıracak bir çerçeve sağlayacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
A perceived cold–rejecting parental attitude weakens individuals' ability to recognize and label emotions, thereby increasing alexithymia symptoms. In this context, the effects of parental rejection are largely mediated by attention and emotion regulation processes, with attentional control playing a central role. The present study aimed to examine the moderating role of attention deficit in the relationship between perceived parental rejection and alexithymia. The sample consisted of 179 participants selected through convenience sampling, including 38% males (n=68) and 62% females (n=111). Participants completed the Informed Consent Form, Sociodemographic Data Form, Parental Acceptance-Rejection Questionnaire (mother–father form), Toronto Alexithymia Scale, and D2 Attention Test. All statistical analyses were performed using IBM SPSS Statistics 27 software. Pearson product–moment correlation analysis, PROCESS Macro 4.2 Model 1, and independent samples t-test were applied. Findings indicated that both maternal and paternal rejection were positively associated with alexithymia. Attention deficit significantly strengthened the relationship between maternal rejection and alexithymia; as attention deficit symptoms increased, the link between rejection and alexithymia became more pronounced. Additionally, males showed higher attention deficit scores, while no gender difference was found in perceived parental rejection. In conclusion, perceived rejecting/cold parenting is associated with difficulties in recognizing and labeling emotions among young adults, and this link may be exacerbated by weaknesses in attentional functions. This study contributes to the literature by presenting an integrative model that connects family relationships with alexithymia through the dimension of attention. The proposed model is expected to provide a framework that facilitates early identification and targeted support for young adults at risk.
Benzer Tezler
- Algılanan ebeveyn kabul-reddi ile güvenilirlik algısı arasındaki ilişkide duygusal süreçlerin aracı rolü
The mediating role of emotional processes in the relationship between perceived parental acceptance-rejection and perception of trustworthiness
GAMZE GEDİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiAnkara ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU KAÇAR AKÜN
- Yetişkinlerin baba kabul ve red algılarının aleksitimi ve duygusal şemalarla arasındaki ilişkinin incelenmesi
Analysis of the relationship between adults 'father acceptance and rejection perceptions and their emotional schemes
HÜLYA ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Aydın ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ENGİN EKER
- Şizoid kişilik bozukluğuna ilişkin bir yapısal eşitlik modeli: Anne-baba ilişkileri, aleksitimi ve kişilerarası ilişkiler
A structural equality model regarding schizoid personality disorder: Parent relations, alexithymia and interpersonal relations
RABİA YILMAZ
Doktora
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YILDIZ BİLGE
- 20-40 yaş arası bireylerde depresif belirtiler ile ebeveyn kabul-red algısı psikolojik dayanıklılık ve stresle başa çıkma tarzları arasındaki ilişkilerin incelenmesi
An assessment of relationships between depressive symptoms with the perception of parental acception-rejection resilience and the ways of coping among the individuals at the age of 20-40
SELEN MORAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Psikolojiİstanbul Arel ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUZAFFER ŞAHİN
- Ergenlerde ebeveyn kabul-red algısı ile red duyarlılığı, sosyal kaygı, yalnızlık, duygu düzenleme güçlüğü ve problemli internet kullanımı arasındaki ilişkinin incelenmesi: Karma desenli bir çalışma
Investigation of the relationship between parental acceptance-rejecti̇on perception and rejecti̇on sensitivity, social anxiety, lonely, difficulty in emotion regulation and problematic internet usage in adolescents: A mixed design study
SAADET ELEVLİ
Doktora
Türkçe
2020
PsikolojiMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ATILGAN ERÖZKAN