Şizoid kişilik bozukluğuna ilişkin bir yapısal eşitlik modeli: Anne-baba ilişkileri, aleksitimi ve kişilerarası ilişkiler
A structural equality model regarding schizoid personality disorder: Parent relations, alexithymia and interpersonal relations
- Tez No: 996870
- Danışmanlar: DOÇ. DR. YILDIZ BİLGE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Şizoid kişilik bozukluğu, kendiliknesnesi ihtiyaçları, ebeveyn kabulü ve reddi, aleksitimi, kişilerararası duyarlılık, kişilerarası problemler, yapısal eşitlik modeli, Schizoid personality disorder, selfobject needs, parental acceptance and rejection, alexithymia, ınterpersonal sensitivity, ınterpersonal problems, structural equation modeling
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, şizoid kişilik bozukluğu belirtilerinin erken dönem ilişkisel deneyimler ve kişilerarası işlevsellik bağlamında nasıl şekillendiğini incelemek ve bu yapılar arasındaki ilişkileri yapısal eşitlik modeli aracılığıyla ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, Demografik bilgi formu, Şizoid Kişilik Bozukluğu Ölçeği (ŞKBÖ), Kendiliknesnesi İhtiyaçları Envanteri (KİE), Yetişkin Ebeveyn Kabul-Red Ölçeği (YEKRÖ), Perth Aleksitimi Ölçeği (PAÖ), Kişilerarası Duyarlılık Ölçeği (KDÖ) ve Kişilerarası Problemler Envanteri (KPE) 18-68 yaş arasındaki (Ort. = 28,83, SS = 12,44) yetişkin bireylere uygulanmıştır. Tez çalışmasına 224'ü (%43,6) kadın ve 290'ı (%56,4) erkek olmak üzere toplam 514 kişi katılmıştır. Analizler kapsamında bağımsız örneklem t testi, tek yönlü ANOVA, Pearson korelasyon analizi, çoklu doğrusal regresyon analizi ve yapısal eşitlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Cinsiyet değişkeni açısından yapılan analizlerde, erkek katılımcıların şizoid kişilik bozukluğu belirtileri, aleksitimi ve kişilerarası problemler puanlarının kadınlara kıyasla daha yüksek olduğu; kadın katılımcıların ise kendiliknesnesi ihtiyaçlarına yaklaşma eğilimlerinin, ebeveyn tarafından reddedilme düzeylerinin ve kişilerarası duyarlılıklarının erkeklere kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur. Elde edilen bulgular, şizoid kişilik bozukluğu belirtilerinin kendiliknesnesi ihtiyaçları, ebeveyn kabul-ret algısı, aleksitimi, kişilerarası duyarlılık ve kişilerarası problemler ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca bu değişkenler, şizoid kişilik bozukluğu belirtilerini anlamlı düzeyde yordamaktadır. Yapısal eşitlik modeli kapsamında test edilen temel modelde, baba tarafından algılanan ret ile kendiliknesnesi ihtiyaçlarının, aleksitimi ve kişilerarası duyarlılık aracılığıyla şizoid kişilik bozukluğu belirtilerini yordadığı bulunmuştur. Kurulan yapısal model genel olarak iyi düzeyde uyum göstermiştir. Temel modelin yanı sıra, anne ve baba figürlerinden algılanan reddin şizoid kişilik bozukluğu üzerindeki etkilerini daha ayrıntılı biçimde incelemek amacıyla, bu değişkenlerin ayrı ayrı değerlendirildiği alternatif modeller test edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda; hem anne hem de baba reddinin, aleksitimi, kişilerarası duyarlılık ve kişilerarası problemler aracı değişkenleri aracılığıyla şizoid kişilik bozukluğu belirtilerini anlamlı düzeyde yordadığı bulunmuştur. Elde edilen bulgular, şizoid kişilik örüntüsünün gelişimsel kökenlerine ve kişilerarası bağlamdaki işleyişine dair önemli ipuçları sunmakta; hem klinik uygulamalar hem de teorik literatür açısından katkı sağlamaktadır. Şizoid kişilik bozukluğuna ilişkin bu yapıda ve kapsamda, doğrudan gelişimsel ve kişilerarası süreçleri bütüncül biçimde ele alan bir modele rastlanmamış olması, çalışmanın özgün değerini artırmaktadır.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to examine how schizoid personality disorder (SPD) symptoms are shaped within the context of early relational experiences and interpersonal functioning, and to reveal the relationships among these constructs through a structural equation modeling (SEM) framework. For this purpose, the Demographic Information Form, Schizoid Personality Disorder Scale (SPDS), Selfobject Needs Inventory (SNI), Adult Parental Acceptance-Rejection Questionnaire (PARQ), Perth Alexithymia Questionnaire (PAQ), Interpersonal Sensitivity Scale (ISS) and Inventory of Interpersonal Problems (IIP) were administered to adult individuals between the ages of 18 and 68 (Mean = 28,83, SD = 12,44). The study sample comprised 514 participants, including 224 women (43,6%) and 290 men (56,4%). Analyses included independent samples t-tests, one-way ANOVA, Pearson correlation analysis, hierarchical multiple linear analysis, and structural equation modeling. Gender based analyses revealed that male participants scored higher than females in schizoid personality disorder symptoms, alexithymia, and interpersonal problems, whereas female participants had significantly higher scores in selfobject need approach tendencies, perceived parental rejection, and interpersonal sensitivity. The findings demonstrated that schizoid personality disorder symptoms were significantly associated with selfobject needs, perceived parental acceptance-rejection, alexithymia, interpersonal sensitivity, and interpersonal problems. Moreover, several of these variables significantly predicted schizoid personality disorder symptoms. In the primary structural equation model tested, it was found that perceived paternal rejection and selfobject needs predicted schizoid personality disorder symptoms through the mediating roles of alexithymia and interpersonal sensitivity. The overall model fit indices indicated a good fit. In addition to the main model, alternative models were tested to examine more specifically the effects of perceived rejection from maternal and paternal figures on schizoid personality disorder. The analyses revealed that both maternal and paternal rejection significantly predicted schizoid personality disorder symptoms through the mediating variables of alexithymia, interpersonal sensitivity and interpersonal problems. These findings offer important insights into the developmental roots and interpersonal functioning of the schizoid personality structure, contributing to both clinical practice and theoretical literature. To the best of our knowledge, no prior study has examined schizoid personality disorder through such an integrative model encompassing both developmental and interpersonal dimensions, which highlights the originality of the present research.
Benzer Tezler
- Kişilik bozukluklarının erken dönem uyumsuz şemalar ve duygu düzenleme stratejileri açısından incelenmesi
The investigation of personality disorders in terms of early maladaptive schemas and emotion regulation strategies
BADE KÜRÜM
- Tıp fakültesi öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı, kişilik özellikleri ve beden imajı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between social media addiction, personality trai̇ts and body image in medical school students
ERSİN KARAYTU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EBRU FINDIKLI
- Hipnotik indüksiyon profilinin Türkçe uyarlanması, geçerlilik-güvenirlik çalışması ve psikopatoloji ile ilişkisinin araştırılması
Reliability and validity of Turkish translation of the hypnotic induction profile and the relationship psychiatric disorders
NECATİ ÇOBANOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2002
PsikiyatriGataRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. CENGİZ BAŞOĞLU
- Elit sporcularda kişilik bozuklukları üzerine bir araştırma
A study on personality disorders in elite athletes
MEHMET VEYSİ BORA
- Kişilik bozuklukları ile içedönüklük değişkeni arasındaki ilişki
The Relationship between personality disorders and introversion-extraversion variable
GÖKMEN TOKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Psikolojiİstanbul ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL ALEV ARIK