Kur'an'da çok anlamlı kelimelerin Türkçe meallerdeki yansımaları
Reflections of polysemous words in the Turkish translations of the Qur'an
- Tez No: 981527
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HARUN ŞAHİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çok anlamlı kelimeler, dildeki tek anlamlı sözcüklerin tarihi seyir içerisinde farklı bağlamlarda kullanılması sonucunda zamanla yapısında pek çok manayı barındırması ile oluşmaktadır. Arapça'nın kadim ve köklü bir dil olması hasebiyle, bu dilin çok anlamlı kelimeler bakımından zengin bir yapıya sahip olduğu bilinmektedir. Kur'an'ın nüzul dilinin Arapça olması da Kur'an'da çok anlamlı kelimelerin sıkça kullanılmasını beraberinde getirmiştir. Çalışmamızda amacımız, Kur'an'da mevcut olan çok anlamlı kelimelere dair yapılan mana tercilerinin meydana getirdiği hükmi ve anlamsal sonuçlarını ortaya koyarak çok anlamlı kelimeler üzerine hassasiyet ve titizlikle çalışmanın önemine dikkat çekmektir. Çalışmamızda izlediğimiz metod kapsamında, Kur'an'da kullanılan çok anlamlı kelimelere dair eser kaleme alan beş klasik alimin üzerinde ittifak ettiği çok anlamlı kavramlardan on tanesini inceledik. Ardından bu kavramların geçtiği ayetlerde ilgili kavramlara verilen manaları, referans aldığımız 15 mealden hareketle analiz ettik. Elde ettiğimiz verileri kıyaslama ve tasnif yöntemiyle inceleyerek sonuç kısmında alimler ile meal müelliflerinin tercihleri özelinde değerlendirmeler yaptık. Yapılan değerlendirmeler sonucu alimler ile meal müelliflerinin uyumlu manalar vermekle beraber farklı manaları tercih ettikleri durumlar da olduğu bulgusuna erişerek bu bulguları teker teker açıkladık. Ayrıca çok anlamlı kelimelere dair yapılan tercihlerin ayetlerin hükmü ve manası üzerinde ihtilaflara sebebiyet verdiği ve çok anlamlı kelimelere hamledilen manaların birbirlerinden epey uzak anlamlar barındırması sonucunda mana çeşitliliği meydana getirdiği durumları da tespit ederek sonuç kısmında açıkladık. Tüm bu bulgular neticesinde, Kur'an'da mevcut olan çok anlamlı kelimelerin bağlamsal ve kavramsal doğrultuda titizlikle incelenmesi gerektiği ve bu incelemenin derin bir ilim ve disiplinler arası bir yaklaşım gerektirdiği sonucunda eriştik.
Özet (Çeviri)
Polysemous words emerge when historically monosemous words come to encompass multiple meanings over time as a result of their usage in different contexts. Due to its ancient and rich heritage, Arabic is known to possess a vast repertoire of polysemous words. Since Arabic is the language of revelation of the Qur'an, polysemous words are frequently employed in the Qur'anic text. The aim of this study is to draw attention to the importance of working meticulously on polysemous words in the Qur'an by revealing the legal and semantic consequences arising from the choices of meaning made in their translations. Within the methodological framework of our research, we examined ten polysemous concepts upon which five classical scholars, who authored works on polysemous words in the Qur'an, were in agreement. Subsequently, we analyzed the meanings assigned to these concepts in the verses where they occur, based on fifteen Turkish translations of the Qur'an that we consulted as references. We compared and classified the obtained data and, in the conclusion, evaluated them in light of the preferences of both the scholars and the translators. Our evaluation revealed that while scholars and translators often concurred in their meaning choices, there were also instances where different meanings were preferred. We detailed these findings one by one. Moreover, we identified cases in which the selected meanings of polysemous words led to differences in the rulings and interpretations of the verses, and where the meanings attributed to the same polysemous term diverged considerably, thereby generating semantic variety. In light of all these findings, we concluded that the polysemous words in the Qur'an should be examined with meticulous attention to their contextual and conceptual dimensions, and that such an investigation requires profound knowledge and an interdisciplinary approach.
Benzer Tezler
- Arap sözlükbiliminde istişhâd olgusu
The case of istishad in Arabic lexicograph
İSMAİL KARAHAN
Doktora
Türkçe
2026
DilbilimSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEJDET GÜRKAN
- Kur'an'ın anlaşılmasında eşanlamlılık sorunu
The problem of synonymy in understanding Quran
İRFAN KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKERİYA PAK
- Salih Akdemir'in“Son Çağrı Kur'an”adlı çalışmasının çeviri teknikleri açısından değerlendirilmesi
An evaluation of Salih Akdemir's work titled“Son Çağrı Kur'an”in terms of translation techniques
SELVA SUBAŞI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ZEKİ DOĞAN
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Kur'ân'da katl kavramı
The concept of murderer in the Quran
ABDULLAH ABDULMECİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞAHİN GÜVEN