Arap sözlükbiliminde istişhâd olgusu
The case of istishad in Arabic lexicograph
- Tez No: 1000811
- Danışmanlar: PROF. DR. NEJDET GÜRKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Arap dili, Dil bilim, Hadis, Nesir, Sözlük, İstişhad, Şiir Sanatı, Linguistics, Hadith, Prose, Dictionary, Quotation, Şiir Sanatı
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bir metni doğru biçimde anlamlandırmak ve yorumlamak, kavramların delalet ettiği anlamların isabetli bir şekilde tespit edilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu zorunluluk, Kur'ân ve diğer dinî içerikli metinlerde yer alan kavramlar açısından daha da kritik bir hâl almaktadır. Özellikle bir kelimenin çok anlamlı oluşu yahut farklı kelimelerin benzer anlamlara sahip olmasına rağmen aralarında anlam nüanslarının bulunması, doğru anlamın tayininde çeşitli güçlükler doğurabilmektedir. Bu tür güçlüklerin aşılabilmesi için kelimelerin etimolojik kökenleri ile tarihsel kullanımlarının bağlam içerisinde dikkatle değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu noktada klasik sözlükler, sadece tanımlayıcı değil, aynı zamanda açıklayıcı ve bağlamsal birer başvuru kaynağı olarak önemli bir işlev üstlenmektedir. Söz konusu sözlüklerde yer alan kelimeler, Kur'ân, şiir, hadis ve nesir gibi klasik metinlerden alınan istişhâd örnekleriyle desteklenmiş ve böylece kelimenin kök anlamının farklı bağlamlarda nasıl biçimlendiği ayrıntılı bir şekilde ortaya konmuştur. Bu bağlamda, istişhâd ile sözlük arasında iç içe geçmiş önemli bir ilişki söz konusudur. Bu çalışma, klasik Arap sözlüklerinin anlam inşasında merkezi bir role sahip olan istişhâdın kaynaklarını ve fonksiyonlarını incelemekte; Kur'ân bağlamında yer alan bazı kavramlar üzerinden, özellikle Türkçe meallerde farklı biçimlerde tercüme edilen çok anlamlı kelimelerin sınırları ile Allah'ın“yaratmak”fiiline ilişkin eş anlamlı kelimeler arasındaki anlam farklılıklarını analiz etmektedir. Böylece istişhâd yönteminin, kelimenin anlam dünyasının şekillendirilmesindeki belirleyici rolü vurgulanmakta ve klasik sözlükbilim anlayışının anlamsal derinliği gözler önüne serilmektedir.
Özet (Çeviri)
To interpret and understand a text correctly requires the accurate determination of the meanings indicated by the concepts. This necessity becomes even more critical in terms of the concepts found in the Qur'an and other religious texts. Especially the fact that a word is polysemous, or that different words have similar meanings yet contain semantic nuances between them, may cause various difficulties in determining the correct meaning. In order to overcome such difficulties, it is necessary to carefully evaluate the etymological origins and historical usages of words within their context. At this point, classical dictionaries undertake an important function not only as descriptive but also as explanatory and contextual reference sources. The words found in these dictionaries are supported by ıstishhâd examples taken from classical texts such as the Qur'an, poetry, hadith, and prose, thereby presenting in detail how the root meaning of a word is shaped in different contexts. In this regard, there is a significant and intertwined relationship between istishhād and the dictionary. This study examines the sources and functions of istishhād, which has a central role in the construction of meaning within the Arabic lexicographical tradition; and through certain concepts found in the Qur'an, it analyzes the boundaries of polysemous words translated in different ways in Turkish interpretations, as well as the semantic differences among synonymous words related to God's act of“creating.”In this way, the decisive role of the istishhād method in shaping the semantic world of a word is emphasized, and the semantic depth of the classical lexicographical understanding is revealed.
Benzer Tezler
- Arap Ortadoğusu ve Libya Türkiye'nin ekonomik çıkarları açısından bir değerlendirme
Başlık çevirisi yok
MEHMET TOMANBAY
- Fasulye tohum böceği (Acanthoscelides obtectus say.col.bruchidae)'nın fasulye, nohut, börülce üzerindeki kısa biyolojisi ve farklı konukçularda yetişen bireylerin deltamethrin ve malathion'a olan hassasiyetleri üzeri...
An Investigation on the brief biology of the bejan weevil (Acanthoscelides obtectus say.col.bruchidae) and, on the susceptibility of the individuals reared on different hosts to deltamethrin and malathion
SEVİM OĞUZKAN
