Şayîr, kilame û tembûr: Kirmanckî (Zazakî) de tradîsyonêkilame
Şair, kılam ve tanbur: Kırmancki (Zazaki) de kılam geleneği
- Tez No: 981532
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER DELİKAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Zazaca
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Yaşayan Diller Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Kırmancki (Zazaca) sözlü kültürünün en temel anlatım biçimlerinden biri olan kılam (sözlü şiir) geleneğini kapsamlı biçimde incelemektedir. Çalışmanın amacı, sözlü şairlik geleneğini, Kırmanc şairlerini ve onların eserlerini tanıtmak; kılamların türsel yapısını, tematik çeşitliliğini ve toplumsal işlevlerini ortaya koyarak bu geleneğin edebî ve kültürel değerini görünür kılmaktır. Araştırma, mevcut yazılı kaynakların ve sözlü aktarımların incelenmesine dayalı nitel bir yöntemle yürütülmüştür. Bu çalışmada şairlerin üç temel özelliği öne çıkarılmaktadır: geleneği koruma, hatırlama ve aktarma. Şairler dili, örf ve adetleri, kültürü, yazılmamış tarihi ve günlük hayatı koruyan; topluma hatırlatan ve gelecek kuşaklara aktaran kişiler olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda şairler, yalnızca bireysel sanatçı değil, aynı zamanda tarih, kültür ve ortak hafıza taşıyıcıları olarak ele alınmıştır. Temelini yaşadıkları toplumsal olaylardan alan kılamlar; aşk, kahramanlık, din ve gündelik yaşam temalarıyla bu işlevi yerine getirmektedir. Çalışmada şairlik kurumunun işleyişi ile çıraklık ilişkilerinin gelenek aktarımındaki belirleyici rolü de vurgulanmıştır. Ustaçırak (şayîr-şagird) modeli, şairlerin eğitiminde ve sözlü mirasın kuşaktan kuşağa aktarımında temel bir mekanizma olarak karşımıza çıkmaktadır. Kadın şairlerin şairlik geleneğindeki rollerinin erkeklere göre farklı ve kendine has olduğunu göstermektedir. Kadın şairlerin, eğitim ve hünerlerini icra edebilme imkanlarının olmamasına rağmen hem üretici hem de aktarıcı olarak geleneği sürdürdükleri görülmektedir. Şairlik geleneğinde enstrüman kullanımı, bölgelere göre değişmektedir. Tambur (tomir), Aleviler için yalnızca bir enstrüman olmayıp, Aleviler arasında kısmen kutsal olup sanat ve dini bütünleştiren bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak tez, Kırmancki kılam geleneğini sistematik biçimde inceleyerek bu mirasın canlı, dinamik ve çok yönlü yapısını ortaya koymaktadır. Çalışma, sözlü kültür araştırmalarına katkı sağladığı gibi, Kırmanck (Zaza) kimliğinin sözlü edebiyat üzerinden anlaşılmasına da önemli bir zemin sunmaktadır
Özet (Çeviri)
This research examines the tradition of kılam (oral poetry), one of the fundamental forms of oral culture in among Zazas (in Dersim, Kirmanj). The aim of the study is to introduce the tradition of oral poetry, Kirmanj oral poets (şaîr, saîr, şayîr), and their works; to reveal the structural composition, thematic diversity, and social functions of kilam, thereby making visible the literary and cultural value of this living oral tradition. The research is conducted using a qualitative method based on the analysis of existing written sources and oral transmissions. Three main characteristics of the poets are highlighted in this study: preservation of tradition, remembrance, and transmission. Poets are viewed as individuals who safeguard language, customs, culture, oral history, and daily life; reminding society and transmitting this heritage to future generations. In this context, poets are considered not only as individual artists but also as carriers of history, culture, and collective memory. Kilam, rooted in the social events experienced by the poets, fulfills this function through themes of love, heroism, religion, and everyday life. The study also emphasizes the significant role of the functioning of the poetic institution and the relationships of apprenticeship in the transmission of tradition. The master-apprentice (hoste-şagird) model emerges as a fundamental mechanism in the education of poets and in the intergenerational transmission of oral heritage. It demonstrates that the roles of female poets in the poetic tradition are different and unique compared to their male counterparts. Despite lacking opportunities for education and the ability to showcase their skills, female poets are seen as both producers and transmitters, sustaining the tradition. The use of instruments in the poetic tradition varies by region. For Alevis, the tambur (tomir) is not merely an instrument but also a somewhat sacred element that integrates art and religion. In conclusion, the thesis systematically investigates Kirmanjki kilams tradition, revealing the living, dynamic, and multifaceted nature of this heritage. The study contributes to oral culture research while also providing a significant basis for understanding Kirmanj identity through oral literature
Benzer Tezler
- İran ekonomisinde ithal ikamesi ve yapısal değişmenin ekonometrik analizi
Başlık çevirisi yok
HEDAYAT MONTAKHAB
- Dengbêj Bekirê Îdirî (Jîyan, sermîyan û repertuar)
Iğdır'lı Dengbêj Bekir (Hayatı, eserleri ve repertuarı)
FATMA ŞAHİN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2024
Halk Bilimi (Folklor)Dicle ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FARUK KAZAN
- Dengbêjlik geleneği ve toplumsal hafıza: Batman örneği
Dengbêjî tradition and social memory: Batman case
BAYRAM ORHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SosyolojiMardin Artuklu ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ADNAN ÇETİN
- Memduh Şevket Esendal'ın hikayelerinde sözcük gruplarının Türkçenin öğretimi bakımından değerlendirilmesi
Evaluating the word groups in Memduh Şevket Esendal's stories with regard to teaching Turkish
SİNAN ÇİFTÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. ŞERİF ALİ BOZKAPLAN
- Kliniğimizde yapılan laparaskopik adrenalektomilerin analizi
Başlık çevirisi yok
SİNAN SAYIR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
Genel CerrahiPamukkale ÜniversitesiGenel Cerrahi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MURAT ÖZBAN