Sultan II. Abdülhamid döneminde bürokrasinin dönüşümü
The transformation of bureaucracy in the period of Sultan Abdülhamid II
- Tez No: 981809
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET İPŞİRLİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Siyasal Bilimler, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Bürokrasi, Osmanlı Devleti, Osmanlı Dönemi, Osmanlı yönetimi, Siyaset bilimi, Siyasi tarih, Tarih, Bureaucracy, Ottoman State, Ottoman Period, Ottoman management, Political science, Political history, History
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medipol Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı bürokrasisinin Tanzimat Fermanı'nın ilanından II. Abdülhamid'in saltanatına uzanan süreçte geçirdiği yapısal dönüşümü ele almaktadır. Osmanlı klasik döneminde bürokratlar, padişahın şahsi memurları olarak konumlanmış; yönetim yapısı kişisel sadakat ve patronaj ilişkileri üzerine kurulmuştur. Bu patrimonyal yapı içerisinde kalemiye sınıfı, usta-çırak ilişkisine dayanan geleneksel bir eğitimle yetişmiş, bu usulle kurumsal bir niteliğe sahip olmuştur. Tanzimat süreciyle birlikte bu anlayışta kırılma yaşanmış; Bab-ı Âli merkezli nezaret sistemine geçilmiş, Meclis-i Vükelâ teşkil edilmiştir. Mekteb-i Maârif-i Adliyye, Mahrec-i Aklâm ve Mekteb-i Mülkiye gibi okullar aracılığıyla memur eğitimi modernleşmiş; kitâbet ve inşâ dersleriyle mülkiye sınıfı kurumsallaşmıştır. II. Abdülhamid döneminde ise bürokrasi, hem rasyonel bir yapıya kavuşmuş hem de mutlak olarak saray denetimi altına alınmıştır. Mâbeyn-i Hümâyûn'un devlet işlerinde belirleyici hale gelmesiyle Bab-ı Âli'nin etkinliği zayıflamış; karar alma süreçleri saray eksenli yürütülmüştür. Liyakat esaslı personel politikaları, sınav sistemi ve sicil uygulamaları modernleşmenin göstergesi olurken, padişahın mutlak otoritesine dayanan denetim mekanizmaları bu süreci merkezileştirmiştir. Sonuç olarak II. Abdülhamid devri, modern bürokratik kurumlarla patrimonyal yapının iç içe geçtiği, ikili karakterli bir dönüşüm sürecini temsil etmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the structural transformation of the Ottoman bureaucracy from the proclamation of the Tanzimat Edict to the reign of Sultan Abdulhamid II. In the classical Ottoman period, bureaucrats were positioned as personal servants of the sultan, and the administrative system was based on personal loyalty and patronage networks. Within this patrimonial structure, the kalemiye class (scribal class) was trained thro-ugh a traditional master-apprentice relationship, and through this method, it acquired an institutional character. The Tanzimat era marked a rupture in this understanding; a ministry-based system centered around the Bab-ı Âli (Sublime Porte) was established, and the Council of Ministers (Meclis-i Vükelâ) was formed. Schools such as the Mek-teb-i Maârif-i Adliyye, Mahrec-i Aklâm, and Mekteb-i Mülkiye modernized civil ser-vice training and institutionalized the mülkiye class through courses in official writing and composition. During the reign of Abdulhamid II, the bureaucracy both gained a more rational structure and came under tight palace control. With the increasing inf-luence of the Mâbeyn-i Hümâyûn in state affairs, the effectiveness of Bab-ı Âli wea-kened, and decision-making processes became palace-centered. While merit-based recruitment, examination systems, and record-keeping reflected modernization, the mechanisms of centralized control under the sultan's authority shaped the trajectory. In conclusion, the Abdulhamid II period represents a dual-character transformation in which modern bureaucratic institutions and patrimonial governance coexisted.
Benzer Tezler
- II. Abdülhamid Dönemi'nde Sinoplu Devlet Adamları (Sicill-i Ahval defterlerine göre: 1879-1909 )
Statesmen From Sinop in the Era Of Abdülhamid II (According To The Registrations Of Sicill-i Ahval books:1879-1909)
ZEHRA DENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NECATİ ÇAVDAR
- Bâb-ı Alî Hariciye Nezareti istişâre odası
The advisory chamber of the sublime porte within the Ottoman Ministry of Foreign Affairs
SEVDA FİŞNE
- Poulantzas'ın olağanüstü devlet kavramsallaştırması bağlamında İttihat Terakki dönemi
The Committee of Union and Progress era in the context of Poulantzas's conceptualization of the exceptional state
AHMET BERKE KIRUK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kamu YönetimiDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PINAR KAYA ÖZÇELİK
- Hattat Abdülfettah Efendi'nin hayatı ve madalyalardaki yazıları
The life of Calligrapher Abdulfettah Efendi and the scripts on his medal designs
NEZİH ENES EVREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
El SanatlarıAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULKADİR DÜNDAR
- II. Abdülhamid'in modernleşme politikaları: Eleştirel bir analiz
Modernization policies of Sultan Abdulhamid IInd: A critical analysis
ZAFER GÜRBÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
TarihAnkara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BARIŞ ÜNLÜ