Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklarda eşlik eden özgül öğrenme bozukluğunun benlik saygısı, aleksitimi ve duygu düzenleme üzerindeki etkisi
The effect of comorbid specific learning disorder on self-esteem, alexithymia, and emotion regulation in children diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
- Tez No: 1018207
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ADAK
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Hiperaktiviteli dikkat eksikliği bozukluğu, Çocuk psikiyatrisi, Attention deficit disorder with hyperactivity, Child psychiatry
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çocuk Psikiyatrisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dikkat sürecinde bozulma, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik ile karakterize, çoğunlukla çocukluk döneminde başlayan nörogelişimsel bir bozukluktur. Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) ise, bireyin takvim yaşına, zekâ düzeyine ve eğitim hayatına rağmen okuma, yazma ya da matematik alanlarında beklenen performansı ortaya konamamasıyla tanımlanan bir nörogelişimsel bozukluktur. Çocuklarda her iki bozukluk yüksek oranda beraber görülmekte; eş tanı varlığında bireylerin yalnızca akademik değil; sosyal ve duygusal işlevsellikleri de fazlasıyla olumsuz olarak etkilenebilmektedir. ÖÖB ve DEHB gibi nörogelişimsel bozukluklar genellikle yürütücü işlevler, akademik performans gibi bilişsel özellikleri açısından araştırılırken, psikososyal değişkenleri genelde ikinci planda kalmıştır. Bu çalışma, ÖÖB tanısı eşlik eden ve etmeyen DEHB tanılı çocuklarda, benlik saygısı, aleksitimi ve duygu düzenleme düzeylerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bahse konu parametrelerin düzeylerinin değerlendirilmesi ve aralarındaki etkileşimin ortaya konması, tedavi yaklaşımlarına ve özel eğitim müfredatına katkı sağlayacaktır. Materyal ve Metod: Bu çalışmaya bir eğitim ve araştırma hastanesinin Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran, klinisyen tarafından DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı) tanı kriterlerine göre; DEHB+ÖÖB (n:85) ve yalnızca DEHB (n:85) tanısı alıp en az 3 aydır düzenli metilfenidat tedavisi kullanan; DEHB+ÖÖB'li grup için de en az 1 yıldır özel eğitim alma kriterini karşılayan toplam 170 çocuk dahil edilmiştir. Bu tanılar dışında DSM tanı kriterlerine göre herhangi bir psikiyatrik tanı alan veya herhangi bir kronik genetik, endokrinolojik, nörolojik hastalığı olan veya metilfenidat harici herhangi bir psikiyatrik ilaç kullanan hasta çalışmaya alınmamıştır. Çocuklar ve ailelerinden ayrı ayrı onam alınmıştır. Klinisyen tarafından tanısal değerlendirme yapılabilmesi için çalışmaya katılan çocuklarla,'Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli- Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T)' adlı yarı yapılandırılmış görüşme yapılmış, sonrasında sosyodemografik ve klinik veri formu doldurulmuştur. Takiben tüm katılımcıların ebeveynlerine Conners Ebeveyn Değerlendirme Ölçeği, Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları için DSM-IV'e dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (Turgay), Matematik Okuma Yazma Değerlendirme Ölçeği (MOYA) – Anne Baba formu verilmiştir. Katılımcılara ise; Çocuklar için Aleksitimi Ölçeği, Çocuklar için Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği ve Çocuklar için Duygu Düzenleme Ölçeği Çocuk Formu (ÇDDÖ-ÇF) verilmiştir. Verilerin istatistiksel analizi IBM SPSS Statistics 28.0 (IBM Corp., Armonk, NY, ABD) programı kullanılarak gerçekleştirildi. İstatistiksel analizleri yaparken; ki kare testi, t testi, Mann Whitney U testi, çok değişkenli kovaryans analizi (MANCOVA) ve homojenliği için Box's M testi, varyans homojenliği için Levene testi, tek değişkenli kovaryans analizi (ANCOVA) ve sonrasında Holm düzeltmesi, Pearson ve Spearman korelasyon analizleri uygulanmıştır. Yapılan istatistiksel analizlerde anlamlılık değeri p<0.05 olarak belirlenmiştir. Bulgular: DEHB ve DEHB+ÖÖB gruplarının sosyodemografik verilerinde ve DEHB semptom şiddetlerini gösteren Turgay ve Conners ölçekleri toplam puanlarında anlamlı farklılık saptanmamıştır. Conners ölçeğinin psikosomatik ve öğrenme sorunları alt ölçeğinde DEHB+ÖÖB grubu anlamlı farklılık göstermiştir. Gruplar arasında gelişim basamakları açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık olduğu, bu farkın etki büyüklüğünün konuşma basamağında daha büyük olduğu tespit edilmiştir. DEHB+ÖÖB grubunda benlik saygısı ve duygu düzenleme puanları diğer gruptan daha düşük, aleksitimi ise daha yüksek saptanmıştır. Korelasyon analizinde, her iki grupta da aleksitimi ile benlik saygısı düzeyi arasında güçlü düzeyde negatif korelasyon saptanmıştır. Yalnız DEHB'li grupta aleksitimi ile duygu düzenleme arasında düşük-orta düzey negatif korelasyon saptanmış olup, DEHB+ÖÖB'li grupta aynı parametreler arasında orta düzey negatif korelasyon saptanmıştır. Yalnız DEHB+ÖÖB grubunda olmak üzere benlik saygısı ile duygu düzenleme arasında ise düşük-orta düzeyde korelasyon saptanmıştır. Sonrasında yapılan çok değişkenli kovaryans analizlerinde, ÖÖB tanısının çok değişkenli anlamlı etkisinin olduğu, tek değişkenli kovaryans analizinde aleksitimi ve duygu düzenleme üzerinde etkinin devam ettiği ancak benlik saygısı üzerinde etkinin kaybolduğu görülmüştür. Kovaryans değişikliği sonrası yapılan çok değişkenli kovaryans analizinde, ÖÖB tanısının değişkenler üzerindeki anlamlı etkisinin devam ettiği, sonrasında yapılan tek değişkenli kovaryans analizinde sadece MOYA F1 alt boyutunun benlik saygısı üzerindeki anlamlı etkisinin devam ettiği görülmüştür. Sonuç: Elde ettiğimiz verilerin sonucunda; ÖÖB eş tanısının DEHB'li çocuklarda benlik saygısı, aleksitimi ve duygu düzenleme becerilerini çeşitli düzeylerde etkilediği saptanmıştır. ÖÖB tanısının çocuğu sadece akademik açıdan değil, psikososyal ve duygusal açıdan da etkileyebileceği dikkate alınmalı ve müdahale programları bunları da hesaba katarak güncellenmelidir.
Özet (Çeviri)
Introduction: Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder characterized by impaired attention, hyperactivity, and impulsivity, usually beginning in childhood. Specific Learning Disorder (SLD) is a neurodevelopmental disorder defined by an individual's inability to achieve expected performance in reading, writing, or mathematics despite their chronological age, intelligence level, and educational background. Both disorders are highly common in children; the presence of comorbidities can significantly negatively impact not only academic but also social and emotional functioning. While neurodevelopmental disorders like SLD and ADHD are generally investigated in terms of cognitive characteristics such as executive functions and academic performance, psychosocial variables are often overlooked. This study aims to evaluate self-esteem, alexithymia, and emotion regulation levels in children diagnosed with ADHD and ADHD comorbid SLD. Assessing the levels of these parameters and revealing their interactions will contribute to treatment approaches and special education curricula. Materials and Methods: This study included a total of 170 children who presented to the Child and Adolescent Mental Health and Diseases outpatient clinic of a training and research hospital. These children were diagnosed by the clinician according to the DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) diagnostic criteria as ADHD+SLD (n:85) or ADHD alone (n:85), and had been receiving regular methylphenidate treatment for at least 3 months. For the ADHD+SLD group, they also met the criteria for receiving special education for at least one year. Patients with any psychiatric diagnosis according to DSM diagnostic criteria, or those with any chronic genetic, endocrinological, or neurological disease, or those using any psychiatric medication other than methylphenidate, were excluded from the study. Individual informed consent was obtained from both the children and their families. To enable diagnostic evaluation by clinicians, a semi-structured interview titled 'School-Age Children's Mood Disorders and Schizophrenia Interview Schedule – Now and Lifetime Form – Turkish Adaptation (PASD-L-L)' was conducted with the children participating in the study, followed by the completion of a sociodemographic and clinical data form. Subsequently, all participants' parents were given the Conners Parent Rating Scale, the DSM-IV-based Screening and Assessment Scale for Attention Deficit and Disruptive Behavior Disorders (Turgay), and the Math Reading and Writing Assessment Scale (MOYA) – Parent form. Participants were given the Alexithymia Scale for Children, the Rosenberg Self-Esteem Scale for Children, and the Child Form of the Emotion Regulation Scale (CEDS-CF). Statistical analysis of the data was performed using IBM SPSS Statistics 28.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA). While performing the statistical analyses; Chi-square test, t-test, Mann Whitney U test, multivariate analysis of covariance (MANCOVA) and Box's M test for homogeneity, Levene test for homogeneity of variance, univariate analysis of covariance (ANCOVA) followed by Holm correction, Pearson and Spearman correlation analyses were applied. In the statistical analyses performed, the significance level was determined as p<0.05. Findings: No significant differences were found in the sociodemographic data or total scores on the Turgay and Conners scales, which indicate the severity of ADHD symptoms, between the ADHD and ADHD+SLD groups. The ADHD+SLD group showed a significant difference in the psychosomatic and learning difficulties subscales of the Conners scale. It has been found that there is a statistically significant difference between the groups in terms of developmental steps, and the effect size of this difference is greater at the speech stage. Self-esteem and emotion regulation scores were lower in the ADHD+SLD group, while alexithymia was higher. Correlation analysis revealed a strong negative correlation between alexithymia and self-esteem in both groups. A low-to-moderate negative correlation was found between alexithymia and emotion regulation in the ADHD-only group, while a moderate negative correlation was found between the same parameters in the ADHD+SLD group. Only in the ADHD+SLD group was a low-to-moderate correlation found between self-esteem and emotion regulation. Subsequent multivariate covariance analyses showed that the diagnosis of SLD had a significant multivariate effect, while univariate covariance analysis showed that the effect on alexithymia and emotion regulation persisted, but the effect on self-esteem disappeared. Multivariate covariance analysis performed after covariance modification showed that the diagnosis of SLD continued to have a significant effect on the variables, while subsequent univariate covariance analysis showed that only the MOYA F1 subdimension continued to have a significant effect on self-esteem. Conclusion: The results of our findings indicate that comorbid SLD affect self-esteem, alexithymia, and emotion regulation skills to varying degrees in children with ADHD. It should be considered that a learning disability diagnosis can affect a child not only academically but also psychosocially and emotionally, and intervention programs should be updated to take these factors into account.
Benzer Tezler
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda özgül öğrenme güçlüğü (ÖÖG) ile mizaç özellikleri ve duygu düzenleme becerileri arasındaki ilişki
Başlık çevirisi yok
TUĞÇE ÖNAL ÖZTÜRK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ESRA ÇÖP
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ve özgül öğrenme bozukluğu olan çocuklarda duygusal yüz ifadelerini tanıma, sosyal-empati becerileri ve bunların ebeveyn sosyal beceri ve depresyon düzeyleri ile ilişkisi
Recognition of emotional face expressions, social-empathic skills and their association with their parent social skills and depression levels in children with attention deficit and hyperactivity disorder and specific learning disorder
SEVDA HIZARCI BULUT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
PsikiyatriKaradeniz Teknik ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SAMİYE ÇİLEM BİLGİNER
- 7-9 yaş aralığında özgül öğrenme güçlüğü ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklar ile tipik gelişim gösteren çocukların dil ve okuma becerilerinin karşılaştırılması ve incelenmesi
Comparison of the language and reading skills of children diagnosed with specific learning disabilities and attention deficit peractivity disorder and typically developing children aged 7-9 years
BERCE ALBAYRAK KAYALIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Dil ve Konuşma TerapisiKapadokya ÜniversitesiDil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL ŞEN
- Özgül öğrenme bozukluğu komorbiditesi olan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde problematik internet kullanımı ve internet kullanım tipleri
Problematic internet use and internet usage types in attention-deficit hyperactivity disorder diagnosed children and adolescents with specific learning disorder
ŞÜKRÜCAN KOCABAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ADAK
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların yüz tanıma becerilerinin ölçülmesi ve yüz davranışlarının bilgisayarlı analizi
Assessment of face recognition abilities and digital analysis of facial movements of the children with attention deficit hyperactivity disorder
KORAY MEHMET ZEYNEL KARABEKİROĞLU
Doktora
Türkçe
2021
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıOndokuz Mayıs ÜniversitesiKlinik Sinir Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA AYYILDIZ