Çalışanların meta algı doğruluğu: Öncülleri ve işe adanmışlık üzerine etkisi
Meta-accuracy of employees' job performance: Its antecedents and impact on work involvement
- Tez No: 982146
- Danışmanlar: PROF. DR. PINAR ÜNSAL BAYRAKÇI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Algı, Bilinçli farkındalık, Kendini kurgulama, Performans, İşe bağlılık, Perception, Mindfulness, Self monitoring, Performance, Job involvement
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanlar sosyal etkileşimlerinde çoğunlukla karşısındakinin kendileri hakkında ne düşündüğünü ve kendilerini nasıl değerlendirdiğini anlamaya çalışır. Bu eğilim, bireylerin başkalarının kendileri hakkındaki algılarına dair inanç veya değerlendirmeleri olarak tanımlanan meta algı kavramıyla açıklanabilir. Sosyal İlişkiler Modeli'ne (Kenny, 1994) göre, meta algı doğruluğu yani bireyin başkalarının kendisi hakkındaki düşüncelerini ne ölçüde doğru algıladığı, kişilerarası ilişkilerin niteliği, bireysel tutumlar ve davranışlar üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Özellikle iş yaşamında, ast-üst ilişkilerinde doğru meta algılar güveni, iş birliğini ve verimliliği artırırken; yanlış algılar iletişim sorunlarına, yanlış anlamalara ve çatışmalara yol açabilmektedir. Bu nedenle, meta algı doğruluğunun hangi bireysel özellikler ve durumsal faktörlerle geliştirilebileceğini anlamak, iş ortamında sağlıklı ilişkiler kurulması ve çalışanların örgütsel tutumlarının desteklenmesi açısından önemlidir. Ayrıca, meta algı doğruluğunun iş tutumları üzerindeki etkisi de örgütsel davranış literatüründe dikkat çeken bir araştırma konusudur. Bu doğrultuda mevcut araştırma, çalışanların kendi performanslarına ilişkin meta algı doğruluklarının bireysel ve durumsal öncüllerini incelemek ve meta algı doğruluğu ile meta algı hatasının yönünün (olumlu/olumsuz) işe adanmışlık üzerindeki etkisini ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, farklı sektörlerde görev yapan beyaz yakalı çalışanlardan oluşan 186 ast-üst çifti (113 yönetici ve 186 ast) üzerinde yürütülmüştür. Araştırmanın verileri, Bilinçli Farkındalık Ölçeği, Geribildirim Arama Motivasyonu Ölçeği, Gözden Geçirilmiş Kendini Ayarlama Ölçeği, Performansa İlişkin İletişim Sıklığı Ölçeği, Performans Ölçeği ve İşe Bağlılık Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Ayrıca ast ve üstlerin demografik özellikleri ve kurumdaki performans değerlendirme sistemi ile üstlerden astlara sağlanan geribildirime yönelik çeşitli sorular da anket formunda yer almıştır. Meta algı doğruluğu verisi, astların kendi performanslarını yöneticilerinin bakış açısıyla değerlendirmeleri ve yöneticilerin de astlarının performansına ilişkin kendi algılarını raporlamaları yoluyla elde edilmiştir. Araştırma kapsamında iki model sınanmıştır. İlk modelde, bireysel özellikler olarak bilinçli farkındalık, geribildirim yönelimi ve kendini ayarlama; durumsal faktörler olarak ise performansa ilişkin iletişim sıklığı ve yöneticiyi tanıma süresinin meta algı doğruluğu üzerindeki etkileri Çoklu Doğrusal Hiyerarşik Regresyon analiziyle test edilmiştir. İkinci modelde ise, bireysel özellikler kontrol edilerek, meta algı doğruluk düzeyinin ve hatasının yönünün (olumlu/olumsuz) işe adanmışlık üzerindeki etkisi Çoklu Doğrusal Hiyerarşik Regresyon analizi aracılığıyla incelenmiştir. Ayrıca, üç farklı meta algı doğruluğu grubunun (“üstün algısından daha olumlu meta algı”,“doğru meta algı”,“üstün algısından daha olumsuz meta algı”) işe adanmışlık düzeylerinde anlamlı farklılık olup olmadığı Kovaryans Analizi (ANCOVA) ile test edilmiştir. Bulgular, bilinçli farkındalık ve geribildirim yöneliminin meta algı doğruluğunu anlamlı biçimde artırdığını, kendini ayarlamanın ise yalnızca korelasyon düzeyinde katkı sunduğunu göstermiştir. Performansa ilişkin iletişim sıklığı ve yöneticiyi tanıma süresinin meta algı doğruluğu üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. İkinci modelde, meta algı doğruluğu ve meta algı hatasının yönünün bireysel özelliklerden bağımsız olarak işe adanmışlığı anlamlı şekilde etkilediği görülmüştür. Özellikle doğru meta algıya ve olumlu yönde meta algı hatasına sahip çalışanların, olumsuz yönde meta algı hatasına sahip olanlara kıyasla daha yüksek işe adanmışlık sergiledikleri belirlenmiştir. Buna karşın, doğru ve olumlu meta algıya sahip gruplar arasında anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Sonuçlar, bireylerin başkalarının kendi performanslarını nasıl değerlendirdiğine ilişkin algılarının yalnızca bilişsel doğruluk açısından değil, aynı zamanda motivasyonel çıktılar bakımından da kritik öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, geribildirim yönelimi ve kendini ayarlamanın işe adanmışlığa katkı sağladığı, ancak bilinçli farkındalığın bu ilişkide belirleyici olmadığı görülmüştür. Araştırma, örgütlerde çalışanların meta algı süreçlerinin yönetilmesinin, çalışan bağlılığını güçlendirmede önemli bir araç olabileceğini göstermekte; geribildirim ve iletişim mekanizmalarının geliştirilmesine yönelik hem kuramsal hem de pratik katkılar sunmaktadır. Bulgular önceki çalışmalar ışığında tartışılmış, olası açıklamalar değerlendirilmiş, örgütsel uygulamalara yönelik çıkarımlar yapılmış ve gelecekteki araştırmalar için öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
People in social interactions often tend to understand what others think and how they evaluate them. This tendency can be explained by the concept of meta-perception, defined as an individual's belief or assessment regarding how others perceive them. According to the Social Relations Model (Kenny, 1994), meta-perception accuracy—that is, the extent to which an individual correctly perceives others' evaluations of themselves—plays a decisive role in the quality of interpersonal relationships, as well as in individual attitudes and behaviors. In organizational contexts, particularly in supervisor-subordinate relationships, accurate meta-perceptions enhance trust, cooperation, and productivity, while inaccurate meta perceptions may lead to communication problems, misunderstandings, and conflicts. Therefore, understanding individual characteristics and situational factors that foster meta-perception accuracy is crucial for establishing healthy workplace relationships and promoting employees' organizational attitudes. Furthermore, the effect of meta-perception accuracy on work-related attitudes has become an important topic in organizational behavior literature. In this regard, the present study aimed to examine the individual and situational antecedents of employees' meta-perception accuracy regarding their own performance and to reveal the effect of meta-perception accuracy and the directional bias (overestimation/underestimation) on job involvement. The study was conducted with 186 supervisor–subordinate dyads (113 supervisors and 186 subordinates) working as white-collar employees in various sectors. The data of the study were collected through the Mindfulness Scale, Feedback-Seeking Motivation Scale, Revised Self-Monitoring Scale, Frequency of Performance-Related Communication Scale, Performance Scale, and Job Involvement Scale. In addition, the survey form included various questions regarding the demographic characteristics of subordinates and supervisors, the performance appraisal system within the organization, and the feedback provided by supervisors to subordinates. The meta-accuracy data were obtained through subordinates' evaluating their own performance from the perspective of their supervisors and supervisors reporting their own perceptions of their subordinates' performance. Two models were tested in this study. In the first model, the effects of individual characteristics (mindfulness, feedback orientation, and self-monitoring) and situational factors (frequency of performance-related communication and tenure with the supervisor) on meta-perception accuracy were tested using Multiple Hierarchical Linear Regression (MHLR) analysis. In the second model, controlling for individual characteristics, the effects of meta-perception accuracy and the directional bias (overestimation/underestimation) on job involvement were examined using MHLR analysis. Additionally, differences in job involvement levels among three meta-perception accuracy groups (“overestimation,”“meta-perception accuracy,”and“underestimation”) were tested using Covariance Analysis (ANCOVA). The findings indicated that mindfulness and feedback orientation significantly increased meta-perception accuracy, while self-monitoring contributed only at the correlational level. Neither communication frequency regarding performance nor tenure with the supervisor had a significant effect on meta-perception accuracy. In the second model, meta-perception accuracy and the direction of error significantly influenced job involvement independently of individual characteristics. Specifically, employees with accurate meta-perceptions and those with positively biased meta-perceptions demonstrated higher job involvement compared to those with negatively biased perceptions. However, no significant difference was found between the accurate and positively biased groups. Overall, the results reveal that employees' perceptions of how others evaluate their performance are critical not only in terms of cognitive accuracy but also regarding motivational outcomes. Furthermore, while feedback orientation and self-monitoring contributed to job involvement, mindfulness was not found to be a determining factor in this relationship. The study highlights the importance of managing employees' meta-perception processes in organizations as a tool to strengthen employee involvement, offering both theoretical and practical contributions to the development of feedback and communication mechanisms. The results were interpreted in the context of previous studies, possible explanations were discussed, practical implications for organizations were addressed and directions for future research were outlined.
Benzer Tezler
- COVID-19 pandemisinin ekonomi ve eğitim üzerindeki etkileri: Twitter üzerinden Türkiye örneği
The effects of COVID-19 pandemic on economics and education: The case of Turkey via Twitter
ELÇİN TİMUR ÇAKMAK
- Comparatıve analysıs of spatıal experıence ın physıcal and vırtual envıronments: The case of anadolu hısarı
Fiziksel ve sanal ortamlarda mekansal deneyimin karşılaştırmalı analizi: Anadolu hisarı örneği
BUKET TÜMBUL
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET GÜN
- 112 Acil Sağlık hizmetleri çalışanlarının COVID-19 salgınına yönelik algı ve tutumları
Perceptions and attitudes of 112 Emergency Health Services employees towards the COVID-19 outbreak
MELİH KOCATEPE
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Kamu YönetimiDokuz Eylül ÜniversitesiAfet Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜRKAN ERSOY
- COVİD-19 pandemisinde masabaşı çalışanlarının ağrı, fiziksel aktivite, egzersiz algısı ve davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determining the relationship between pain, physical activity, exercise perception and behaviors of desk workers in the COVİD-19 pandemic
TUĞBA AKÇAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Fizyoterapi ve RehabilitasyonKütahya Sağlık Bilimleri ÜniversitesiFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAN CANER AKSOY