Âyetullah Humeynî'nin sünnîliğe bakışı
Ayatollah Khomeini's perspective on sunnism
- Tez No: 982287
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET İSHAK DEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Humeynî'nin Sünnîliğe bakışı, onun eserleri, fetvaları ve söylemleri temelinde incelenmektedir. Bu bağlamda Humeynî'nin Sünnîliğe yönelik yaklaşımını yansıtan temel meseleler ele alınırken öncelikle Şiî mezhebinde tarihsel süreç içerisinde bu konulara nasıl yaklaşıldığı analiz edilmiştir. Böylece Humeynî'nin görüşlerinin klasik Şiî ulemânın söylemiyle ne derece örtüştüğü veya onlardan ne ölçüde farklılaştığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Mezhepler arası ilişkiler, İslâm dünyasının tarih boyunca önemli bir tartışma alanı olmuştur. Özellikle Sünnî-Şiî ayrışması, itikadî, siyasi ve amelî yönleriyle ele alınması gereken bir konu olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda Humeynî'nin Sünnîlik karşısında geliştirdiği itikadî, siyasi ve amelî tutumlar araştırmanın problemini oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı, Humeynî'nin Sünnîlik karşısında nasıl bir konum aldığı ve onun İslâm birliği söyleminin ne derece gerçekçi olduğu gibi sorulara yanıt vermektir. Bu doğrultuda Humeynî'nin Sünnîlik hakkındaki görüşleri bütüncül bir şekilde objektif olarak ele alınmış ve analiz edilmiştir. Bu bağlamda Humeynî'nin dışa dönük ve içeriye dönük mesajları ayrıntılı bir şekilde incelenmiş, farklı söylemler arasındaki ilişkiler analiz edilerek onun benimsediği görüş tespit edilmeye çalışılmıştır. Literatürde Humeynî'nin siyasi yönü üzerine pek çok çalışma bulunmasına karşın onun dinî söylemlerinin, Sünnîlik bağlamındaki düşüncelerinin ve özellikle İslâm birliği söyleminin ayrıntılı bir incelemeye tâbi tutulduğu çalışmalar sınırlıdır. Bu araştırma, doğrudan Humeynî'nin kendi eserlerinden hareketle birincil kaynaklara dayalı bir çözümleme sunarak alandaki eksikliği gidermeyi hedeflemektedir. Araştırmada Humeynî'nin Sünnîlik hakkındaki görüşleri inanç, ibadet ve siyaset bağlamında ele alınmaktadır. Humeynî'nin Sünnîlikle doğrudan veya dolaylı olarak ilişki kurmadığı meseleler araştırmaya dahil edilmemiştir. İnanç açısından, iman ve İslâm, şirk, bedâ, şefaat ve takıyye gibi temel konular üzerinden Humeynî'nin Sünnîliğe yönelik yaklaşımı incelenmiştir. Bu doğrultuda onun Sünnîleri inanç açısından hangi noktalarda eleştirdiği analiz edilmiştir. İbadet bağlamında Humeynî'nin abdest, namaz, zekât, nikâh, Sünnî mahkemeleri ve fıkhî mezhepler gibi konular hakkındaki değerlendirmeleri incelenmiş, Sünnî uygulamalara yönelik bakışı ortaya konulmuştur. Siyaset bağlamında ise imâmet anlayışı, İslâm birliği söylemi ve ötekine bakış gibi konular incelenmiştir. Humeynî'nin, Sünnîlik karşısında Şiîliği nasıl konumlandırdığı, Sünnî toplulukları hangi çerçevede ele aldığı ve İslâm birliği söylemini ne şekilde yorumladığı analiz edilmiştir. Araştırmada, döküman analizi ve söylem analizi yöntemleri kullanılmıştır. Humeynî'nin eserleri, fetvaları ve konuşmaları, söylem analizi yöntemiyle değerlendirilmiş, özellikle Sünnîlik hakkındaki söylemlerinde teolojik ve ideolojik unsurların nasıl şekillendiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular, Humeynî'nin Sünnîliği itikadî anlamda sorunlu bir yapı olarak gördüğünü ancak siyasi düzlemde İslâm birliği söylemi üzerinden bir denge politikası yürüttüğünü göstermektedir. Humeynî'nin İslâm birliği anlayışının, aslında Şiî temelli bir liderlik modeli sunduğu ve Sünnî toplulukların bu modele uyum sağlamasının hedeflendiği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak Humeynî'nin Sünnîliğe yönelik eleştirilerinin altında geleneksel Şiî teolojisinin temel kavramları kadar, modern dönem İran siyasetinin mezhep eksenli yaklaşımlarının da etkili olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın, mezhepler arası ilişkileri akademik bir perspektiften değerlendirme ve modern Şiî düşüncesinin Sünnîliğe bakışını analiz etme açısından alana katkı sağlaması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines Khomeini's perspective on Sunnism based on his works, fatwas, and discourses. In this context, while addressing the fundamental issues reflecting Khomeini's approach to Sunnism, the historical development of these topics within the Shiite sect is first analyzed. This approach seeks to determine the extent to which Khomeini's views align with or diverge from the discourse of classical Shiite scholars. Inter-sectarian relations have been a significant area of debate throughout the history of the Islamic world. In particular, the Sunni-Shiite division stands out as a topic that must be addressed from theological, political, and practical perspectives. Within this framework, Khomeini's theological, political, and practical attitudes toward Sunnism constitute the central problem of this study. The research aims to answer questions such as how Khomeini positioned himself in relation to Sunnism and to what extent his discourse on Islamic unity was realistic. Accordingly, Khomeini's views on Sunnism have been examined and analyzed comprehensively and objectively. His external and internal messages have been scrutinized in detail, and the relationships between different discourses have been analyzed to determine his adopted stance. Although numerous studies focus on Khomeini's political aspects, there is a limited number of works that specifically examine his religious discourse, his thoughts on Sunnism, and, more specifically, his rhetoric on Islamic unity. This study aims to fill this gap by offering an analysis based on primary sources, directly utilizing Khomeini's own works. The research addresses Khomeini's views on Sunnism within the contexts of faith, worship, and politics. Matters in which Khomeini did not establish a direct or indirect relationship with Sunnism have been excluded from the study. In terms of faith, Khomeini's approach to Sunnism has been examined through key theological concepts such as faith and Islam, polytheism (shirk), bada', intercession (shafa'a), and dissimulation (taqiyya). Accordingly, the study analyzes the specific points at which he criticized Sunnis in terms of belief. Regarding worship, Khomeini's assessments of issues such as ablution (wudu'), prayer (salat), almsgiving (zakat), marriage (nikah), Sunni courts, and legal schools (madhahib) have been examined, revealing his perspective on Sunni practices. In the political context, topics such as the concept of imamate, the discourse on Islamic unity, and his view of the“other”have been analyzed. The study explores how Khomeini positioned Shiism in relation to Sunnism, how he conceptualized Sunni communities, and how he interpreted the discourse on Islamic unity. The research employs document analysis and discourse analysis methods. Khomeini's works, fatwas, and speeches have been analyzed through discourse analysis to uncover how theological and ideological elements shaped his rhetoric on Sunnism. The findings suggest that Khomeini perceived Sunnism as theologically problematic but pursued a balancing policy through his discourse on Islamic unity at the political level. It has been concluded that Khomeini's understanding of Islamic unity essentially presents a Shiite-centered leadership model, aiming for Sunni communities to conform to this model. Ultimately, the study determines that Khomeini's critiques of Sunnism were influenced not only by the fundamental concepts of traditional Shiite theology but also by the sectarian-based approaches of modern Iranian politics. This study is expected to contribute to the field by evaluating inter-sectarian relations from an academic perspective and analyzing the modern Shiite perspective on Sunnism.
Benzer Tezler
- Devrimci dinamikler açısından Osmanlı ve İran çağdaşlaşması
Ottoman and İranian modernization in terms of revolutionary dynamics
HÜSEYİN TOLGA GÜRAKAR
- İran İslam Devrimi'nin Türkiye'ye etkileri: 1978-1990 yılları arasında Türkiye'de yayımlanan dergiler üzerine bir inceleme
The impact of the Iran Islamic Revolution on Turkey: An exploration of magazines published in Turkey between 1978-1990
HÜLYA ÖZKAN
Doktora
Türkçe
2020
Uluslararası İlişkilerMarmara ÜniversitesiOrtadoğu Sosyolojisi ve Antropolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET TABAKOĞLU
- Türk basınına göre Türkiye-İran ilişkileri (2000-2006)
Turkey -Iran relations according to Turkish press (2000-2006)
SONER DURSUN
- Türkiye-İran ilişkileri (1959-1979)
Turkey-Iran relations (1959-1979)
SELİN ERTÜRK KÖKTEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası İlişkilerKarabük ÜniversitesiBölge Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERSİN MÜEZZİNOĞLU
- An operational code analysis of Iran's supreme leadership—Ayatollahs Khomeini and Khamenei
İran dini liderliğı'nin dış polıtıkası: Ayetullah Humeyni ve Hameneyi'nın operasyonel kodu
ELIZABETH GRACE RICHTER
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
Uluslararası İlişkilerİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
Assist. Prof. Dr. İBRAHİM ÖZGÜR ÖZDAMAR