Annenin iklim değişikliği bilinci ve sağlık okuryazarlığı ile çocuğunun çevre bilinci ve davranış özellikleri arasındaki ilişki
The relationship between mother's climate change awareness and health literacy and her child's environmental awareness and behavior characteristics
- Tez No: 982903
- Danışmanlar: PROF. DR. SIDDİKA SONGÜL YALÇIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Çevresel okuryazarlık, sağlık okuryazarlığı, iklim farkındalığı, annelik rolü, çevresel davranış, okul çağı çocukları, Ana-çocuk ilişkisi, Biyoiklim, Psikososyal gelişim, Sosyal duygusal gelişim, Sosyoekolojik, Çocuk gelişimi, Environmental literacy, Health literacy, Climate awareness, Maternal influence, Environmental behavior, Primary school children, Mother child relations, Bioclimatic, Psychosocial development, Social emotional development, Socioecological, Child development
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Pediatri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Pediatri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, annelerin sağlık okuryazarlığı ve iklim farkındalığı ile çocuklarının çevresel okuryazarlığı arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Erken çocukluk döneminden itibaren çevre bilincinin kazandırılması, sürdürülebilir kalkınmanın temel unsurlarından biridir. Ancak aile düzeyinde, özellikle annenin sağlık okuryazarlığı ve sosyodemografik özelliklerinin, çocukların çevresel bilgi, tutum ve davranışları üzerindeki etkisini ele alan çalışmalar sınırlıdır. Araştırma, İstanbul'da öğrenim gören 3. ve 4. sınıf öğrencileri ile annelerinden oluşan 344 anne–çocuk çifti üzerinde kesitsel olarak yürütülmüştür. Çocukların yaş ortalaması 9,4 ± 0,5 yıldır. Veriler, çocuklar için Çevresel Okuryazarlık Ölçeği ve Güçler ve Güçlükler Anketi (öğretmen formu); anneler için ise Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) ve Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler çok değişkenli lojistik regresyon analizleri ile değerlendirilmiştir. 4. sınıf öğrencilerinin çevresel bilgi ve davranış puanları 3. sınıflara göre anlamlı derecede yüksektir. Sosyoekonomik olarak daha avantajlı bölgelerde yaşayan ve çalışan annelere sahip çocukların çevresel bilgi düzeyleri de daha yüksektir. Annenin 45 yaş ve üzerinde olması çevresel bilgi düzeyini artıran bir diğer değişken olmuştur. Akran sorunlarının olmaması çevresel bilgi, tutum ve davranış puanlarıyla sürekli olarak pozitif ilişki göstermiştir. Bireysel sporlarla ilgilenen çocukların çevreye yönelik tutum ve davranışları daha olumlu bulunmuştur. Buna karşın, günde dört saatten fazla ekran maruziyeti çevresel davranış puanlarını olumsuz etkilemiştir. Çocukların çevresel okuryazarlığının şekillenmesinde hem bireysel hem de ailevi faktörlerin etkili olduğu görülmüştür. Özellikle annenin sağlık okuryazarlığı, sosyoekonomik düzeyi ve çocuğun sosyal ilişkileri bu süreçte belirleyici unsurlardır. Çocuklarda bireysel spor etkinliklerinin teşviki ve ekran süresinin sınırlandırılması çevre bilincinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Nedensellik ilişkilerinin ortaya konabilmesi için ileriye dönük ve müdahale temelli çalışmalar önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to investigate the relationship between maternal health literacy and climate awareness and children's environmental literacy among primary school–aged children. Promoting environmental awareness from early childhood is a cornerstone of sustainable development. However, there is limited research examining how family-level characteristics—particularly maternal health literacy and sociodemographic status—influence children's environmental knowledge, attitudes, and behaviors. This cross-sectional study was conducted among 344 mother–child dyads residing in Istanbul, Türkiye. The sample consisted of third- and fourth-grade primary school students with a mean age of 9.4 ± 0.5 years. Data were collected using validated instruments, including the Environmental Literacy Scale for Children and the Strengths and Difficulties Questionnaire (teacher form) for children, and the Turkish Health Literacy Scale (THLS-32) and Ecological Footprint Awareness Scale for mothers. Multivariate logistic regression analyses were performed to identify factors associated with children's environmental knowledge, attitude, and behavior subscale scores. The findings revealed that fourth-grade students demonstrated significantly higher levels of environmental knowledge and behavior compared to third-grade students. Children from higher socioeconomic regions and those with working mothers showed better environmental knowledge scores. Maternal age above 45 years was another positive determinant of children's environmental knowledge. The absence of peer problems consistently predicted higher scores across all domains of environmental literacy. Moreover, children who engaged in individual sports exhibited more favorable environmental attitudes and behaviors, whereas screen exposure exceeding four hours per day negatively affected environmental behavior. Both individual and familial factors play a crucial role in shaping children's environmental literacy. Maternal health literacy, socioeconomic conditions, and children's social adjustment emerged as significant contributors. Encouraging individual sports participation and reducing screen time may enhance environmental awareness and behavior in children. Future longitudinal and intervention-based studies are recommended to clarify causal relationships and guide policy development aimed at fostering sustainable environmental awareness from an early age.
Benzer Tezler
- Şanlıurfa ili ortaokul öğrencilerinin çevre bilinci üzerine bir araştırma
A study on the environmental awareness of secondary school students in Sanliurfa province
BERNA SAVAŞÇI
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
BiyolojiHarran ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞAHİN TOPRAK
- The British monarchy: End, change or continuity?
Britanya monarşisi: Kaldırılacak mı, değişek mi yoksa devam mı edecek?
İKLİL İFFET DİNÇER
Yüksek Lisans
İngilizce
2000
Siyasal BilimlerHacettepe Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ BOZER
- Ergenlerde iklim değişikliği ve küresel çevre koşullarına bağlı anksiyetenin ergenlerin stres ve yaşam doyum düzeylerine etkisi
In adolescents the impact of climate change and anxiety related to global environmental conditions on adolescents' stress and life satisfaction levels
SELİNAY DUMANLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Hemşirelikİstanbul Arel ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ECE ALAGÖZ
- İlkokul öğrencilerinin küresel iklim değişikliği farkındalığının analizi
Analysis of global climate change awereness of primary school students
EMİNE ÇALIŞIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM DEMİR
- Üniversite öğrencilerinde görülen travmatik stres belirtilerinin iklim değişikliği kaygısı ile ilişkisinin incelenmesi
A study of the relationship between traumatic stress symptoms and climate change anxiety in university students
GÜLAY KARAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Psikolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiTravma ve Afet Çalışmaları Uygulamalı Ruh Sağlığı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. AHMET TAMER AKER