Kurumlar ve kurumsal değişim: türk gemi söküm endüstrisinin ekonomik coğrafya perspektifinden analizi
Institutions and institutional change: an analysis of the Turkish shipbreaking industry from the perspective of economic geography
- Tez No: 983475
- Danışmanlar: PROF. DR. YİĞİT EVREN, PROF. DR. NURİ YAVAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Kurumlar, kurumsal değişim, kurumsal yok oluş, ekonomik coğrafya, Türk gemi söküm endüstrisi, Bölgesel coğrafya, Bölgesel gelişme, Endüstriyel gelişme, Kentsel gelişme, Sosyal kurumlar, Yeni kurumsalcılık, Çevresel sosyal ve kurumsal yönetim, İktisadi coğrafya, İzmir-Aliağa, Institutions, institutional change, institutional disappearance, economic geography, Turkish shipbreaking industry, Regional geography, Industrial development, Urban development, Social institutions, Neo-institutionalism, Environmental social and governance, İzmir-Aliağa
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehir Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dünyada hurda gemilerin söküm faaliyetleri, formel kuralların zayıf, buna karşın enformel kuralların güçlü olduğu Asya'nın gelişmekte olan ülkelerinde (Hindistan, Bangladeş, Pakistan ve Türkiye) yoğunlaşmaktadır. Bu bağlamda, 1990'lardan bu yana küresel kuzeyin hurda gemilerini söken bu ülkeler kirlilik ve işçi ölümleriyle anılan coğrafyalar haline gelmiştir. Bununla birlikte, literatürde bu sorunlar genellikle düzenleyici çerçevelerdeki boşluklarla açıklanırken; bu çalışma analizin odağını aktörlerin düzenlemelere rağmen veya onlarla uyum içinde geliştirdiği davranış biçimlerine, yani kurumlara yöneltmektedir. Bir asrı aşkın süredir faaliyet gösteren Türk gemi söküm endüstrisinde hüküm süren kurumların neler olduğunu ve endüstrinin gelişim süreci boyunca nasıl evrildiklerini ortaya koymayı amaçlayan çalışmanın analitik çerçevesi, ekonomik coğrafyadaki ilişkisel kurum anlayışına dayanmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmada kurumlar aktörler arasındaki beklenti, yaptırım ve etkileşimlerden doğan davranış örüntüleri olarak ele alınmakta; kurumların oluştuğu veya değiştiği süreçler ise, kurumsal bağlamın yapıtaşları (kurumlar-düzenlemeler-aktörler) arasındaki ilişkiler üzerinden incelenmektedir. Söz konusu inceleme için döküman analizi ve yarı yapılandırılmış görüşmelere dayanan nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, farklı türdeki aktörlerle 33 görüşme gerçekleştirilmiş ve bu görüşmeler tematik kodlama yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, endüstride zamanla kurumların ilişkisel anlayışıyla uyumlu altı örüntünün ortaya çıktığını göstermektedir: geçici işçi çalıştırma, müteahhitlik, götürü, dayıbaşılık, kan parası ve veraset. Ayrıca bulgular, endüstride farklı dönemlerde iki ayrı 'kurumsal yok oluş' sürecinin yaşandığını ortaya koymaktadır. İlkinde, endüstrinin yer değiştirmesiyle birlikte meydana gelen mekânsal ve teknolojik dönüşümler, yeni bir organizasyon biçimini zorunlu kılmış; bunun sonucunda geçici işçi çalıştırma kurumu ortadan kalkarken, yerini müteahhitlik, götürü, dayıbaşılık ve kan parası kurumları almıştır. İkincisinde ise, kurumsal bağlamda giderek etkisini arttıran aşağı ve yukarı yönlü dinamikler organizasyonel anlamda ikinci bir yeniden yapılanmayı beraberinde getirmiş; böylece götürü kurumu kısmen, diğerleri ise tamamen ortadan kalkmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma Türk gemi söküm endüstrisi gibi düzenlemelere daha az duyarlı 'kirli' sektörlerde, kurumların yalnızca değişmekle kalmayıp kısmen ya da tamamen yok olabileceğini göstererek bölgesel gelişme ve ekonomik coğrafya yazınına özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Globally, shipbreaking activities are concentrated in the developing countries of Asia -India, Bangladesh, Pakistan and Turkey- where formal rules are weak but informal rules are deeply embedded. Since the 1990s, these countries have become geographies associated with environmental pollution and occupational health and safety risks. While the literature has often attributed these problems to regulatory gaps, this study shifts the analytical focus toward institutions—that is, the behavioral patterns developed by actors either in defiance of or in alignment with existing regulations. Drawing on the relational institutional approach in economic geography, the study aims to identify the institutions within Turkish shipbreaking industry and to examine how they have evolved over time. In this line, institutions are conceptualized as behavioral patterns emerging from expectations, sanctions, and interactions among actors, while their emergence and change are analyzed through the interrelations among the building blocks of the institutional context. Grounded in a qualitative research design based on document analysis and semi-structured interviews, the study conducted 33 interviews with different actors, which were analyzed through thematic coding. The findings reveal six patterns aligned with the relational understanding of institutions: temporary employment, outsourcing, insourcing, 'dayıbaşılık', blood money and succession. Furthermore, two distinct processes of 'institutional disappearance' are identified. In the first one, spatial and technological transformations accompanying industrial relocation led to the disappearance of temporary employment and the emergence of new institutions -outsourcing, insourcing, 'dayıbaşılık' and blood money. In the second one, evolving dynamics within the institutional context triggered another reorganization, leading to the partial disappearance of insourcing and the complete disappearance of the others. Ultimately, the study demonstrates that in dirty and weakly regulated industries such as shipbreaking, institutions may not only change but also partially or completely disappear, thereby offering an original contribution to the literature on regional development and economic geography.
Benzer Tezler
- La Vie artistique litteraire culturelle et sociale l'Izmir en langue Française (du XVII'eme siecle a nos jours)
Fransızca'da İzmir'in sanatsal edebi kültürel ve toplumsal yaşamı (XVII'inci yüzyıldan günümüze)
HASAN ZORLUSOY
Doktora
Fransızca
1993
Fransız Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL KAYRA
- Kurumsal iktisadi açıdan bir inceleme: Suudi Arabistan'ın uluslararası sermaye birikimine eklemlenmesinde kurumların etkileri
An institutional economics examination: effects of institutions on articulation of Saudi Arabia into international capital accumulation
TUBA KARABULUT
- Kurumsal imaj ve itibarda uygulanan stratejik iletişimin sosyal medyada yansıması: Türk Hava Yolları
Başlık çevirisi yok
SEVİNÇ KAHVECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İletişim BilimleriDogu Akdenız Unıversıtesı-Eastern Medıterranean UnıversıtyDOÇ. DR. ANIL KEMAL KAYA
- Kurumsal iktisat perspektifinden kurumsal değişim sürecinde Türkiye deneyimleri: Sosyal yardımların kurumsal değişime etkileri
Turkey's experiences in the process of institutional change from the perspective of institutional economics: The effects of social assistance on institutional change
İSA BUCAK