Kapadokya kiliseleri ışığında Hristiyanlık ikonografisinde paganik unsurlar
Pagan elements in Christian iconography: Insights from the churches of Cappadocia
- Tez No: 983648
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BİLSEN ŞERİFE ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Kapadokya Kiliseleri Işığında Hristiyanlık İkonografisinde Paganik Unsurlar”başlıklı bu çalışma, Kapadokya Bölgesi'ndeki Bizans Dönemi kiliselerinde yer alan Hristiyan ikonografisinin, erken dönem Hristiyanlık metinleri ile Hristiyanlık öncesi pagan kültürel unsurlar arasındaki etkileşim bağlamında incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, pagan geleneklerle etkileşimin olası yansımalarının en belirgin biçimde izlenebildiği sahneler seçilmiştir. Bu doğrultuda, İsa'nın doğumu ve ilk banyosu, Meryem ve çocuk İsa, Vaftiz, Kudüs'e Giriş, Yeraltına iniş (Anastasis), Son Mahkeme ile Aziz Georgios ve Aziz Theodoros'un ejderha ile mücadelesi gibi başlıca sahneler ele alınmıştır. Bu sahneler üzerinden yapılan incelemelerde, kompozisyonların hem kanonik ve apokrif kaynaklara dayalı teolojik temelleri hem de Kapadokya kiliselerinde gözlemlenen bölgesel ve dönemsel ikonografik gelişimleri değerlendirilmiştir. Araştırmada, sahnelerdeki motiflerin ve temaların yalnızca kutsal metinlerin görsel karşılıkları olmadığı, aynı zamanda Mezopotamya, Mısır, Yunan ve Roma geleneklerinden devralınmış olası pagan ögelerden de beslenmiş olabileceği ortaya konmuştur. Özellikle İsa'nın doğumu sahnesi ve bu kompozisyon içinde yer alan ilk banyo tasviri, bu etkileşimin belirgin örnekleri arasında yer almaktadır. Vaftiz ve Kudüs'e Giriş sahnelerindeki ritüel ve sembolik öğeler ile Anastasis ve Son Mahkeme sahnelerindeki ölümden diriliş ve yargı temaları, Hristiyan ikonografisinin farklı kültürel miraslardan izler taşıdığına işaret etmektedir. Azizlerin yaşamlarını konu alan sahnelerde karşımıza çıkan, ejderha ile mücadele teması da, pagan kahramanlık anlatılarının Hristiyanlaştırılmış bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Bölgesel analizler, Kapadokya kiliselerinin ikonografik programlarının yalnızca Bizans geleneklerine bağlı kalmadığını, aynı zamanda pagan kültürlerin etkisiyle şekillendiğini ortaya koymaktadır. Sahne seçimleri, sahnelerin mekânsal yerleşimleri ve resim programındaki tutarlılık, hem teolojik hem de kültürel bağlamda bölgesel bir bütünlük sergilemektedir. Sonuç olarak, Kapadokya kiliseleri ışığında yapılan bu çalışma, Hristiyan ikonografisinin bir taraftan belli ölçülerde kutsal metinleri somutlaştırırken, diğer taraftan paganik unsurlarla etkileşim içinde çok katmanlı ve zengin bir görsel anlatı geliştirmiş olabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, Hristiyan ikonografisinin tarihsel ve kültürel kökenlerinin daha derinlemesine anlaşılmasına katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study, titled“Pagan Elements in Christian Iconography: Insights from the Churches of Cappadocia”, aims to examine the Christian iconography in Byzantine-period churches of the Cappadocia region within the context of interactions between early Christian texts and pre-Christian pagan cultural elements. Within the scope of the study, scenes in which the possible traces of interaction with pagan traditions can be most clearly observed were selected. Accordingly, the primary scenes analyzed include the Nativity and the First Bath of Jesus, Mary and the Child Jesus, the Baptism, the Entry into Jerusalem, the Descent into Hades (Anastasis), the Last Judgment, and the struggle of Saints George and Theodore against the dragon. Through these scenes, the compositions were evaluated in terms of both their theological foundations based on canonical and apocryphal sources, along with the regional and temporal developments observed in Cappadocian churches. The study reveals that the motifs and themes depicted in these scenes are not merely visual representations of sacred texts, but may also draw upon possible pagan elements inherited from Mesopotamian, Egyptian, Greek, and Roman traditions. In particular, the Nativity scene and the depiction of the“First Bath”within this composition stand out as prominent examples of this potential interaction. The ritual and symbolic elements in the Baptism and Entry into Jerusalem scenes, as well as the themes of death, resurrection, and judgment in the Anastasis and Last Judgment, indicate that Christian iconography may bear traces of diverse cultural heritages. Scenes depicting the lives of saints, such as the theme of the dragon-slaying, can similarly be interpreted as Christianized reflections of pagan heroic narratives. Regional analyses demonstrate that the iconographic programs of Cappadocian churches were not solely confined to Byzantine traditions but were also shaped under the influence of pagan cultural elements. The selection of scenes, their placement within the architectural space, and the consistency of the pictorial program collectively reveal a regional coherence in both theological and cultural terms. In conclusion, this study, conducted in the context of Cappadocian churches, shows that Christian iconography, on the one hand, partially materializes sacred texts, while on the other hand, may have developed a multilayered and rich visual narrative under the influence of pagan elements. In this regard, the study contributes to a deeper understanding of the historical and cultural roots of Christian iconography.
Benzer Tezler
- Kapadokya bölgesi Bizans dönemi kiliselerinde Son Mahkeme sahneleri
The last Judgment scenes in the Byzantine churches of the Cappadocia
NİLÜFER PEKER
- Nevşehir Çardak Köyü Eski Cami restorasyon projesi
The Restoration project of the Eski Cami in the Çardak Village of Nevşehir
FARUK SAĞCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ERSEN
- Konya-Sille yerleşim özellikleri ve Komesis Tes Panagias Kaya Oyma Kilisesi koruma önerisi
Konya-Sille settlement features and conservation proposal for Komesis Tes Panagias Rock-Hewn Church
BUSE AĞRIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU BÜKEN CANTİMUR
- Kayseri İncesu Yeni Cami Mahallesi'nde Ortodoks Kilisesi restorasyon önerisi
Restoration Proposal of the Orthodox Church at Kayseri İncesu Yeni Cami District
KÜBRA SEVİM
- Kappadokia Göreme Vadisinde Meryem Siklusu
Mary's Cycle in Göreme Valley, Cappadocia'
FATMA AYTEN ALEV
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA SACİT PEKAK