Ceyb-i Hümâyûn ve Harc-ı Hâssa defterlerine göre Sultan I. Mahmud'un saltanatının son yılları (1750-1754)
The last years of the reign of Sultan Mahmud I according to Ceyb-i Hümâyûn and Harc-ı Hâssa books (1750-1754)
- Tez No: 983758
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MİRAÇ TOSUN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı Devleti hazine konusuna oldukça önem vermiştir. Osmanlı devlet hazineleri, devletin işleyiş mekanizmasıyla oluşturulan Dış Hazine ve sarayın işleyiş mekanizması için oluşturulan İç Hazineden meydana gelmiştir. Çalışmamızın konusunu ise, Osmanlı arşivinde padişahın şahsi harcamalarının gayesi ile tutulmuş olan defterler oluşturmaktadır ve bu defterlere“Ceyb-i Hümâyûn ve Harc-ı Hâssa defterleri”denilmektedir. Ceyb-i Hümâyûn ve Harc-ı Hâssa defterlerinde padişahın gelirleri, giderleri, gelirlerinden hareketle doğrudan padişahın kendi hazinesine hangi gelir kalemlerinin etki ettiği, giderler vasıtasıyla harcamaların nereye yapıldığı gibi verilere ulaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle bu defterler padişahın doğrudan gündelik hayatına dair bilgileri elde etmemizi sağlamaktadır. Bu tez çalışması, yirmi dört yıl saltanat süren Sultan I. Mahmud'un son beş yılını (1750-1754) ay ay kayıt altına alan Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi'ndeki 62 adet Ceyb-i Hümâyûn ve Harc-ı Hassa defterinin değerlendirilmesini ihtiva etmektedir. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin amacı ve yöntemi hakkında bilgi verildikten sonra literatür üzerine eğilerek kullanılan kaynaklar tanıtılmıştır. Birinci bölümde, Osmanlı Devleti'nde Hazine müessesesi açıklanarak, bu müessese içerisinde İç Hazine olan Enderun Hazinesi'nin ürettiği Ceyb-i Hümâyûn ve Harc-ı Hâssa defterleri anlatılmıştır. Akabinde incelenen dönemin padişahı Sultan I. Mahmud'un biyografisine yer verilmiştir. İkinci bölümde Ceyb-i Hümâyûn ve Harc-ı Hâssa'nın gelir kalemleri tespit edilmiş, nakdî gelirler ve aynî gelirler olarak iki sınıfa ayrılmıştır. Bu bölümde defterler içerisinden veriler alınarak tablo halinde değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde Ceyb-i Hümâyûn ve Harc-ı Hâssa'nın gider kalemleri tespit edilmiş, Ceyb-i Hümâyûn harcamaları ve Harc-ı Hassâ harcamaları olarak ikiye ayrılmıştır. Ayrıca bu bölümde harcama kayıtları, sistemli bir dönem anlatısına sahip dönemin kronikleri ve padişah günlükleri olan ruznameler ile karşılaştırılarak padişah merkezli bir çalışma sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The Ottoman Empire placed considerable emphasis on the treasury. The Ottoman state treasuries consisted of an external treasury, created by the state's operating mechanism, and an internal treasury, established for the palace's operating mechanism. The subject of our study consists of ledgers kept in the Ottoman archives for the sultan's personal expenditures, known as the“Ceyb-i Hümayun ledgers.”The Ceyb-i Hümayun ledgers provide information on the sultan's income, expenditures, which revenue items directly impacted the sultan's treasury, and how these expenditures were spent. In other words, these ledgers provide us with information directly related to the sultan's daily life. This thesis includes the transcription of 62 imperial and imperial registers in the Topkapı Palace Museum Archives, which record the last five years of Sultan Mahmud I's reign (1750-1754) month by month, and the classification based on the texts in these registers. Our study is structured in three sections. The introduction provides information about the thesis's purpose and methodology, followed by a review of the literature and an introduction to the sources produced. The first section describes the institution of the Treasury in the Ottoman Empire, outlining the scope of activities of the Imperial Treasury (Ceyb-i Hümayun) and the Imperial Harc-ı Hâssa (Harc-ı Hassa), which were the Internal Treasury within the Treasury. The following section includes a biography of Sultan Mahmud I, the sultan of the period under study. The second section identifies the revenue items of the Imperial Treasury and the Imperial Harc-ı Hâssa, dividing them into two categories: cash revenues and in-kind revenues. This section attempts to analyze data from the registers in tabular form. The third section identifies the expenditure items of the Imperial Treasury and the Imperial Harc-ı Hâssa, dividing them into two categories: Imperial expenditures (Ceyb-i Hümayun) and Imperial Harc-ı Hâssa (Harc-ı Hassa). In addition, in this section, a sultan-centered study is presented by comparing the expenditure records with the chronicles of the period, which have a systematic period narrative, and the ruznames, which are the sultan's diaries.
Benzer Tezler
- TS. MA. d. 02364.0001-0006 numaralı Ceyb-i Hümâyûn ve Harc-ı Hâssa Defterlerinin transkripsiyon ve değerlendirilmesi (H. 1133/M. 1720-1721)
TS. MA. d. 02364. transcription and evaluation of Ceyb-i Hümâyûn and Harc-ı Hâssa Books numbered 02364.0001-0006 (H. 1133/M. 1720-1721)
AYŞE MEBDİ
- Ceyb-i Hümâyûn Hazinesi ve H. 1288 (R. 1872) tarihli Ceyb ve Harc-ı Hâssa Defterlerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
The Ceyb-i Hümâyûn Treasure and Topkapı Palace Museum Archives JC. 1288 (DC. 1872) dated Ceyb and Harc-i Hâssa Account Books translation and evaluation
MUHAMMET NURİ TUNÇ
- 5 Cl Pu-Be nötron kaynağı kullanarak aktivasyon analizi ile analizi mümkün olan elementlerin dedeksiyon limitlerinin tespiti
Investigation of the possibility in analysis of elements by activation analysis and determination of detection limits of proposed elements using a 5 Cl Pu-Be neutron source
İSMET ÇELENK
- Determination of rare earth elements in Beylikahır thorium deposits by neutron activation analysis technique
Başlık çevirisi yok
ORHAN ACAR
- 4.551-111-898 keV enerji aralığında Ti, Fe, Ni, Zn, Zr, Ag, In, Sn, Ta ve W elementlerine ait toplam kalite azaltma katsayılarının doğrudan ölçülmesi
Direct measurement of total mass attenuation coefficients of Ti, Fe, Ni, Zn, Zr, Ag, In, Sn, Ta, W elements between energy range 4.551-111.898 keV
ÜMİT TURGUT
