65 yaş üstü vitamin B12 eksikliği tanısı olan hastalarda proton pompa inhibitörü kullanımının cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediğinin değerlendirilmesi
Evaluation of sex differences in proton pump inhibitor use among patients aged 65 and older diagnosed with vitamin B12 deficiency
- Tez No: 983866
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜSEYİN CAN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Cinsiyet, Proton pompa inhibitörü, Vitamin B12 eksikliği, Yaşlı, Older adults, Proton pump inhibitor, Sex, Vitamin B12 deficiency
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET 65 YAŞ ÜSTÜ VİTAMİN B12 EKSİKLİĞİ TANISI OLAN HASTALARDA PROTON POMPA İNHİBİTÖRÜ KULLANIMININ CİNSİYETE GÖRE FARKLILIK GÖSTERİP GÖSTERMEDİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Gül Nur BÜLÜÇ İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Uzmanlık Tezi, İzmir, Türkiye, 2025 Amaç: Bu çalışmanın amacı, 65 yaş ve üzeri vitamin B12 eksikliği tanısı olan hastalarda proton pompa inhibitörü (PPİ) kullanımının cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediğini değerlendirmek ve PPİ kullanım süresi ile dozu ile serum B12 düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Yöntem: Retrospektif kesitsel tipte planlanan çalışmaya, 01.01.2024–31.12.2024 tarihleri arasında Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği ve Dahiliye polikliniklerine başvuran, 65 yaş ve üzeri, vitamin B12 eksikliği tanısı almış toplam 1253 hasta dâhil edilmiştir. Veriler hastane bilgi yönetim sisteminden elde edilmiş; sosyodemografik özellikler, komorbiditeler, ilaç kullanımı (PPİ ve metformin) ile laboratuvar parametreleri (vitamin B12, ferritin, magnezyum, folat, demir, Hb, Hct, MCV) kaydedilmiştir. Cinsiyet ile PPİ kullanım durumu arasındaki ilişki ki-kare testi, yaşa göre tabakalaştırılmış analiz ve Mantel–Haenszel ortak odds oranı ile değerlendirilmiştir. PPİ kullanım süresi ve dozu ile B12 düzeyi arasındaki ilişkiler çok değişkenli lineer regresyon analizleri ile, cinsiyet ve diğer karıştırıcı değişkenler (yaş, komorbiditeler, hematolojik parametreler, metformin kullanımı) için ayarlanarak incelenmiştir. Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 76,1±8,4 yıl olup, %67,0'ı kadındır. Katılımcıların %43,4'ü PPİ kullanmaktadır. B12 düzeyi <200 pg/mL olanlar %62,2, 200–299 pg/mL olanlar %20,0 ve ≥300 pg/mL olanlar %17,9 oranındadır. PPİ kullanan hastalarda B12 düzeyi ve Hct düzeyi PPİ kullanmayanlara göre anlamlı derecede daha düşük bulunmuştur (sırasıyla p=0,001 ve p=0,045). B12 eksikliği olan (B12<200 pg/mL) alt grupta cinsiyet ile PPİ kullanımı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmamıştır (χ² p=0,451; OR=0,893; %95 GA: 0,665–1,198). Yaş gruplarına göre (65–74, 75–84, ≥85) yapılan tabakalaştırılmış analizlerde de cinsiyet–PPİ ilişkisi her katmanda anlamsız bulunmuş; Mantel–Haenszel ortak OR 0,878 (%95 GA: 0,653–1,180) olarak hesaplanmıştır. Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde cinsiyet PPİ kullanımı için bağımsız bir yordayıcı olarak anlamlı katkı göstermemektedir. Çok değişkenli lineer regresyon analizlerinde, yaş, cinsiyet, komorbiditeler, hematolojik göstergeler ve metformin kullanımı için ayarlama yapıldıktan sonra PPİ kullanım süresinin (B=-5,636; p=0,017) ve PPİ dozunun (B=-0,645; p=0,012) serum B12 düzeyleri ile bağımsız ve negatif yönde ilişkili olduğu gösterilmiştir. PPİ kullanım süresi ve dozu ile hipotiroidi, hipertiroidi ve metformin arasındaki etkileşim terimleri B12 düzeyi üzerinde anlamlı bir etki göstermemektedir. Sonuçlar: Vitamin B12 eksikliği tanısı olan 65 yaş ve üzeri hastalarda PPİ kullanım sıklığı cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Buna karşın, PPİ kullanım süresi ve dozundaki artış, diğer klinik ve laboratuvar değişkenlerinden bağımsız olarak daha düşük B12 düzeyleri ile ilişkili bulunmuştur. Sonuçlar, yaşlı hastalarda PPİ tedavisinin“en düşük etkili doz”ve“en kısa gerekli süre”ilkeleriyle sürdürülmesi, uzun süreli PPİ kullanan ve özellikle metformin tedavisi alan bireylerde düzenli B12 düzeyi izlemi yapılması gerektiğini düşündürmektedir. Aile hekimliği ve geriatri pratiğinde PPİ endikasyonlarının periyodik olarak yeniden değerlendirilmesi, uygunsuz uzun süreli kullanımın azaltılması ve yüksek riskli gruplarda hedefli B12 taramasının yaygınlaştırılması, geri dönüşsüz nörolojik ve hematolojik komplikasyonların önlenmesine katkı sağlayabilir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT EVALUATION OF SEX DIFFERENCES IN PROTON PUMP INHIBITOR USE AMONG PATIENTS AGED 65 AND OLDER DIAGNOSED WITH VITAMIN B12 DEFICIENCY Gül Nur BÜLÜÇ Izmir Kâtip Celebi University, Faculty of Medical Sciences, Department of Family Medicine, Medical Specialization Thesis, Izmir, Türkiye, 2025 Aim: To evaluate whether proton pump inhibitor (PPİ) use differs by sex in patients aged ≥65 years with vitamin B12 deficiency, and to examine the relationship between PPİ exposure (duration and dose) and serum vitamin B12 levels in this population. Methods: This retrospective cross-sectional study included 1253 patients aged ≥65 years who were diagnosed with vitamin B12 deficiency and attended the Family Medicine or Internal Medicine outpatient clinics of Atatürk Training and Research Hospital between 1 January 2024 and 31 December 2024. Data were obtained from the hospital information system and comprised sociodemographic characteristics, comorbidities, medication use (PPİ, metformin and other chronic drugs) and laboratory parameters (vitamin B12, ferritin, magnesium, folate, iron, hemoglobin, hematocrit and mean corpuscular volume). The association between sex and PPİ use was assessed using chi-square tests, age-stratified analyses and Mantel–Haenszel common odds ratio. The relationships of PPİ duration and dose with serum B12 levels were evaluated by multivariable linear regression, adjusting for age, sex, comorbidities, hematological parameters and metformin use. Results: The mean age of the patients was 76.1±8.4 years and 67.0% were female. Overall, 43.4% of the patients were using a PPİ. The distribution of B12 categories was 62.2% for <200 pg/mL, 20.0% for 200–299 pg/mL and 17.9% for ≥300 pg/mL. Patients receiving PPİs had significantly lower vitamin B12 and hematocrit levels compared with non-users (p=0.001 and p=0.045, respectively). Among patients with B12 deficiency (B12<200 pg/mL), there was no significant association between sex and PPİ use (χ² p=0.451; OR=0.893; 95% CI: 0.665–1.198). Age-stratified analyses (65–74, 75–84, ≥85 years) also showed no significant sex–PPİ relationship in any stratum, and the Mantel–Haenszel common OR was 0.878 (95% CI: 0.653–1.180). In multivariable logistic regression, sex was not an independent predictor of PPİ use. In multivariable linear regression models, after adjustment for age, sex, comorbidities, hematological variables and metformin use, both longer PPİ duration (B=-5.636; p=0.017) and higher PPİ dose (B=-0.645; p=0.012) were independently and negatively associated with serum B12 levels. Interaction terms between PPİ duration or dose and hypothyroidism, hyperthyroidism or metformin did not show significant effects on B12 levels. Conclusion: In older adults with vitamin B12 deficiency, the prevalence of PPİ use does not differ significantly between women and men. However, increasing PPİ duration and dose are independently associated with lower serum B12 concentrations, irrespective of age, sex, comorbidities and hematological profile. These findings support the use of the lowest effective PPİ dose for the shortest necessary duration in elderly patients, together with periodic B12 monitoring in long-term PPİ users, particularly those receiving metformin. Regular re-evaluation of PPİ indications in family medicine and geriatric practice, avoidance of unnecessary long-term therapy and targeted B12 screening in high-risk subgroups may help prevent irreversible neurological and hematological complications.
Benzer Tezler
- Toplumda yaşayan yaşlılarda anemi sıklığı; vitamin B12 ve demir eksikliği
Anemia prevelance and vitamin B12 and iron deficiency in older people living in community
TEKİN YILDIRIM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
GeriatriAnkara Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TESLİME ATLI
- Vitamin eksikliğinin EKG parametreleri üzerine etkisi
Effect of vitamin deficiency on electrocardiogram parameters
ENGİN KESKİN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiOrdu ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BESTEGÜL ÇORUH AKYOL
PROF. DR. AHMET KAYA
- Enflamatuvar bağırsak hastalığı olan çocuklarda anemi sıklığı ve risk faktörleri
Anemia and risk factors in children with inflammatory bowel disease
SELİN ASLAN BAYHAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZARİFE KULOĞLU
- Çölyak hastalarında otoimmun poliglanduler sendrom sıklığı
Frequency of autoimmune polyglandular syndrome in celiac patients
SENEM KUŞAKSIZOĞLU KARA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
İç HastalıklarıSağlık Bilimleri Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMA BASAT
- Bir yıl içerisinde Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi hematoloji polikliniğine başvuran anemi hastalarının epidemiyolojik çalışması
Epidemiological study on the anemia patients applying to the hematology polyclinic of the Medical Faculty of Harran University in a year
MEHMET AKİF İZGİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
HematolojiHarran Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH KURNAZ