Hıll museum & manuscrıpt lıbrary'de CCM00094 numarasıyla kayıtlı incil'in matta ve markos bölümleri (1a-89b) (inceleme-metin-dizin-tıpkıbasım)
Matthew and mark sections of the bible registered under CCM00094 at the hill museum & manuscript library (1a–89b) (analysis–text–index–facsimile)
- Tez No: 983904
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DİLEK HERKMEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, Linguistics, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı Türkçesi, hem edebî ve kültürel mirasın taşıyıcısı hem de Türkçenin fonetik özelliklerini gösteren önemli bir dil katmanıdır. Osmanlı döneminde yapılan İncil tercümeleri, yalnızca dinî içerik sunmakla kalmayıp, söz varlığı, fonetik ve morfolojik yapı ile dil unsurlarını tespit açısından da zengin bir kaynak oluşturmaktadır. Bu nedenle bu tercümelerin incelenmesi, dil verilerinin art zamanlı değerlendirilmesine olanak sağlayarak tarihî Türk dili araştırmalarına önemli katkı sağlamaktadır. Bu çalışmaya konu olan eser, 19. yüzyıl sonları ile 20. yüzyıl başlarına tarihlendirilen bir İncil tercümesidir. Müellifi bilinmeyen bu yazmanın orijinali, Keldanilere (Doğu Süryanileri) ait olan“Mar Hirmiz Keldani Kilisesi”nde muhafaza edilmektedir. Eser, 21.08.2012 tarihinde“Hill Museum & Manuscript Library”tarafından Doğu kiliselerine ait el yazmaları koleksiyonunu kataloglama, dijitalleştirme ve koruma amaçlı bir proje kapsamında arşive alınarak CCM00094 proje numarasıyla kayıt altına alınmıştır. Bu tezde, eserin (1a-89b) varakları arasında bulunan Matta ve Markos bölümleri incelenmiştir. Çalışma;“giriş, inceleme, metin ve dizin”olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Osmanlı Türkçesinin tarihî ve kültürel önemi vurgulanmış, Arap harfli dinî metinlerin Türkçenin dil özelliklerini belirlemede önemli bir kaynak olduğu ifade edilmiştir. Ardından çalışmanın amacı, ele alınan eserin içeriği ve izlenen yöntem ayrıntılı biçimde açıklanmış; son olarak Hristiyanlık, Hz. İsa ve İncil hakkında genel bilgiler sunulmuş ve Türkçe İncil tercümeleri ile bu alanda gerçekleştirilen akademik çalışmalar tanıtılmıştır. İnceleme bölümünde eser yazılış özellikleri, ses, şekil, cümle bilgisi ve ağız özellikleri bakımından incelenmiştir. Metin bölümünde ise yazma, transkripsiyon yöntemiyle Latin harflerine aktarılmış; harekesiz kısımlar için harekeli biçimler ve dönemin dil özellikleri esas alınmıştır. Dizin bölümünde metinde geçen bütün kelimeler alfabetik olarak madde başı yapılmış, anlamları bağlama uygun şekilde verilmiş, geçtiği satır ve sayfa numaraları kaydedilmiştir. Çalışma; sonuç bölümü, kaynakça ve tıpkıbasımın eklenmesiyle tamamlanmıştır. Bu çalışma ile metnin yazıldığı dönemin dil özelliklerinin ve söz varlığının tespit edilmesi, kullanılan sözcüklerin kullanım sıklığının belirlenmesi ve Türk dili araştırmalarına kaynaklık etmesi amaçlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
Ottoman Turkish represents not only a carrier of literary and cultural heritage but also an important linguistic layer that reflects the phonetic characteristics of the Turkish language. The Bible translations produced during the Ottoman period serve not only as religious texts but also as rich sources for identifying vocabulary, phonetic and morphological structures, and other linguistic elements. Therefore, examining these translations enables the diachronic evaluation of linguistic data and provides significant contributions to historical Turkish language studies. The work analyzed in this study is a Bible translation dating from the late 19th to the early 20th century. The author of the manuscript is unknown, and the original is preserved at the“Mar Hirmiz Chaldean Church,”belonging to the Chaldeans (Eastern Syriacs). On August 21, 2012, the manuscript was archived under project number CCM00094 by the Hill Museum & Manuscript Library as part of a project aimed at cataloging, digitizing, and preserving manuscripts of Eastern churches. In this thesis, the sections of Matthew and Mark (folios 1a–89b) have been examined. The study consists of four main sections: introduction, analysis, text, and index. The introduction emphasizes the historical and cultural significance of Ottoman Turkish and highlights the value of Arabic-script religious texts as primary sources for identifying the linguistic features of Turkish. It then details the purpose of the study, the content of the manuscript, and the methodology employed; finally, general information on Christianity, Jesus, and the Bible is presented, and Turkish Bible translations along with relevant academic studies are introduced. In the analysis section, the manuscript is examined in terms of writing features, phonetics, morphology, syntax, and dialectal characteristics. In the text section, the manuscript is transcribed into Latin script; unvocalized sections are interpreted based on vocalized forms and historical period conventions. In the index section, all words in the text are alphabetically listed with their meanings contextualized, and the line and page numbers where they occur are recorded. The study is completed with a conclusion, references, and a facsimile of the manuscript. This work aims to identify the linguistic features and vocabulary of the period in which the text was written, determine the frequency of word usage, and serve as a resource for Turkish language research.
Benzer Tezler
- Domenico Auda'nın“Breve Compendio di Maravigliosi Secreti”adlı eserinin Garşûnî tercümesi ve Osmanlı Lübnan'ında tıbbî bilginin dolaşımı
The Garshuni translation of Domenico Auda's“Breve Compendio di Maravigliosi Secreti”and the transmission of medical knowledge in Ottoman Lebanon
KADİR ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Tarihİstanbul Medeniyet ÜniversitesiBilim Tarihi ve Felsefesi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA YAVUZ
- Türkçe Aca`ib ü`l-Mahlukat yazmalarının minyatürlerinde üslup ve ikonografya
The Style and the iconography in the miniature of the Turkish manuscript of Aja`ib al-Mahlukat
SÜNBÜL KEÇELİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERPİL BAĞCI
- Nevşehir Müzesi'nde bulunan el sanatı örneklerinden kadın tepelikleri
Women's hill hills from the handicraft samples in the Nevsehir Museum
CANSU ATABEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiSivas Cumhuriyet ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU BİLGET FATAHA
- Milas Müzesi'nde bulunan Helenistik Döneme ait bir sunak
An Altar belongs to Hellenistic Period from the Museum of Milas
FATMA YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
ArkeolojiAdnan Menderes ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ABDULLAH YAYLALI
- Malatya Müzesi'nde bulunan Osmanlı Dönemi sikkeleri (18. - 20. yy.)
Ottoman Period coins in Malatya Museum (18th - 20th century)
ÖMER ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCAN ÇALIŞ