Diyarbakırlı Muhammed Şükrî Efendi'nin şiir mecmuası (1a-200a) (İnceleme-metin ve MESTAP'a göre tasnif)
The poetry magazine of Muhammed Şükrî Efendi from Diyarbakır (1a-200a) (Study-classification according to text and MESTAP)
- Tez No: 984417
- Danışmanlar: PROF. DR. RAMAZAN SARIÇİÇEK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Diyarbakır Yazma Eser Kütüphanesi AHA-139 numarada kayıtlı şiir mecmuası; Diyarbakırlı Şeyh Muhammed Şükrî Efendi tarafından 20. yüzyılın başında tanzim edilmiş, farklı nazım şekilleriyle yazılan şiirlerin bulunduğu, daha çok Türkçe olmak üzere Arapça, Farsça ve Kürtçe şiirlerin toplandığı önemli bir kaynaktır. Söz konusu şiir mecmuasının 1a-200a sayfaları arasında bölüm çalışmanın kapsamını oluşturmaktadır. Mecmuanın 2b-200a sayfaları arasında 766 gazel, 7 murabba, 3 müstezat, 2 şarkı, 2 kaside, 2 nefes, 1 semai mevcuttur. Mürettibin edebî zevkine göre şekillenmiş mecmuada daha çok âşıkâne ve sûfîyâne şiirler bulunmaktadır. Mecmuanın ilgili sayfalarında 169 farklı mahlasla yazılan 782 Türkçe şiir, 1 Kürtçe şiir mevcuttur. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, şiir mecmuası genel anlamda tanıtılmıştır. Mecmua mürettibinin hayatı ve şahsiyeti hakkında bilgi verilmiştir. Mecmuanın imla ve diğer hususiyetleri ortaya konulmuştur. 2b-200a sayfaları arasındaki şiirlerin şair dağılımı; şiirlerin yüzyıl, nazım şekli ve vezin dağılımı; şairlerin memleket ve yüzyıllara göre dağılımı tablolar halinde ortaya konulmuş ve değerlendirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, 1a-200b sayfaları arasındaki şiirlerin transkribe edilmiş metni bulunmaktadır. Bu bölümde, transkribe edilmiş şiirler daha önce yayımlanmış biçimleri ile karşılaştırılmış ve farklılıklar varsa dipnotta gösterilmiştir. Üçüncü bölümde ise çalışmanın konusu olan şiir mecmuasının MESTAP'a göre muhteva tablosu verilmiştir. Diyarbakır Yazma Eser Kütüphanesi AHA-139 numarada kayıtlı şiir mecmuası; Saîd Paşa ve Nigâhî Baba gibi Diyarbakırlı şairlerin daha önce yayımlanmamış şiirlerini barındırmasının yanında klasik şiirin önde gelen şairlerinden Nâbî'nin bilinmeyen şiirlerini içermesi yönüyle de önem arz etmektedir. Başka şairlerin bilinmeyen şiirlerinin gün yüzüne çıkarılması bakımından da söz konusu mecmuanın önemli bir kaynak olduğu söylenebilir. Bu minvalde çalışmanın mecmua ile ilgili yapılan çalışmalara ve klasik Türk edebiyatı tarihine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler Diyarbakır, Edebiyat Tarihi, Mecmua, MESTAP, Muhammed Şükrî Efendi
Özet (Çeviri)
The poetry collection registered at number AHA-139 in the Diyarbakır Manuscript Library is a significant resource compiled by Sheikh Muhammed Şükrî Efendi of Diyarbakır at the beginning of the 20th century. It contains poems written in various verse forms, primarily in Turkish, but also in Arabic, Persian, and Kurdish. Pages 1a-200a of this collection constitute the scope of our study. Pages 2b-200a contain 766 ghazals, 7 murabbas, 3 müstezats, 2 şarkıs, 2 kasides, 2 nefes, and 1 semai. Shaped according to the compiler's literary taste, the collection primarily features aşıkane (romantic) and Sufi poems. These pages include 782 poems in Turkish and 1 poem in Kurdish, written under 169 different pen names. Our study consists of three sections. The first section provides a general introduction to the poetry collection. Information is provided about the life and personality of the editor. The collection's spelling and other characteristics are outlined. The distribution of poets for the poems on pages 2b-200a; the distribution of the poems by century, verse form, and meter; and the distribution of poets by country and century are presented and evaluated in tables. The second section of our study includes the transcribed texts of the poems on pages 1a-200b. In this section, the poems transcribed into Latin letters are compared with their previously published versions, and any differences are indicated in footnotes. The third section provides a table of contents for the poetry collection, the subject of our study, according to MESTAP. The poetry journal, registered at number AHA-139 in the Diyarbakır Manuscript Library, is significant for its collection of previously unpublished poems by Diyarbakır poets such as Saîd Paşa and Nigâhî Baba, as well as for its inclusion of unknown poems by Nâbî, one of the leading classical poets. It can also be said that this journal is an important resource for uncovering unknown poems by other poets. In this manner, we believe our study will contribute to studies on the journal and to the history of classical Turkish literature. Keywords Diyarbakır, Literature History, Journal, MESTAP, Muhammed Şükrî Efendi
Benzer Tezler
- Muhammed Şerifî'nin hayatı, edebî kişiliği, eğitim anlayışı ve ?Pend-i Gülistan? adlı eseri (inceleme-tenkitli metin)
The life of Muhammed Şerifî, his literary personality, his education approach and his Pend-i Gulistan (analysis-critical text)
FERDİ KİREMİTÇİ
Doktora
Türkçe
2009
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SERHAN ALKAN İSPİRLİ
- Mevlid geleneği zemininde Diyarbakırlı Tayyar-Zâde İbrahim Re'fet“Mevlid”i ile Süleyman Çelebi“Mevlid”inin şekil ve muhteva mukayesesi
The comparison of Tayyar-Zade İbrahim Re'fet's“Mevlid”and Süleyman Çelebi's“Mevlid”in terms of form and content on the ground of“mevlid”tradition
HACER BOZYİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AYDIN KIRMAN
- Salih bin Yusuf bin Mustafa Şerh-i Divançe-i Firişte: İnceleme-tenkitli metin-sözlük-dizin-tıpkıbasım
Salih bin Yusuf bin Mustafa The Annotation of The Diwancha of Firişte: Analysis-reviewed text-dictionary-index-facsimile
MUHAMMET EMİN ALTINIŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıErzincan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGUT KARABEY
- Ahmed Hilmî el-Koğî ed-Diyarbekirî'nin er-Risâletü'l-Mantık adlı eseri: Tahlil-tahkik-tercüme
The treatise on logic (al-Risāla fFī al-Manṭiq) by Ahmed Hilmî el-Koğî ed-Diyarbekirî: Analysis, critical edition, and translation
MUHAMMED EMİN KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
FelsefeDicle ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALAATTİN TEKİN
- Ali Emîrî ve Mardin Mülûk-i Artûkiyye tarihi ve kitabeleri vesâir vesâik-i mühimme adlı eseri
Ali Emîrî who's from Diyarbakir ve Mardin Mülûk-i Artûkiyye tarihi ve kitabeleri vesâir Vesâik-i Mühimme adlı eseri name's book
MUHAMMED YUSUF YAŞAR