Intellectual property in the digital automotive sector:A competition law analysis
Dijitalleşen otomotiv sektöründe fikri mülkiyet: Rekabet hukuku açısından bir analiz
- Tez No: 984488
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SELİN ÖZDEN MERHACI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Fikri Mülkiyet Hakları, Teknoloji Politikaları ve İnovasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Küresel ölçekte hız kazanan dijitalleşme süreci, birçok sektörde olduğu gibi otomotiv sektörünü de derinden etkilemiştir. Günümüzde otomobiller, yalnızca mekanik araçlar değil; aynı zamanda yazılım, yapay zekâ, sensör teknolojileri ve bağlantılı dijital sistemlerle entegre birer mobil teknoloji ürününe dönüşmüştür. Bu dönüşüm, otomotiv sektöründe üretim ve satış sonrası süreçleri yeniden yapılandırmış; özellikle yedek parça piyasasında ciddi hukuki ve ekonomik değişimleri beraberinde getirmiştir. Çalışmada, otomotiv sektörünün dijitalleşme süreci ve günümüzdeki durumuna değinilmiş, önemi nedeniyle yedek parça hakkında daha detaylı bilgilere yer verilmiştir. Dijitalleşen otomotiv sektöründe karşılaşılan teknolojilerin yedek parça niteliği ve yedek parçaların fikri mülkiyet hukuku kapsamındaki korunması ile bu korumanın rekabet hukuku açısından doğurduğu etkiler ele alınmıştır. Tasarım, marka ve patent hakları gibi fikri mülkiyet araçları, üretici firmalara yedek parçaların üretimi ve satışı üzerinde geniş yetkiler tanımakta; ancak bu münhasır haklar, yan sanayi üreticilerinin pazara girişini zorlaştırmakta ve tüketici erişimini sınırlayarak fiyat rekabetini azaltmaktadır. Bu bağlamda, fikri mülkiyet koruması ile rekabet hukuku arasında hassas bir denge kurulması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu dengeyi tartışmak adına öncelikle patent, marka ve tasarım hakları Türkiye ve Avrupa Birliği mevzuatları çerçevesinde karşılaştırmalı olarak incelenmiş, mevzuat hükümlerine tez kapsamında gerektiği ölçüde değinilmiştir. Otomotiv sektöründeki yedek parça piyasasında onarımın önündeki engeller, münhasır hakların fiyatları yapay biçimde yükseltmesi, tüketicinin alternatif tedarikçilere ulaşamaması gibi rekabeti kısıtlayan temel sorunlara değinilmiştir. Bu kapsamda, tasarım korumasının özellikle birleşik ürünlerde ne ölçüde geçerli olacağı, onarım istisnasının hangi koşullarda uygulanabileceği gibi kritik hukuki tartışmalara yer verilmiştir. Bahse konu tartışmalara rekabet hukuku bakımından 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4., 6. ve 7. maddeleri çerçevesinde bakış açısı sunulmuştur. Öte yandan 206 Avrupa Birliği'nde 2025 yılı Mayıs ayında yürürlüğe giren tasarım korumasına ilişkin düzenlemeye yönelik değerlendirmelerde bulunulmuştur. Tezin temel amacı, fikri mülkiyet hakları ile rekabet hukuku arasında denge kurarak, hem üretici haklarını koruyacak hem de toplumsal refahı ve adil rekabeti sağlayacak bir çerçeve önermektir. Bu çalışma, dijitalleşme ile birlikte karmaşıklaşan otomotiv sektörü yapısı içinde yedek parçaların fikri mülkiyetle korunması ile rekabet hukukunun dengelenmesi ihtiyacını ortaya koyarak fikri mülkiyet haklarının sınırlarının çizilmesinde hukuki, ekonomik ve teknolojik dinamiklerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, yedek parça piyasasında inovasyon güdüsünün sınırlı olduğu göz önünde bulundurulduğunda, fikri mülkiyetin mutlak şekilde korunmasının, tüketici erişimini ve piyasa dinamizmini olumsuz olarak etkileyebileceği, bu nedenle, başta onarım istisnası olmak üzere belirli hukuki esnekliklerin uygulanabileceği ifade edilmiştir. Hukukun tek amacının yalnızca hak sahiplerini korumak olmadığı göz önünde bulundurulduğunda genel kamu yararını gözeterek adil, erişilebilir ve sürdürülebilir bir piyasa yapısı oluşturmak gerekmektedir. Bu bağlamda tezde sunulan öneriler, hem mevzuatın uygulanmasında hem de yargı kararlarında dengeleyici bakış açılarının güçlenmesine katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
The globally accelerating digitalization process has profoundly affected many sectors, including the automotive industry. Today, automobiles are no longer merely mechanical devices but have transformed into integrated mobile technology products encompassing software, artificial intelligence, sensor technologies, and connected digital systems. This transformation has restructured production and after-sales processes within the automotive sector, leading to significant legal and economic changes, particularly in the spare parts market. This study addresses the digitalization process and current state of the automotive industry, emphasizing spare parts due to their importance. It examines the nature of technologies encountered in the digitalized automotive sector concerning spare parts, as well as the protection of these parts under IPL and the effects of such protection from the perspective of competition law. IP tools such as design, trademark, and patent rights grant manufacturers extensive authority over the production and sale of spare parts; however, these exclusive rights hinder aftermarket producers' market entry and limit consumer access, thereby reducing price competition. In this context, a delicate balance between IP protection and competition law becomes imperative. To explore this balance, patent, trademark, and design rights have been comparatively analyzed within the framework of Turkish and European Union legislation, with due attention to relevant statutory provisions within the scope of the thesis. The study highlights key competition-restricting issues in the automotive spare parts market, including barriers to repair, artificially inflated prices due to exclusivity rights, and consumer difficulties in accessing alternative suppliers. It further delves into critical legal debates such as the extent to which design protection applies to combined products and the conditions under which repair exemptions may be invoked. These discussions are contextualized within competition law, particularly Articles 4, 6, and 7 of the Turkish Competition Law No. 4054. Additionally, an 204 assessment is made of the EU regulation on design protection, which came into force in May 2025. The primary aim of the thesis is to propose a framework that balances IPRs rights with competition law, thereby protecting manufacturers' rights while promoting social welfare and fair competition. This study underscores the necessity of reconciling IP protection for spare parts with competition law in the increasingly complex structure of the digitalized automotive sector, emphasizing the need to evaluate legal, economic, and technological dynamics jointly when delineating the boundaries of IPRs. Ultimately, considering the limited innovation incentives in the spare parts market, absolute protection of IPRs may adversely affect consumer access and market dynamism. Therefore, certain legal flexibilities, particularly repair exemptions, should be considered. Recognizing that the law's purpose extends beyond solely protecting rights holders, it is crucial to establish a fair, accessible, and sustainable market structure that prioritizes the public interest. The recommendations presented in this thesis aim to contribute to strengthening a balanced perspective in both legislative implementation and judicial decisions.
Benzer Tezler
- FPGA tabanlı dokunmatik ekranlı kullanıcı arabirim tasarlanması ve gerçekleştirilmesi
The design and implementation of FPGA based human machine interface with touch screen
FATİH AKKOYUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiKocaeli ÜniversitesiElektronik ve Bilgisayar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KADİR ERKAN
- Sayısal televizyon yayıncılığında fikri haklar bağlamında“IPTV”
“IPTV”in the context of intellectual property rights in digital television broadcasting
AYDIN ORHAN
Doktora
Türkçe
2018
İletişim Bilimleriİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RENGİN İSKECE
- Dijital dönüşüm sürecinde yeni iletişim ekosisteminin bir ürünü olarak nitelikli fikri tapu: Siyasetin ve siyasal iletişimin NFT'leri üzerine bir araştırma
Qualified intellectual property as a product of the new communication ecosystem in the digital transformation process: A study on the NFT of politics and political communication
FARUK POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
GazetecilikOndokuz Mayıs Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ONUR BEKİROĞLU
- Dijital müziğin yaygınlaşması ve dijital müzikte telif hakları üzerine bir araştırma
A research on the spread of digital music and copyrights in digital music
SERDAR URAZ
- Küreselleşme ve dijital dönüşüm çağında müzik eseri sahibinin mali haklarının korunması
Protecting the financial rights of the music owner in the age of globali̇zation and digital transformation
AYŞE PINAR ÇETİNKAYA