Birgivî Mehmed Efendi'ye ait İzhâru'l-Esrâr ile İbn-i Hişâm en-Nahvî'ye ait Şerhu Katri'n-Nedâ isimli eserin metodik olarak karşılaştırılması
A methodological comparison of Izhar al-Asrar by Birgivi Mehmed Efendi and Sharh Qatr al-Nada by Ibn Hisham al-Nahwi
- Tez No: 984674
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH KIZILCIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Nuzûlünden itibaren Kuran'ı Kerim, Arap dili açısından İslam aleminde araştırma ve inceleme kapsamındaki en önemli eser olmuştur. Bu eser Arapçaya dil ve gramer açısından kaynak olma özelliği taşımaktadır. Nitekim dilde hata yapmak anlamına gelen“lahn”olaylarının yaygınlaşması ve özellikle Kuran'ı- Kerim kıraatlerinde hatalar yapılması, Müslüman bilginleri dil kaidelerini toplamaya sevk etmiştir. Hz. Ali'nin gösterdiği metot üzere nahiv kaidelerini ilk kez derleyen Ebu'l-Esved ed-Dueli Basra mektebinin kurulmasında öncü olmuştur. Zira Basra mektebinin kurucularından Nâsır b. Âsım el-Leysî ve Abdurrahmân b. Hurmuz gibi isimler Ebu'l-Esved'in öğrencileridir. Daha sonra Basra, Kufe, Bağdat, Endülüs ve Mısır gibi dil ekolleri oluşmuştur. Basra ekolünden es-Sîbeveyh'in el-Kitâb'ı bu alanda çok etkili olmuş, kendisinden sonra gelen pek çok dilci ve dil ekolüne tesîr etmiştir. Tezimizde gramere dair İzhâru'l-Esrâr ile Katru'n-Nedâ adlı iki önemli eser karşılaştırılarak incelenecektir. Bu tezde ayrıca Arapça gramer tarihi, eser sahiplerinin hayatları ve eserleri topluca ele alınacak ve edebi şahsiyetleri değerlendirmeye alınacaktır. İnceleme konusu yapacağımız Birgivî Mehmed Efendi'ye ait İzhâru'l-Esrâr adlı eser, bu dil ekolleri arasında özellikle Basra dil okulunun görüşlerine yakın durmuştur. Tanımları ve izahları da kendisine mahsus bir dil ve üslûpla ifade etmiştir. Eser bu yönüyle diğer nahiv kitaplarından ayrılmaktadır. Ayrıca eser, uzun yıllar Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutulmuş, nahvin konularını kapsayıcı özelliğinden dolayı çokça istifade edilmiştir. İncelemesini yapacağımız bir diğer çalışmanın müellifi olan İbn Hişâm en-Nahvî ise Mısır ekolünden olması sebebiyle eserinde Basra ve Kûfe ekolünün görüşlerinden tercihlerde bulunmuştur. Tanımları ve izahları İzhâru'l-Esrâr'dan farklı olan ve sade bir üslûp ele alınan eser, gramer konularını daha özlü olarak ele almıştır. Basra dil mektebine mensup bir eser ile her iki ekolü mecz etmiş bir ekole mensub bir eserin dil, üslûp ve anlatım teknikleri açısından farklılıklarının bulunması -ve özellikle İzharu'l-Esrar'daki tanım ve izahların Katru'n-Nedâ'dan farklı olması- her iki eserin mukayeseli olarak incelenmesinin önemini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Bu metin, akademik bir tezin“Özet”(Abstract) kısmı niteliğinde olduğu için, terminolojinin doğru kullanıldığı, resmi ve akıcı bir akademik İngilizceye çevrilmesi gerekir. İşte metninizin akademik standartlara uygun İngilizce çevirisi: Since its revelation, the Holy Quran has been the most significant work within the scope of research and study in the Islamic world regarding the Arabic language. This work serves as a primary source for Arabic language and grammar. Indeed, the proliferation of“lahn”(solecism/speech errors)—meaning making mistakes in the language—and particularly the occurrence of errors in the recitation of the Holy Quran, compelled Muslim scholars to compile the rules of the language. Abu al-Aswad al-Du'ali, who first compiled syntax rules following the method indicated by Ali ibn Abi Talib, pioneered the establishment of the Basra school. Notably, figures such as Nasr b. Asim al-Laythi and Abd al-Rahman b. Hurmuz, who were among the founders of the Basra school, were students of Abu al-Aswad. Subsequently, linguistic schools such as Basra, Kufa, Baghdad, Andalusia, and Egypt emerged. Sibawayh's al-Kitab, originating from the Basra school, became highly influential in this field and impacted many linguists and linguistic schools that followed. In this thesis, two significant works regarding grammar, Izhar al-Asrar and Qatr al-Nada, will be examined through a comparative analysis. Additionally, this thesis will collectively discuss the history of Arabic grammar, the lives and works of the authors, and evaluate their literary personalities. Izhar al-Asrar by Birgivi Mehmed Efendi, which constitutes the subject of our study, stood close to the views of the Basra linguistic school among these traditions. He expressed definitions and explanations with a language and style unique to himself. In this aspect, the work distinguishes itself from other syntax books. Furthermore, the work was taught as a textbook in Ottoman madrasahs for many years and was widely utilized due to its comprehensive coverage of syntax topics. Ibn Hisham al-Nahwi, the author of the other study we will examine, made selections from the views of the Basra and Kufa schools in his work due to his affiliation with the Egyptian school. The work, which differs from Izhar al-Asrar in its definitions and explanations and adopts a plain style, addresses grammar topics more concisely. The existence of differences in terms of language, style, and narrative techniques between a work belonging to the Basra linguistic school and a work belonging to a school that synthesized both traditions—and particularly the fact that the definitions and explanations in Izhar al-Asrar differ from those in Qatr al-Nada—demonstrates the importance of examining both works comparatively.
Benzer Tezler
- A critical study of Birgivi Mehmed Efendi's (D.981/1573) works and their dissemination in manuscript form
Birgivi Mehmed Efendi?nin (Ö.981/1573) eserleri ve bunlara ait yazma nüshaların dağılımı üzerine eleştirel bir çalışma
AHMET KAYLI
- Sahaflar Şeyhizâde Mehmed Es'ad Efendi'nin el-Virdü'l-Müfîd fî Şerhi't-Tecvîd isimli eseri (İnceleme-Metin)
Bookkeepers Şeyhizâde Mehmed Es'âd Efendi's work named el-Virdü'l-Mufîd fî Şerhi't-Tecvîd (Review-Text)
ADEM ÇATAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET GÖKDEMİR
- 16. yüzyıl Osmanlı düzenindeki değişimin tasfiyeci (Prütanist) bir eleştirisi: Birgivi Mehmed Efendi ve fikirleri
A Purutanist critique of the transformation of 16 th century Ottoman social order: Birgivi Mehmed Efendi and his views
M. HULUSİ LEKESİZ
- İmam Birgivî'nin Tarîkat-ı Muhammediyye adlı eserinin kelâm ilmi açısından değerlendirilmesi
Evaluation of Imam Birgivî's Ṭarīqat Muḥammadiyya in terms of kalām
HATİCE BÜŞRA ÇOLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinBartın ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZDEN
- Şeyh Aliyyü's-sadr? El-konev? Birgiv?'nin Vasiyyet-n?me'sinin şerhi (1b-49b) (giriş ? tenkitli metin ? dizin)
Commentary of Birgivi?s vasiyyet-nama by Shaykh Aliyyu?s-Sadri Ai-Konevi (1b-49b) (introduction-critical edition-index)
ABDURRAHMAN KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN SAĞOL
