Eski Türkçeden günümüze arslan/aslan sözünün anlam değeri
The semantic value of the word arslan/aslan from Old Turkic to the present
- Tez No: 985036
- Danışmanlar: PROF. DR. HACER TOKYÜREK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanlık tarihi boyunca toplumlar, çevrelerini anlamlandırırken benzetme ve sembolleştirmeden yararlanmış; hayvanlar da fiziksel ve davranışsal özellikleriyle bu sembolik sistemde önemli bir yer edinmişti. Toplumsal hafıza, zayıf hayvanları güçsüzlüğün; güçlü hayvanları ise cesaret ve kudretin simgesi hâline getirerek özgün bir semboller dünyası oluşturmuştu. Bu çerçevede başlangıçta yalnızca bir hayvan adı olan arslan/aslan, zamanla hükümdar ve tanrı ünvanlarından burçlara, deyim ve atasözlerinden yer ve kişi adlarına kadar geniş bir kültürel ve anlamsal alana yayılmıştı. Aslan figürü tarih boyunca yalnızca güç ve yiğitliği değil; toplumsal hiyerarşiyi, siyasî meşruiyeti ve dinî-kozmolojik tasavvurları da temsil etmişti. Buda'nın“Şakya'nın Aslanı”, İmam Ali'nin“Allah'ın Aslanı”ve İsa'nın“Yahuda'nın Aslanı”olarak anılması; ayrıca Mısır, Mezopotamya, Pers ve Çin başta olmak üzere birçok kültürde tapınaklarda ve mitolojik anlatılarda koruyucu ve kutsal bir varlık olarak tasvir edilmesi bu çokkatmanlı sembolizmi göstermişti. Türk kültüründe ise aslan, hükümdarlık, kahramanlık ve adaletin önemli bir göstergesi olmuştu. Uygur yazıtlarında hükümdarın“insanoğlunun aslanı”diye tanımlanması, Karahanlılarda devlet kollarının Arslan ve Buğra adlarıyla anılması ve Aslanapa, Arslanköy, Arslantaş gibi yer adlarında yaşatılan gelenek, figürün sürekliliğine işaret etmişti. Bu çalışma, arslan/aslan kelimesinin Eski Uygurcadan günümüz Türkiye Türkçesine uzanan tarihî kullanımlarını tarayarak örnekleri fişlemiş, dilsel ve kültürel ölçütlere göre sınıflandırarak kelimenin tarihsel-anlamsal dönüşümünü bütüncül bir şekilde ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
Throughout human history, societies have relied on analogy and symbolization to make sense of their surroundings, and animals, with their physical and behavioral traits, have held an important place within this symbolic system. Collective memory associated weak animals with powerlessness, while strong animals were linked to courage and might, thereby creating a distinctive world of symbols. In this context, the word arslan/aslan, which originally denoted only an animal, gradually spread across a wide cultural and semantic field, ranging from royal and divine titles to zodiac signs, and from idioms and proverbs to place names and personal names. The lion figure throughout history represented not only strength and bravery but also social hierarchy, political legitimacy, and religious-cosmological conceptions. The references to Buddha as the“Lion of the Śākya Clan”, Imam Ali as the“Lion of God,”and Jesus as the“Lion of Judah,”as well as its depiction as a protective and sacred being in temples and mythological narratives across civilizations such as Egypt, Mesopotamia, Persia, and China, exemplify this multilayered symbolism. In Turkish culture, the lion served as an important emblem of sovereignty, heroism, and justice. The description of the ruler as the“lion of humankind”in Uighur inscriptions, the naming of the eastern and western branches of the Karakhanid state as Arslan and Buğra, and the continued use of the figure in place names such as Aslanapa, Arslanköy, and Arslantaş all pointed to the continuity of this tradition. This study examined the historical uses of the word arslan/aslan from Old Uighur to Modern Turkish through a systematic survey, catalogued contextual examples, and classified the data according to linguistic and cultural criteria, thereby presenting the word's historical-semantic transformation within a comprehensive framework.
Benzer Tezler
- Erken Hristiyan ve ilk Bizans resim ve kabartma sanatında kaynak ve okullar (2 cilt)
Sources and school of painting and sculpture during the early Christian and first Byzantine period
AHMET MEHMET KİPMEN
- Kutadgu Bilig'de anlam değişmeleri
Meaning changes in Kutadgu Bilig
TUĞÇE İREM BOZBEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜNEVVER TEKCAN
- El-bâbûsü'l-Vasît fî tercümeti'l-Kâmûsu'l-Muhît'ın (22/a-27/a,73/a-92/b,144/a-146b,153/a,183b) transkripsiyonu
Transcription of el-Bâbûsü'l-vasît fî Tercümeti'l-Kâmûsu'l-muhît'in (22/a-27/a, 73/a-92/b, 144/a-146b,153/a-183b)
NEZİRE HAPEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜLYA ARSLAN EROL
- Batı Grubu Anadolu ağızlarında akrabalık terimleri
Kindness terms in Western group Anatolian Dialects
FATOŞ GÜNEYSU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜLYA ARSLAN EROL
- Osmanlı Klasik Dönem tıp kitaplarının yazarları ve yazılış amaçları açısından değerlendirilmesi
Evaluation of Ottoman Classical Period medical books in terms of authors and their purposes of writing
ZEHRA ASLAN AYDOĞDU
Doktora
Türkçe
2026
Deontoloji ve Tıp Tarihiİstanbul Medipol ÜniversitesiTıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYTEN ALTINTAŞ