Kırgız Halk Kültüründe Kuşlar
Birds in Kyrgyz Folk Culture
- Tez No: 985106
- Danışmanlar: PROF. DR. HALİL ALTAY GÖDE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Kırgız Türkçesi, Kuş Adları, Etimoloji, Kültürel Bellek, Halk Kültürü, Kyrgyz Turkish, Bird Names, Etymology, Cultural Memory, Folk Culture
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Bu çalışma, Kırgız Türkçesinde yer alan kuş adlarını dilbilimsel, etimolojik ve kültürel boyutlarıyla incelemektedir. Araştırma kapsamında kuş adlarının kökenleri, yapısal özellikleri, adlandırma ölçütleri ve Kırgız Türkçesinin söz varlığı içerisindeki yeri ele alınmıştır. Kuş adları; görünüş, ötüş, davranış, yaşam alanı ve insanla kurulan ilişki gibi ölçütler doğrultusunda değerlendirilmiş; adlandırma sürecinde yansıma kökler, yapım ekleri ve birleşik yapıların işlevleri ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemi çerçevesinde yürütülmüş; Kırgız Türkçesi sözlükleri, etimolojik kaynaklar, biyolojik sınıflandırma listeleri, halkbilimi çalışmaları ve dijital veri tabanlarından elde edilen veriler betimleyici ve karşılaştırmalı yöntemlerle incelenmiştir. Kuş adlarının tarihî Türk lehçeleri ve çağdaş Türk dilleriyle ilişkisi değerlendirilerek adlandırmaların tarihî sürekliliği ortaya konulmuştur. Araştırma sonucunda, Kırgız Türkçesindeki kuş adlarının yalnızca birer sözlük birimi olmadığı; doğa algısını, kültürel belleği, mitolojik tasavvuru ve halk inanışlarını yansıtan çok katmanlı dilsel göstergeler olduğu tespit edilmiştir. Kuşların Kırgız halk anlatılarında, inanç sistemlerinde ve kültürel temsillerde önemli sembolik işlevler üstlendiği; kuş adlarının bu sembolik değerleri dilsel düzeyde taşıdığı belirlenmiştir. Bu yönüyle çalışma, Kırgız Türkçesinin söz varlığını kültürel bellek bağlamında ele alarak Türk dili, halkbilimi ve kültürel bellek araştırmalarına katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT This study examines the bird names found in Kyrgyz Turkish from linguistic, etymological, and cultural perspectives. Within the scope of the research, the origins, structural features, naming criteria, and the place of bird names in the lexicon of the Turkish language are analyzed. Bird names are evaluated based on criteria such as physical appearance, vocalization, behavior, habitat, and the relationship between humans and nature. In this context, the functions of onomatopoeic roots, derivational suffixes, and compound structures used in the naming process are examined in detail. The study is conducted within the framework of qualitative research methods. Data are obtained from Kyrgyz Turkish dictionaries, etymological sources, biological classification lists, folklore studies, and digital databases, and are analyzed using descriptive and comparative approaches. The historical continuity of bird names is revealed through comparisons with historical stages of Turkish and other contemporary Turkic languages. The findings demonstrate that bird names in Kyrgyz Turkish are not merely lexical units, but multilayered linguistic indicators reflecting perceptions of nature, cultural memory, mythological imagination, and folk beliefs. It is determined that birds occupy significant symbolic roles in Kyrgyz folk narratives, belief systems, and cultural representations, and that these symbolic values are linguistically embedded in bird names. In this respect, the study aims to contribute to Turkish linguistics, folklore studies, and cultural memory research by examining the lexicon of Kyrgyz Turkish within the framework of cultural memory.
Benzer Tezler
- Türk halk edebiyatında turna motifli türküler
Ballads which hace crane motifs in the Turk folk literature
İNAN SELVİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Türk Dili ve EdebiyatıDumlupınar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. KADİR GÜLER
- Манас» эпосундагы жаныбарлардын кѳркѳм чагылдырылышы жана тотемдик белгилери
Manas destanındaki hayvanların sanatsal tasviri ve totemik imgeleri
ZARİNA KULBARAKOVA
Doktora
Kırgızca
2017
Türk Dili ve EdebiyatıKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTürkoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LAYLİ ÜKÜBAEVA
- Kırgız Türklerinin sözlü anlatılarında (destan, masal, halk hikâyesi) toplumsal cinsiyet ve kadın imajı
Social gender and women's image in the oral expression of the kyrgyz turkishs (in epics-in tales and in folk stories)
EMİNE TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Halk Bilimi (Folklor)Nevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ÇERİBAŞ
- Anadolu halk masalları ı̇le Kırgız halk masallarının karşılaştırmalı araştırması
Comparative research of Anatolian folk tales and Kırgız folk tales
CEYHUN KAÇMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Kültür ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SHURUBU KAYHAN
- Ulupamir Kırgızlarının halk kültüründe giyim kuşam geleneği
Clothing tradition in folk culture of Ulupamir Kyrgyz
UĞUR ÇAYLIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Halk Bilimi (Folklor)Karabük ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZHYLDYZ ISMAILOVA