Delâilü'n-nübüvve türü eserlerin ortaya çıkışı ve gelişimi
The emergence and development of the dalâ'il al-nubuwwa literature
- Tez No: 985107
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ÖZKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Tarih, Religion, History
- Anahtar Kelimeler: Bilgi sosyolojisi, Delailü`n-Nübüvve, Hadis, Kelam, Siyer, İslam tarihi, Information sociology, Delailü`n-Nübüvve, Hadith, Islamic theology, Siyer, Islamic history
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, hicrî ikinci asırdan dördüncü asra kadar telif edilen delâilü'n-nübüvve türü eserlerin ortaya çıkışını ve gelişim sürecini incelemektedir. Hz. Peygamber'in nübüvvetini ispat etmeyi amaçlayan bu metinler, İslam ilim geleneğinde siyer, hadis ve kelam disiplinlerinin kesişiminde ortaya çıkmış özgün bir literatürü temsil etmektedir. Araştırmada, delâil rivayetlerinin yalnızca olağanüstülük anlatıları şeklinde değil, belirli tarihî ve toplumsal bağlamların ürünü olan metinler olarak değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Çalışmada, delâil literatürünün teşekkülünde etkili olan unsurlar; gayrimüslim itirazları, mülhid akımların iddiaları, kussâsın faaliyetleri ve önceki dinî-kültürel mirasın tesirleri çerçevesinde ele alınmıştır. Bu bağlamda delâil eserlerinin hem dışa dönük -nübüvvete yönelik itirazlara karşı savunma- hem de içe dönük -Müslüman toplumun Hz. Peygamber tasavvurunu güçlendirme- işlevler üstlendiği ortaya konmuştur. Araştırmada, İbn İshâk, Ma'mer b. Râşid, İbn Sa'd, Ali b. Rabben et-Taberî, Câhız, Dârimî, Buhârî, Ebû İshâk el-Cûzcânî, İbn Kuteybe, Firyâbî ve Ebû Hâtim er-Râzî gibi ilk dönemden metinleri elimize ulaşan müelliflerin çalışmaları mukayeseli biçimde incelenmiş; rivayetlerin tasnifi ve muhteva analizi yapılmıştır. Bulgular, delâil literatürünün zamanla siyer içinde müstakil bir tür haline geldiğini ve Hz. Peygamber tasavvurunun şekillenmesinde rol oynadığını göstermektedir. Bu bağlamda tez, delâilü'n-nübüvveyi yalnızca nübüvvetin ispatına dair rivayetleri derleyen bir tür olarak değil, İslam toplumunun bilgi üretim süreçleriyle yakından ilişkili tarihî bir inşa biçimi olarak değerlendirmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the emergence and development of the dalâ'il al-nubuwwa genre from the 2nd to the 4th century AH. Aiming to prove the prophethood of the Prophet Muhammad, these works represent a distinctive body of literature situated at the intersection of Sīra, Hadīth, and Kalām within the Islamic scholarly tradition. The research seeks to evaluate dalâ'il reports not merely as accounts of miraculous events but as texts shaped by specific historical and social contexts. The study analyzes the factors that influenced the formation of the dala'il literature, including Christian and Jewish polemics, objections from heterodox groups, the role of qussās (storytellers), and the impact of earlier religious and cultural traditions. In this respect, dalâ'il works are shown to have served both external functions (as a defense against criticisms of prophethood) and internal ones (reinforcing the Muslim community's conception of the Prophet). The works of early authors such as Ibn Ishâq, Ma'mar b. Râshid, Ibn Sa'd, Alî b. Rabban al-Tabarî, al-Jâhiz, Dârimî, al-Bukhârî, Abû Ishaq al-Juzjânî, Ibn Qutayba, al-Firyâbî and Abû Hātim al-Râzî are comparatively analyzed, with attention to the classification of reports and thematic content. The findings demonstrate that the dalâ'il literature gradually evolved into an independent branch within the Sîra tradition and played a decisive role in shaping Muslim perceptions of the Prophet. Accordingly, this thesis argues that Dalâ'il al-Nubuwwa should not be regarded merely as collections of proofs of prophethood, but rather as a form of historical construction intimately connected to the processes of knowledge production in early Islamic society.
Benzer Tezler
- Beyhâki'nin Delâilü'n-Nübüvve'sinde Hz. Muhammed'in risâlet öncesi yaşamı ile ilgili rivayetlerin tahlili
Analyzing the representations about the Prophet Muhammad's pre-prophecy life in Bayhaqî's Dalâil al-Nubuwwa
MEHMET CAN AYAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinFırat Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN ÖZTÜRK
- Mâverdî'ye göre nübüvvetin ispatı
“The proof of prophethood”, according to al-Māwrdī
EYÜP GÜR
Doktora
Türkçe
2023
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÇELİK
- Kâdî İyâz'ın Kitâbü'ş-Şifâ adlı eseri ve Osmanlı'da şifâhânlık geleneği
Kitab Ash-Shifa of Qadi Iyad and Shifahânizm tradition at Ottoman
AHMET YILMAZ
Doktora
Türkçe
2015
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET EFENDİOĞLU
- Klasik İslam tarihi kaynaklarında nübüvvet mührü
Sources of Islamic seal classic of prophethood
NEJLA CEYHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DinNecmettin Erbakan Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ÖNKAL