Jarring koleksiyonunda prov. 21 numarasıyla kayıtlı eserde yer alan Cengiz Han'ın gerçek soyu, doğumu ve savaşları bölümü (142/194)(Giriş-inceleme-metin-dizin)
The chapter on the true lineage, birth and battles of Genghis Khan in the work registered in the Jarring collection under the number prov. 21 (142/194)(Introduction-review-text-index)
- Tez No: 985430
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET VEFA NALBANT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Cengizname, Dil bilim, Doğu Türkistan, Doğu Türkçesi, Çağatayca, Cengizname, Linguistics, East Turkhistan, Eastern Turkish, Chagatay language
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yesügey ile Höelün'ün ilk çocukları olan Temuçin (Cengiz) Onon Nehri yakınlarında, babasının Tatarlarla mücadelesi sırasında dünyaya gelmiştir. Onun doğumundan yetişkinliğine, göstermiş olduğu kahramanlıklarla Orta Asya bozkırlarının yegane hakimi olduğu döneme kadar geçen süre Moğollar için büyük öneme sahiptir. Cengiz Han'ın ölümünden sonra kaleme alınan eserlerde onun zaferlerle dolu hayatının yanı sıra efsanevi soyunun da zikredildiği görülmektedir. Üzerinde çalıştığımız eser; Doğu Türkistan'da bulunmuş, Çağatay Türkçesi ile yazılmış bir Cengiz-nâme'dir. Eser; İsveç'te Lund Üniversitesi'nde Jarring Koleksiyonu'nda bulunmaktadır. Dört bölümden oluşan çalışmamızın giriş bölümünde Gunnar Jarring ve koleksiyonu, Moğollar, Cengiz Han ve Cengiznâmeler hakkında bilgilerden oluşacaktır. Ayrıca eserin incelenen nüshası hakkında bilgiye yer verilmiştir. İnceleme bölümünde metnin ses ve şekil bilgisi özellikleri incelenmiş, tespit edilen dil özellikleri örnekleriyle açıklanmıştır. Metin bölümünde Arap harfli eserin transkripsiyonlu metni oluşturulmuştur. Dizin bölümünde eserde geçen kelimelerin metinde geçtiği yerler, anlamları ve kökenleri gösterilmiştir. Sonuç bölümünde ise Cengiz-nâmelerin arasında bir karşılaştırma yapılmıştır. Benzerlikler ve farklılıklar ortaya konup, Cengiz-nâmeler arasında yerini alacak olan bu çalışmanın önemi ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca metinde tespit edilen arkaik özellikler, Oğuz Türkçesi, Yeni Uygur Türkçesi ve Doğu Türkistan ağzı ile ilgili özellikler verilmiş ve söz varlığı ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
Temujin (Genghis), the first child of Yesügey and Höelün, was born near the Onon River during his father's struggle with the Tatars. The period from his birth to adulthood, when he was the sole ruler of the steppes of Central Asia with his heroism, is of great importance for the Mongols. In the works written after Genghis Khan's death, it is seen that his legendary lineage is mentioned as well as his life full of victories. The work we are working on; It is a Cengiz-nâme found in East Turkistan and written in Chagatai Turkish. Works; It is in the Jarring Collection at Lund University in Sweden. In the introduction part of our four-part study, Gunnar Jarring and his collection will consist of information about the Mongols, Genghis Khan and Genghis-names. In addition, information about the examined copy of the work is included. In the analysis section, the phonetic and morphological features of the text were examined, and the determined language features were explained with examples. In the text section, the transcribed text of the work in Arabic letters was created. In the index section, the places where the words in the work are mentioned in the text, their meanings and origins are shown. In the conclusion part, a comparison was made between the Cengiz-nâmes. Similarities and differences were revealed and the importance of this study, which will take its place among the Cengiz-names, was tried to be revealed. In addition, the archaic features identified in the text, the features related to Oghuz Turkish, New Uyghur Turkish and East Turkestan dialect were given and the vocabulary was revealed.
Benzer Tezler
- Jarring Koleksiyonunda Jarring Prov. 349 numarasıyla kayıtlı eser üzerine dil incelemesi (İnceleme-metin-dizin)
Language study on the work registered in Jarring Collection with Jarring Prov. 349 (Review-text-index)
RIDVAN HİZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM AKBULAK
- 19. yüzyıla ait Çağatayca tıp metni (inceleme-metin-dizin)
Chagatai medical text of the 19th century
ELİF GİZEM KARAOĞLU
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıBartın ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVDA KAMAN
- Doğu Türkçesi Vaaz Koleksiyonu (Gramer-metin-çeviri-dizin)
Eastern Turkish Sermon Collection (Grammar-text-translation-index)
HAYRİ MEŞEDİBİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıÇankırı Karatekin ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET TURGUT BERBERCAN
- Muîn el-Miskin Ravzatü'l-Vâ'izîn adlı eserin Doğu Türkçesine tercümesi (Dilbilgisi incelemesi- karşılaştırmalı metin- sözlük dizin)
Translation of Muîn al-Miskîn's Ravzat al-Wâ'izzîn into Eastern Turkish (Grammatical analysis- comparative text- index)
BURCU KAYA
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TANJU SEYHAN
- Çağatayca bir kitap: Şehr-i Gülşen (65b-136a) İnceleme-metin-sözlük
A book in Chagatai Turkish: Şehr-i Gülşen (65b-136a) review-text-glossary
TUĞÇE KUŞCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SADİ GEDİK