Bir kadın seyyah olarak Gertrude Bell'in gözünden Anadolu ve Arap coğrafyası
Anatolia and the Arab lands through the eyes of Gertrude Bell as a female traveler
- Tez No: 985572
- Danışmanlar: PROF. DR. AYTEN SEZER ARIĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk İnkılap Tarihi, Tarih, History of Turkish Revolution, History
- Anahtar Kelimeler: Bell, Gertrude, Bell, Gertrude
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Gertrude Bell, Viktorya dönemi İngiltere'sinde ayrıcalıklı bir ailede dünyaya gelmiş arkeolog, gezgin ve casus olarak bilinen bir kadındır. Dönemin İngiltere'sindeki kadınların çoğunun aksine iyi bir eğitim almış olan Bell, Oxford Tarih bölümünü birinci bitiren ilk kadın olmuştur. İki kere dünya turuna çıkmış; tüm dünyayı ve gelişmeleri birinci gözden gözlemleme fırsatı bulmuştur. Seyahatlerinin büyük bir çoğunluğu başta Türkiye, Irak ve Suriye olmak üzere Orta Doğu coğrafyasına yayılmış; Konya, Beyrut, Şam, Bağdat, Halep ve İstanbul gibi şehirler, bu dönemde Bell'in uzun süre konakladığı önemli merkezler haline gelmiştir. Seyahatleri ailesinin geniş mal varlığı ile finanse edildi. 19. yüzyılın sonundan itibaren Arap halklarına karşı bir sevgi besleyen Gertrude dillerini öğrenip, arkeolojik alanlarını araştırarak ve çölün derinliklerine seyahat etti. Arap yarımadasına ve Anadolu topraklarına önce arkeolojik kazı yapmak amacıyla gelmiş; daha sonrasında ise bilhassa Arap yarımadasında yaptığı çalışmalarla bu bölgedeki İngiliz misyoner hareketlerinin öncüsü gelmiştir. Bu ataerkil bölgede yaptığı çalışmalarla kısa sürede, bir kadın kimliğiyle büyük saygınlık ve itibar kazanmayı başarmıştır. Hatta öyle ki, İngilizlerin planladığı Orta Doğu projesinin kurucusu ve yöneticisi olmuştur. Irak, Lübnan gibi ülkeleri kurmuş, yöneticilerini atamıştır. Irak Krallığı kurulduktan sonra ise eski eserlerin korunmasına yönelik çalışmalara odaklanmış ve Bağdat'taki Irak Ulusal Müzesi'ni kurmuştur. Bell, Arap yarımadası ve Anadolu topraklarındaki misyonerlik çalışmaları sırasında Arapların güvenini kazanma konusunda herhangi bir sıkıntı çekmemiştir. Hatta Araplar tarafından kendisine“El Hatun”,“Çölün Kraliçesi”ve“Müminlerin Annesi”gibi lakaplar verilmiştir. Araplar tarafından çok saygı gören Bell kendi elleriyle çizdiği Irak ülkesinin sınırlarına ek olarak Irak kralını da yine kendisi atamıştır. Ayrıca Osmanlı'ya karşı Arap yarımadasında bulunduğu zaman dilimlerinde Arapları bağımsızlık elde etmeleri doğrultusunda çalışmalar yürütmüş ve bu yüzden Osmanlılar tarafından kendisine“Çölün Tilkisi”veya“Çölün Cadısı”denilmiştir. Gertrude Bell misyonerlik faaliyetleri sırasında kendi ailesine günlük niteliğinde mektuplar yazmıştır. Seyahatleri esnasında yazdığı mektup ve günlüklerin tamamı bir A4 kâğıdına basıldığında yaklaşık 3000 sayfalık geniş bir veri havuzu oluşturmaktadır. Bu mektuplarında ne gibi misyonerlik faaliyetlerinde bulunduğunu detaylarıyla belirtmiştir. Yukarıda bahsi geçen topraklardaki İngiliz misyonerlik çalışmalarının bu mektuplar ışığında değerlendirilmesi bu araştırmanın temel konusunu kapsamaktadır.
Özet (Çeviri)
Gertrude Bell was a spy known as an archaeologist and traveler, born into a privileged family in Victorian England. Unlike most women of her time, Bell received an excellent education and became the first woman to graduate at the top of the History department at Oxford. She traveled around the world twice, gaining the opportunity to observe global developments firsthand. The majority of her travels were concentrated in the Middle East, particularly in present-day Turkey, Iraq, and Syria; cities such as Konya, Beirut, Damascus, Baghdad, Aleppo, and Istanbul became significant centers where Bell stayed for extended periods. Her journeys were financed by her family's considerable wealth. From the late nineteenth century onward, Gertrude developed an affection for the Arab peoples, learning their languages, exploring their archaeological sites, and traveling deep into the desert. She initially came to the Arabian Peninsula and Anatolian lands for archaeological excavations; later, through her extensive work in the Arabian Peninsula, she became the face and pioneer of British missionary activities in the region. Through her work in this patriarchal context, she quickly earned great respect and prestige as a woman. Indeed, she became a key architect and administrator of the British-planned Middle Eastern project. She helped establish countries such as Iraq and Lebanon and appointed their rulers. After the founding of the Kingdom of Iraq, she focused on the preservation of antiquities and established the Iraq National Museum in Baghdad. During her missionary work in the Arabian Peninsula and Anatolia, Bell encountered no difficulty in gaining the trust of the Arab peoples. In fact, she was given nicknames by the Arabs such as“El Hatun,”“Queen of the Desert,”and“Mother of the Believers.”Highly respected by the Arab communities, Bell not only helped define the borders of Iraq with her own hands but also personally appointed its king. Moreover, during her time in the Arabian Peninsula opposing Ottoman rule, she actively worked to help the Arabs achieve independence, which led the Ottomans to nickname her“The Fox of the Desert”or“The Witch of the Desert.”During her missionary activities, Gertrude Bell wrote daily letters to her family. When all the letters and diaries she wrote during her travels are printed on A4 paper, they form a corpus of approximately 3,000 pages. In these letters, she detailed the missionary activities she undertook. Evaluating British missionary efforts in the aforementioned lands in light of these letters forms the central focus of this research.
Benzer Tezler
- '19.Yüzyıl Kadın Seyahatnamelerinde Türkistan ve Batı Sibirya Kadınları: Kültürel Temsiller ve Gündelik Hayat'
'Women of Turkestan and Siberia in Nineteenth-Century Woman's Travelogues: Cultural Representations and Everyday Life
AYŞENUR DALSUNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
TarihSelçuk ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. SERAP TAŞTEKİN
- Women's voices in British travel writing tradition: analysis of altered space and meaning in the example of Istanbul
İngiliz seyahat yazınında kadınların sesleri: Değişen mekân ve anlamın İstanbul örneğinde incelenmesi
SİNEM ÇAPAR İLERİ
Doktora
İngilizce
2024
TarihEge Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. AYLİN ATİLLA MAT
- Türk ailesinde Selçuklu Döneminin sonuna kadar kadının konumu ve öneminin incelenmesi
Research of the position and importance of women in the Turkic family until the end of Seljuk Period
MERVE DEVECİOĞLU
- Osmanlı kadınının giyim kuşamı (Tanzimattan Meşrutiyete)
Ottoman women's clothing culture (from political reforms in 1839 to constitutionalism)
FÜSUN BAYER
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
TarihErciyes Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEFAETTİN SEVERCAN
- Tarih-i Burhaneddin-i Belhi (Lady Sheil'in anıları)
History of Burhaneddin-i Belhi (Memories of Lady Sheil)
NİHAL ÇANKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiFars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KANAR