Ebü'l-Fadl el-Huzâî'nin hayatı ve el-Müntehâ adlı eserinin kırâât ilmindeki yeri
The life of Abul-Fadl al-Huzai and the place of his work al-Muntaha in the research of qira'at
- Tez No: 985588
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NESRİŞAH SAYLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fırat Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, tedvîn dönemi kıraat âlimlerinden Ebü'l-Fadl el-Huzâî (ö. 408/1017) ve onun el-Müntehâ adlı eserinin kıraat ilmindeki yeri incelenmiştir. Huzâî'nin, İbn Mücâhid'in (ö. 324/936) yaşadığı döneme yakın bir zamanda Bağdat bölgesinde yaşamış olması ve eserini yedili sistemi aşan bir metotla kaleme alması, onun kıraat ilmindeki konumunun araştırılmasını gerekli kılmıştır. Çalışmada öncelikle Huzâî'nin hayatı, yaşadığı dönemin siyasî, dinî ve sosyo-kültürel özellikleri ele alınmış; Huzâî'ye kadarki süreçte ve kendi döneminde kıraat ilminin gelişimi ile bu alana yaptığı katkılar değerlendirilmiştir. Ardından Huzâî'nin el-Müntehâ adlı eserinin tanıtımı yapılmış, eserin kıraat ilmindeki yeri, kullandığı yöntemler ve faydalandığı kaynaklar tespit edilmiştir. Bu kapsamda eserde yer alan on beş kıraat, isnadları çerçevesinde incelenmiş ve bu kıraatlerin yedi kıraat sistemiyle ilişkisi ortaya konulmuştur. Ayrıca eserdeki okuyuşlar fonetik ve semantik yönleriyle değerlendirilmiştir. Araştırmanın temel çerçevesini, el-Müntehâ'da yer alan kıraatlerin sıhhati, kıraat–anlam ilişkisi ve kıraat–Mushaf bağlantısı oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı; Huzâî'nin kıraatlere yaklaşımını, kıraatleri ele alış biçimini, İbn Mücâhid öncesi kıraat anlayışını yeniden canlandırmadaki rolünü ve sonraki dönemlerde bu ilme kaynaklık etme fonksiyonunu ortaya koymaktır. Bu amaçla tabakat ve kıraat ilmine dair klasik eserler incelenmiş; Huzâî'nin öncesi, dönemi ve sonrasına ait kıraat örnekleriyle mukayeseli bir analiz yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, Huzâî'nin el-Müntehâ adlı eserinde kıraatleri hem sened hem de metin yönünden, ayrıca kapsadığı kıraat sayısı bakımından kendisinden önceki birikimden ayrışan yenilikçi bir perspektifle ele aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, Huzâî'nin kıraat ilmindeki özgün konumunu ortaya koymakta ve kıraat tarihi literatürüne hem katkı sağlamakta hem de bu literatüre özgün bir boyut kazandırmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines Abū'l-Fadl al-Huzâ'ī, a qirāʾāt scholar of the tadwīn (codification) period, and investigates the position of his work al-Muntahā within the science of Qur'anic recitation. The fact that Huzâ'ī lived in the Baghdad region during the period close to Ibn Mujāhid (d. 324/936) and composed his work using a method that extends beyond the canonical seven readings necessitates the examination of his role and significance in the field of qirāʾāt. The study first analyzes Huzâ'ī's biography, as well as the political, religious, and socio-cultural context of his era. It further discusses the development of qirāʾāt scholarship prior to and during his lifetime, along with his contributions to the field. Subsequently, the study introduces al-Muntahā, examining its position in the science of Qur'anic recitation, the methods employed, and the sources utilized. Within this framework, the fifteen readings included in the work are analyzed in terms of their chains of transmission (isnāds), and their relationship to the seven canonical readings is identified. Additionally, the recitations in the work are evaluated from phonetic and semantic perspectives. The primary focus of this research is the authenticity of the readings in al-Muntahā, the relationship between recitation and meaning, and the connection between recitation and the written Muṣḥaf. Accordingly, the study aims to reveal Huzâ'ī's approach to the readings, his method of analyzing them, his role in reviving the pre–Ibn Mujāhid understanding of qirāʾāt, and his influence as a source for later scholarship. To achieve this, classical works on ṭabaqāt and qirāʾāt were examined, and a comparative analysis was conducted using examples from before, during, and after Huzâ'ī's time. The findings indicate that in al-Muntahā, Huzâ'ī approached the readings with a distinctive and innovative perspective, diverging from earlier traditions both in terms of chains of transmission and textual features, as well as in the number of recitations included. In conclusion, this study elucidates Huzāʾī's distinctive position in the field of Qur'anic recitation and contributes to the history of qirāʾāt by providing both substantive insight and an original perspective.
Benzer Tezler
- Semerkantlı Alim Ebu'l-Fadl el-Kerabisi'nin Kitabu'l-Furûk adlı eseri bağlamında furûk yazım türünün analizi
Analysis of Furuq type in the context of Kitab al-Furuq of Ebu'l-fadl al-Karabisi
SÜMEYYE KARAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HukukBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ KAYA
- Ebu'l-Fadl Muhammed B. Ca'fer ek-Heravi'nin Mefahiru'ı-Makal fi'l-Mesadiri ve'l-Ef'al adlı eserinin başından 191. varağa kadar tahkiki
Başlık çevirisi yok
HÜSEYİN POLAT
Doktora
Türkçe
2010
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TACETTİN UZUN
- Ebû Abdillah Muhammed b. el-Fadl el-Furâvî ve Hadis Cüz'ü
Abu Abdullah Muhammed b. al-Fadl al-Furawi and Hadith Fascicle
ASLIHAN ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinKocaeli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF ZİYA KESKİN
- Müslim'in Sahîh'inde illetli olduğu iddia edilen rivayetlerin değerlendirilmesi
An evaluation of the narrations affected by hidden defects in Suslim's Saḥīḥ
ABDULLAH RECEP KOYUNCU
Doktora
Türkçe
2025
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖZŞENEL
- Meybûdî'nin Keşfü'l-Esrâr ve Uddetü'l-Ebrâr adlı tefsirinin ulûmu'l-kur'ân açısından incelenmesi
Analysis of Meybûdî's Tafsir Keşfü'l-Esrâr and Uddetü'l-Ebrâr from the Perspective of Ulumu'l-Qur'an
SANAULLAH HABİB
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ BULUT