Cemel Vak'ası ile ilgili rivâyetler
The narratives regarding the Battle of the Camel
- Tez No: 986224
- Danışmanlar: PROF. DR. AYNUR URALER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Müslümanların ilk iç savaşı olan Cemel Vak'ası (36/656), Hulefâ-yi Râşidîn'in dördüncüsü Hz. Ali tarafı ile Hz. Âişe, Talha b. Ubeydullah ve Zübeyr b. Avvâm'ın liderlik ettiği Cemel Ashâbı arasında gerçekleşmiştir. Başlangıçta siyasî bir nitelik taşıyan Cemel Vak'ası, iman-küfür sınırı, kader, irade hürriyeti gibi önemli itikadî meselelerin tartışılmasına zemin hazırlamıştır. Cemel Vak'ası'nın tarihî önemine binaen, bu hâdiseye dair rivâyetleri bir araya getiren Kitâbü'l-Cemel adlı çok sayıda eser telif edilmiştir. Klasik hadis kaynaklarında da Cemel Vak'ası'na dair zengin bir rivâyet malzemesi bulunmaktadır. İbn Ebî Şeybe'nin Musannef'inde olduğu gibi bazı hadis kaynaklarında bu rivâyetlere müstakil bölümler veya bâblar tahsis edilmiş; çoğu eserde ise ilgili rivâyetlere Fiten, Menakıb, Fezâil ve Ma'rifetü's-sahâbe gibi bölümlerde yer verilmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, söz konusu literatürün dayandığı rivâyet zeminini hadis ilminin kriterleri çerçevesinde analitik bir değerlendirmeye tabi tutarak, hâdisenin ilmî mahiyetini ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında, hadis kaynaklarından seçilen 52 rivâyet detaylı bir şekilde sened ve metin tahliline tabi tutulmuştur. Yapılan inceleme sonucunda bu rivâyetlerin 13'ünün sahih, 12'sinin hasen olduğu; buna karşılık 23'ünün zayıf nitelik taşıdığı tespit edilmiş, 4 rivâyetin durumu ise netleştirilememiştir. Hadis müelliflerinin bu rivâyetleri aktarırken temel gayelerinin kronolojik bir tarih anlatısı sunmaktan ziyade, ilgili bâb başlıklarına delil getirmek olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim Kütüb-i sitte müelliflerinin de sahâbe arasındaki ihtilafların ayrıntıları hususunda, sahâbe adâletini muhafaza eden ihtiyatlı bir tutum sergiledikleri görülmüştür. Çalışmanın ulaştığı önemli bulgulardan biri, hadis kaynaklarındaki rivâyetlerin, tarafların birbirlerini küfür veya nifakla itham etmediklerini ve birbirlerinin dinî konumlarını tartışma konusu yapmadıklarını teyit etmesidir. Özellikle Hz. Ali'nin savaş sonrası muhaliflerine yönelik sergilediği hukukî muamelenin, daha sonraki tarihlerde Müslümanlar arası savaş hukukunun temel referansı haline geldiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak tez, hadis metodolojisinin sunduğu tenkit imkânı ile tarih ilminin bağlamını birleştirerek, Cemel Vak'ası'na dair bütüncül bir perspektif geliştirilmesine metodolojik bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The Battle of the Jamal (36/656), the first civil war among Muslims, took place between the forces of Ali, the fourth of the Rashidun Caliphs, and the People of the Jamal led by Aisha, Talha b. Ubaydullah, and Zubayr b. al-Awwam. Initially a political conflict, the Battle of the Jamal laid the groundwork for discussions on significant theological issues such as the boundary between faith and unbelief (iman-kufr), predestination (qadar), and the freedom of will. Due to its historical significance, numerous works titled Kitābu'l-Jamal were authored to compile narrations regarding this event. A rich body of narration also exists in classical hadith sources. While some sources, such as Ibn Abi Shayba's Musannaf, dedicated specific sections or chapters to these narrations, most works included them in sections such as al-Fitan, al-Manāqib, al-Faḍāʾil and Maʿrifat al-Ṣaḥābah. The primary objective of this study is to reveal the scholarly nature of this event by subjecting the narrational basis of the aforementioned literature to an analytical evaluation within the framework of hadith criticism. Within the scope of the research, 52 narrations selected from hadith sources were subjected to detailed isnad and textual (matn) analysis. The examination revealed that 13 of these narrations are ṣaḥīḥ, 12 are ḥasan, while 23 are ḍaʿīf, and the status of 4 narrations could not be finalized. It was observed that the most common reason for weakness in the narrations is the discontinuity (inqıṭāʿ) between narrators. It is understood that the primary goal of hadith compilers in transmitting these narrations was not to present a chronological historical narrative but rather to provide evidence for specific chapter headings. Indeed, it was observed that the authors of the Kutub al-Sittah displayed a cautious attitude aimed at preserving the integrity and justice (al-ʿadl) of the Companions regarding the details of their internal conflicts. One of the significant findings of the study is the confirmation that the narrations in hadith sources show that the participating Companions did not accuse each other of unbelief (kufr) or hypocrisy (nifāq) and did not make their religious standings a matter of debate. It was specifically determined that Ali's legal and ethical conduct toward his opponents after the battle served as a primary reference for the Law of Rebellion (hukūq al-bughāt) among Muslims in later periods. Consequently, by integrating the critical opportunities offered by hadith methodology with the historical context of the event, the thesis provides a methodological contribution to developing a holistic perspective on the Battle of the Jamal.
Benzer Tezler
- Belazüri'nin Ensabül-Eşraf'ında Ebu Mihnef'in Hz. Ali ile ilgili rivayetlerinin analitik ve karşılaştırmalı incelenmesi
An analytical and comparative examination of Abu Mihnef's narrations regarding Ali Ibn Abi Talib in Balazuri's Ansab al-Ashraf
BAKHTYAR MOHAMMED
Doktora
Türkçe
2023
TarihAtatürk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL ALTUN
- Seyf b. Ömer ve tarihçiliği
Sayf b.`Umar and his identity as a historian
MAHMUT KELPETİN
Doktora
Türkçe
2008
DinMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA FAYDA
- İlk kaynaklara göre Sıffîn Savaşı'nda Amr bin el-As'ın rolü
The role of Amr ibn al-'As in the battle of siffin, according to first sources
DİLEK YETİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA EKİNCİ
- Psoriasis ve vitiligoda dermatoglifik bulgular ile kan guruplarının durumu
Başlık çevirisi yok
BEKİR AYDIN
- Kullanım-vakaları ile aspect yönelimli yazılım geliştirme
Aspect oriented software development with use-cases
CEMAL KEREM ERSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolMaltepe ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF.DR. KEMAL KÖYMEN