Yeni iletişim ortamlarında bireysel rızaya dayalı gözetim: Sosyal medyada omniptikon araştırması
Individual consent-based surveillance in new communication environments: An omnipticon study in social media
- Tez No: 986229
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZHAN TİNGÖY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Gazetecilik, İletişim Bilimleri, Bilim ve Teknoloji, Journalism, Communication Sciences, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gazetecilik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilişim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarihsel süreç içerisinde gözetim kavramı, bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmelere bağlı olarak değişip farklı boyutlara bürünmüş, yeni eleştirileri de beraberinde getirmiştir. Gözetim pratiklerini açıklamada yetersiz kalan Panoptikon metaforu, zamanla yerini Omniptikon'a bırakmıştır. İktidarın Panoptikondaki 'sıkıcı' denetim işlevi Omniptikon'a gelindiğinde 'haz veren ve eğlendiren' bir niteliğe dönüşmüştür. Bununla birlikte Panoptikondaki gözetimde dışarıdan gelen baskı ve zorlamaya dayalı denetim, Omniptikonla yerini bireysel rıza ve gönüllülüğe dayalı bir denetlemeye bırakarak iktidarın asimetrik gözetimi maskelenmiştir. Sosyal medya uygulamaları aracılığıyla milyarlarca insan, yaşamları hakkında birçok veriyi paylaşmaktadır. Sosyal medya, bireyleri sadece gözetimin gönüllü katılımcısı haline getirmemekte, gözetimin normalleşmesinde ve kabul görmesinde de büyük rol oynamaktadır. Ayrıca, bu iletişim ortamlarında düzenli olarak paradoksal bir şekilde gerçekleştirilen gözetleme ve gözetlenme eylemi, gözetimin içselleştirilmesine, sıradanlaşmasına ve 'normal' olarak algılanmasına hizmet etmektedir. Bu çalışma özellikle Web 2. 0 tabanlı teknolojilerin kullanıldığı sosyal medya ağlarında, herkesin herkesi gözetlemesi anlamına gelen omniptikon pratiğine odaklanmıştır. Bu çalışmada sosyal medya ve gözetim arasındaki birliktelik eleştirel ve distopik bir bakış açısıyla ele alınarak, bu unsurlar arasındaki paradoksal ilişki vurgulanmaya çalışılmıştır. Sosyal medyanın gözetimin işleyişindeki yeri vurgulanarak sosyal medya kullanıcılarının, bu iletişim mecrasının iktidar tarafından gözetim ve toplumsal kontrol aracı olarak kullanılması hususundaki farkındalık düzeyleri ve düşünceleri saptanmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme teknikleri kullanılmıştır. Katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemiyle 19 sosyal medya kullanıcısı seçilmiş ve derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler, yaklaşık 15-20 dakika sürmüş ve kullanıcıların gözetim algıları, farkındalık düzeyleri ve bu sistemle ilişkileri hakkında bilgiler toplanmıştır. Elde edilen veriler, tematik analiz yöntemiyle detaylı şekilde analiz edilmiştir. Bu analizde, verileri anlamlandırmak ve gözetim pratiğinin farklı boyutlarını ortaya koymak amacıyla çeşitli temalar ve alt temalar geliştirilmiştir. Araştırma bulguları, sosyal medyanın gözetim mekanizması içindeki rolünün, bireylerin gönüllü katılımı ve bu süreçteki farkındalık seviyeleri ile doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Çalışmada özellikle, omnioptikon pratiğinin, modern gözetim biçimi olarak bireylerin gözetime aktif ve isteyerek katıldığı, hatta bunu haz ve eğlence unsuru haline getirdiği ortaya koymuştur. Bu durum, gözetimin hayli yaygın ve sıradan hale gelmesiyle birlikte bireylerin, sistemin farkında olmadan ve hatta bazen farkında olarak katılımını artırmıştır. Geliştirilen sistemde, bireyler gözetimden kaçmak veya direnmek yerine, bu sistemi içselleştirmiş ve doğal karşıladığını göstermiştir.
Özet (Çeviri)
In the historical process, the concept of surveillance has changed and taken on different dimensions depending on developments in information and communication technologies, bringing new criticisms along with it. The Panopticon metaphor, which has proven insufficient in explaining surveillance practices, has over time given way to the Omnipticon. The 'boring' control function of power in the Panopticon has transformed into a 'pleasure-giving and entertaining' quality with the advent of the Omnipticon. Moreover, the surveillance in the Panopticon, which is based on external pressure and coercion, has, with the Omnipticon, given way to a form of control based on individual consent and voluntariness, thereby masking the asymmetrical surveillance of power. Through social media applications, billions of people share large amounts of data about their lives. Social media not only turns individuals into voluntary participants in surveillance, but also plays a major role in the normalization and acceptance of surveillance. In addition, the paradoxical acts of watching and being watched that are regularly carried out in these communication environments serve to internalize surveillance, render it ordinary, and cause it to be perceived as 'normal'. This study particularly focuses on the omnipticon practice ,meaning everyone watching everyone else, within social media networks that utilize Web 2.0-based technologies. In this study, the coexistence of social media and surveillance is addressed from a critical and dystopian perspective, and the paradoxical relationship between these elements is sought to be emphasized. By highlighting the place of social media in the functioning of surveillance, the study aims to determine social media users' levels of awareness and opinions regarding the use of this communication medium by power as a tool of surveillance and social control. In this direction, qualitative research methods, specifically semi-structured interview techniques, were used in the study. Participants were selected through purposive sampling, consisting of 19 social media users, and in-depth interviews were conducted. These interviews lasted approximately 15–20 minutes, and information was collected regarding users' perceptions of surveillance, their levels of awareness, and their relationships with this system. The data obtained were analyzed in detail using the thematic analysis method. In this analysis, various themes and sub-themes were developed in order to make sense of the data and to reveal different dimensions of the surveillance practice. The research findings indicate that the role of social media within the surveillance mechanism is directly related to individuals' voluntary participation and their levels of awareness in this process. The study particularly reveals that the omniopticon practice, as a modern form of surveillance, involves individuals actively and willingly participating in surveillance, and even turning it into an element of pleasure and entertainment. This situation has increased individuals' participation in the system, both without being aware of it and sometimes while being aware of it, alongside the widespread and ordinary nature of surveillance. In the developed system, individuals have internalized this system and shown that they perceive it as natural, rather than avoiding or resisting surveillance.
Benzer Tezler
- Türkiye'de sosyal medya ve yeni politika yapma biçimleri
Social media and forms of new policy making in Turkey
GÜLCAN ERGÜN
- Yeni medyanın gençler üzerindeki asosyalleştirici etkisi
The asociality effects of new media on young people
MEHMET ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
İletişim Bilimleriİstanbul ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BELKIS ULUSOY NALCIOĞLU
- Yeni medyada nefret söylemi: Twitter uygulamasında nefret söylemi analizi
Hate speech in new media: Hate speech analysis in Twitter applications
BETÜL KARADENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
GazetecilikSelçuk ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKADİR GÖLCÜ
- Novel data partitioning and scheduling schemes for dynamic federated vehicular cloud
Dinamik federe araç bulutu için yeni bir görev yükü paylaşımı ve iş planlaması şemaları
WISEBORN MANFE DANQUAH
Doktora
İngilizce
2022
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ TURGAY ALTILAR
- İletişim psikolojisi açısından internet haberciliğinde tık yemi (Clıckbaıt) kullanımı
Use of clickbait in online journalism in terms of communication psycholog
PELİNSU ÇATALKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İletişim BilimleriAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜLFİKAR DAMLAPINAR