Gölbaşı Havzası ile yakın çevresinin bitki örtüsü ve Holosen'deki değişimleri
Vegetation of the Gölbaşı Basin and its surroundings and its changes during the Holocene
- Tez No: 986277
- Danışmanlar: PROF. DR. MERAL AVCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Gölbaşı (Adıyaman) Havzası ile yakın çevresinin bitki örtüsü ve Geç Holosen boyunca bitki örtüsünde meydana gelen değişimlerin değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Araştırma sahası, İran-Turan ve Akdeniz flora bölgeleri arasında yer alan geçiş kuşağında bulunmakta olup, topografik yapı, yükselti ve iklim özelliklerindeki değişkenlik farklı bitki formasyonlarının gelişimine olanak tanımaktadır. Çalışmada bitki örtüsü orman formasyonu, çalı formasyonu ve alpin bitkiler olarak gruplandırılıp her biri ayrı başlıkta incelenmiştir. Vejetasyon devrelerinde gerçekleştirilen arazi çalışmalarında bitki örnekleri toplanarak teşhis edilmiştir. Saha genelinde kuru ormanları oluşturan ağaçlar içerisinde en geniş yayılışı boylu ardıç (Juniperus excelsa) yapar. Sedir (Cedrus libani) ormanları Öksüz ve Çatal Dağı çevresinde sınırlı alanlarda varlığını sürdürürken, meşe ormanları günümüzde parçalanmış ve çoğu alanda antropojenik step sahalarına ve çalılıklara dönüşmüştür. Özellikle Gölbaşı göllerinin doğu kesiminde antropojenik baskı, çalı toplulukları ve otsu türlerin geniş alanlara yayılmasına belirleyen en önemli faktör hale getirmiştir. Bitki dağılışının yükselti basamaklarına göre ve diğer unsurların etkisiyle (litolojik özellikler, toprak faktörü gibi) değişimi hakkında daha detaylı fikir vermesi amacıyla 6 adet bitki kesiti oluşturulmuştur. Geç Holosen boyunca bölgedeki vejetasyon dinamiklerinin zamansal değişimini ortaya koymak amacıyla Gölbaşı Havzası'ndan alınan sediman karotu (GLBS21) üzerinde fosil polen analizleri gerçekleştirilmiştir. Her 10 cm'de 250 polen tanımlanarak oluşturulan veri seti ile R (Rioja) yazılımında fosil polen diyagramı oluşturulmuştur. Karotun kronolojik çerçevesi, iki seviyede (75 ve 325 cm) AMS yöntemiyle yapılan 14C (radyokarbon) tarihlendirmesine ve IntCal20 kalibrasyon eğrisiyle elde edilen takvim yaşlarına dayalı olarak oluşturulan yaş–derinlik modeliyle belirlenmiştir. Fosil polen analizleri (GLBS21 karotu) bölgedeki vejetasyon değişimin zamansal seyrini ortaya koymuştur. Ağaç polenlerinin (AP) %56, otsu polenlerin (NAP) %44 oranında temsil edilmesi, Geç Holosen boyunca yarı açık bir peyzaj karakterine işaret etmektedir. Artemisia, Asteraceae, Amaranthaceae ve Plantago gibi taksonların yüksek oranları, uzun süreli insan etkisinin güçlü göstergeleridir. Gölbaşı Havzası'nda Geç Holosen vejetasyon dinamiklerini belirleyen temel unsur uzun süreli ve sürekli insan etkisi olmuştur. Bu durum, bölgedeki ormanların yerini çalı toplulukları ve antropojenik step türlerine bıraktığı dönüşüm süreciyle açık biçimde ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
This study aims to evaluate the vegetation of the Gölbaşı (Adıyaman) Basin and its surroundings, as well as the changes in vegetation that occurred throughout the Late Holocene. The study area is located within a transitional zone between the Irano-Turanian and Mediterranean floristic regions, where variations in topography, altitude, and climatic conditions allow for the development of diverse vegetation formations. The vegetation of the area was classified into three main groups—forest, shrubland, and alpine vegetation—each examined under separate sections. Plant specimens were collected and identified during field studies conducted within the vegetation periods. Among the tree species forming the dry forests, Juniperus excelsa (Greek juniper) has the widest distribution. Cedar forests (Cedrus libani) are limited to the surroundings of Mount Öksüz and Mount Çatal, while oak forests have become highly fragmented and have largely transformed into anthropogenic steppe and shrubland. Particularly in the eastern part of the Gölbaşı lakes, anthropogenic pressure has been the main factor determining the extensive spread of shrub communities and herbaceous species. To better illustrate the variation of vegetation along altitudinal gradients and in relation to other factors (such as lithology and soil characteristics), six vegetation transects were constructed. Fossil pollen analyses were conducted on a sediment core (GLBS21) obtained from the Gölbaşı Basin to reconstruct the temporal dynamics of vegetation during the Late Holocene. A total of 250 pollen grains were identified at 10 cm intervals, and a fossil pollen percentage diagram was produced using the R package Rioja. The chronological framework of the core was established based on two AMS radiocarbon (14C) ages (at 75 cm and 325 cm depths), calibrated using the IntCal20 curve, and modelled through a Bayesian age–depth model implemented in the Bacon package. The results revealed that arboreal pollen (AP) and non-arboreal pollen (NAP) accounted for 56% and 44% of the total assemblage, respectively, indicating a predominantly semi-open landscape throughout the Late Holocene. The high representation of taxa such as Artemisia, Asteraceae, Amaranthaceae, and Plantago provides strong evidence of long-term anthropogenic influence. Overall, the findings suggest that persistent human activity was the primary factor shaping vegetation dynamics in the Gölbaşı Basin during the Late Holocene. The transformation of forests into shrublands and anthropogenic steppe communities clearly reflects the lasting impact of human-induced landscape alteration.
Benzer Tezler
- Gölbaşı Havzası'nda (Adıyaman) doğal ortam değişimleri ve geleceğe yönelik projeksiyonlar
Natural environment changes and future projections in the Gölbaşı Basin (Adıyaman)
MERVE SANDIKÇIOĞLU
- Ermenek (Konya) yöresinde yer alan tersiyer yaşlı istifin jeolojisi, sedimantolojisi ve bölgedeki kömür damarlarının ayrıntılı incelenmesi
Başlık çevirisi yok
İSMAİL HAKKI DEMİREL
Doktora
Türkçe
1989
Jeoloji MühendisliğiHacettepe ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜMİN KÖKSOY
- A case study on impact assessment of drained Amik lake
Kurutulan Amik gölünün etki değerlendirmesi üzerine bir durum çalışması
AYSUN KÖROĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2003
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAN TALINLI
- Erkenek-Gölbaşı (Adıyaman) arasında Doğu Anadolu fayının özellikleri
Properties of the East Anatolian fault between Erkenek and Gölbaşı (Adıyaman) area
RUKİYE ÇIPLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Deprem Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiKatı Yer Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. SERDAR AKYÜZ