Geleneksel Türk sanatlarında saz üslubundaki figürlü kompozisyonların çini seramik sanatında özgün uygulamaları
The unique applications of figurative compositions in saz style in tile and ceramic art in traditional Turkish arts
- Tez No: 986495
- Danışmanlar: DOÇ. DR. OLCAY BORATAV
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Saz Üslubu, Figürlü Kompozisyonlar, Çini, Seramik, Sagar Pişirimi, Geleneksel Türk sanatı, Gelenekten geleceğe, Osmanlı sanatı, Osmanlı seramikleri, Sanat, Sanat seramiği, Sanata yeni yönelimler, Seramikler, Saz Style, Figurative Compositions, Tile, Ceramic, Saggar Firing, Traditional Turkish art, From tradition to future, Ottoman art, Ottoman ceramics, Art, Art ceramics, New directions in art, Ceramics
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Saz Üslubu, Osmanlı döneminin XVI. yüzyılında Şahkulu tarafından geliştirilen ve dönemin doğal ögeleriyle fantastik unsurlarını bir araya getiren kompozisyonlara sahip bir sanat tarzı olarak tanımlanır. Bu çalışmada, saz üslubunun özellikleri, kaynakları ve gelişim süreci analiz edilerek, figürlü kompozisyonların sosyal ve kültürel bağlamdaki anlamları ele alınmıştır. Çini ve seramik üzerinde görülen bitkisel motifler ile figürlerin yapısı, renkleri, üretim teknikleri ve form karakteristikleri değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, figürlü saz üslubu eserlerinin temel nitelikleri esas alınarak yeni tasarımlar geliştirilmiştir. Tasarımlarda, saz üslubunda yaygın olarak görülen ejder, kuş ve peri figürleri kullanılmıştır. Formların ve figürlerin şekillendirilmesinde plaka, döküm, kalıp ve serbest şekillendirme teknikleri uygulanmıştır; dekor aşamasında ise sıraltı boyama ve sür-sil yöntemleri tercih edilmiştir. Pişirimde elektrikli fırın ve organik-inorganik maddeler ile yüzeylerde farklı doku etkileri oluşturan sagar pişirim tekniği uygulanmıştır. Tasarımlar“Orman Dünyası”teması kapsamında dört grup içinde şekillendirilmiştir. İlk grupta üslubun karakteristik özelliklerini fırça kullanarak ön plana çıkarmaya odaklanılmıştır. İkinci grupta serbest şekillendirme yöntemiyle saz üslubunun akıcı figür özellikleri vurgulanmıştır. Üçüncü grupta saz üslubunda kullanılan renkler ve geçişleri orman yangınları ile öne çıkarılırken dördüncü grupta saz üslubunun savaş sahnelerine atıfta bulunulmuştur. Tasarımlarda, saz üslubuna ait bitkisel motifler, mitolojik figürlerle bir araya getirilmiş; bu unsurlar doğanın döngüsü ve yenilenmesi kavramlarıyla ilişkilendirilmiştir. Orman yangınları ve mevsimsel değişimler, sagar pişirim tekniğiyle elde edilen renk ve doku geçişleriyle vurgulanmıştır. Tez çalışmasında Osmanlı saz üslubuna ait figürlerin tarihsel kökenleri korunarak, modern seramik sanatının çağdaş teknikleri ve zengin tematik içeriklerle geleneksel motiflerin bugünün sanat anlayışıyla bütünleşmesi sağlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Saz Style, developed by Şahkulu in the 16th century during the Ottoman period, is defined as an art style that combines the natural elements of the period with fantastic elements. In this study, the distinctive features, sources, and development process of the Saz Style are analyzed, and the meanings of figurative compositions in their social and cultural context are discussed. The structure, colors, production techniques, and form characteristics of the vegetal motifs and figures seen on tiles and ceramics are evaluated. Based on the obtained data, new designs have been developed by taking the basic qualities of figurative Saz Style works as a basis. In the designs, dragon, bird, and fairy figures, which are commonly seen in Saz Style, are used. Techniques such as plate, casting, mold pressing, and free shaping were applied in the shaping of forms and figures; underglaze painting and wipe-off methods were preferred in the decoration phase. In the firing process, the saggar firing technique, which creates different texture effects on surfaces with organic-inorganic materials, was applied using an electric kiln. The designs were shaped within the theme of“Forest World”in four groups. In the first group, the characteristic features of the style were highlighted using a brush. In the second group, the fluid figure features of the Saz Style were emphasized by free shaping the ceramics. In the third group, the colors and transitions used in the Saz Style were highlighted with forest fires, while in the fourth group, references were made to battle scenes of the Saz Style. In the designs, vegetal motifs belonging to the Saz Style were combined with mythological figures; these elements were associated with the concepts of the cycle and renewal of nature. Forest fires and seasonal changes were emphasized with color and texture transitions obtained by the saggar firing technique. In the thesis study, the historical origins of the figures belonging to the Ottoman Saz Style are preserved, and the traditional motifs are integrated with the contemporary techniques and rich thematic content of modern ceramic art.
Benzer Tezler
- Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi'ndeki Turhan Valide Sultan Koleksiyonu'na ait saz üslûbundaki ciltlerin teknik ve desen analizleri
Technical and design analysis of Turhan Valide Sultan Collection at the Suleymaniye Manuscripts Library.
ŞÜKRAN BAYANSAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
El SanatlarıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. YASİN ÇAKMAK
- 16.-17. yüzyıl tebriz halıları
Tabriz carpets from past to present
KÜBRA GÜL YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
El SanatlarıAtatürk ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE ASLIHAN EROGLU
- Türk çini sanatında saz yolu ekolü
Saz yolu ecole in Turkish tile art
ZEYNEP ERTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Güzel SanatlarFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. LATİFE AKTAN ÖZEL
- Karnavas bezinin kültürel aktarımı bağlamında yeni moda fikirleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of Carnavas cloth in the context of cultural transmission via new fashion ideas
NESRİN BAKİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarAtatürk ÜniversitesiSanat Kuramı ve Eleştiri Ana Bilim Dalı
DOÇ. SAFİYE SARİ
- Ankara Vakıf Eserleri Müzesi teşhirinde bulunan tezhipli el yazmalarının Klasik ve Geç Dönem süsleme özelliklerinin karşılaştırılması
Medieval illuminated manuscripts in Ankara Foundation Art Museum teşhirinde and the comparison of features of Late Classical ornament
ESRA EKİN KOCAKAHYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
El SanatlarıGazi ÜniversitesiEl Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VİLDAN ÇETİNTAŞ