Exploration of psychotherapists' attitudes towards the adoption of artificial intelligence in mental healthcare: A theoretical thematic analysis
Psikoterapistlerin ruh sağlığı alanında yapay zekâ kullanılmasına yönelik tutumlarının araştırılması: Teorik bir tematik analiz
- Tez No: 986985
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BURÇİN AKIN SARI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: İnsan-yapay zeka etkileşimi, Human-artificial intelligence interaction
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ (YZ) hızla ruh sağlığı alanına girmekte, ancak Türkiye'de psikoterapistlerin bu teknolojileri nasıl anlamlandırdığı ve değerlendirdiği hakkında hâlâ çok az şey bilinmektedir. Bu nitel çalışma, Teknoloji Kabul Modeli 3'ü (TAM3) kuramsal çerçeve olarak kullanarak psikoterapistlerin psikoterapide YZ'yi benimsemeye ilişkin tutumlarını incelemiştir. Farklı disiplin ve kuramsal yönelimlerden gelen ve farklı YZ uzmanlık seviyelerine sahip 18 psikoterapistle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmacı, bir yandan klinik psikoloji yüksek lisans öğrencisi, diğer yandan küresel bir teknoloji şirketinde çalışan bir profesyonel olarak ikili bir konuma sahiptir; bu ikili konum, klinik ve teknolojik meselelerdeki duyarlılığını artırmış ve bu durum süreç boyunca sürdürülen refleksif uygulamalarla ele alınmıştır. Veriler, katılımcı anlatılarını TAM3 değişkenleriyle ilişkilendirmeyi ve klinik açıdan anlamlı temalar ortaya çıkarmayı amaçlayan kuramsal tematik analiz ile ele alınmıştır. Üç ana tema belirlenmiştir.“YZ'nin algılanan rol yelpazesi”teması, YZ'nin idari ve klinik destek işlevlerinde“asistan”, triyaj ve psikoeğitimde olası bir“halk sağlığı aracı”ve daha tartışmalı bir biçimde“yardımcı terapist”olarak konumlandırılmasını betimlemiştir.“Terapistlerin dijital hazırlık seviyesi ve teorik yönelimi”teması, dijital okuryazarlık seviyesinin ve kuramsal duruşun kabul ya da kuşkuyu nasıl şekillendirdiğini göstermiştir.“Benzer kaygılar ve benimseme için önkoşullar”teması ise etik ve veri mahremiyeti ve güvenliği gibi kritik koşulların yanı sıra özerklik ve beceri kaybı kaygılarını ortaya koymuştur. Genel olarak YZ, insanî bakımın yerine geçmekten çok onu desteklediği ve etik, ilişkisel ve mesleki güvenceler inandırıcı bulunduğu ölçüde kabul edilmiştir. Son olarak bu çalışma;“Dijital Anamnez”ve“Seans Taslakları”uygulamalarının benimsenmesini, bilgilendirilmiş onam süreçlerine şeffaf yapay zeka politikalarının entegre edilmesini klinik uygulamaya yönelik somut öneriler sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Artificial intelligence (AI) is rapidly entering mental healthcare, yet little is known about how psychotherapists in Türkiye understand and evaluate these tools. This qualitative study explored psychotherapists' attitudes toward AI adoption in psychotherapy, guided by the Technology Acceptance Model 3 (TAM3). Semi-structured interviews were conducted with 18 psychotherapists from different disciplines, levels of AI expertise, and therapeutic orientations. The researcher occupied a dual position as a clinical psychology student and a professional in a global technology company; this intersectional positionality provided sensitivity to both clinical and technological issues and was addressed through ongoing reflexive practices. Data were analyzed using theoretical thematic analysis to map participants' accounts onto TAM3 constructs. Three overarching themes emerged as part of the data analysis.“The spectrum of AI's perceived role”described AI as an assistant for administrative and clinical support tasks, a possible public health tool for triage and psychoeducation, and a controversial co-therapist.“Therapists' digital readiness and orientation”showed how digital literacy and theoretical stance shaped acceptance or skepticism.“Common concerns and preconditions for adoption”highlighted non-negotiable requirements around ethics, data privacy, alongside worries about loss of clinical autonomy. Overall, AI was accepted when it was perceived as augmenting rather than replacing human care, and when ethical, relational, and professional safeguards were credible. Finally, the study outlines specific recommendations for clinical practice, including the implementation of“Digital Anamnesis”to address shadow AI use, the integration of transparent AI policies in informed consent, and the adoption of“Session Drafts”to balance administrative efficiency with clinical integrity.
Benzer Tezler
- Psychotherapists' dreaming experiences and countertransference dreams from a psychoanalytic perspective
Psikanalitik perspektiften psikoterapistlerin rüya görme deneyimleri ve karşı aktarım rüyaları
SEZGİ ERMERGEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Psikolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALEV ÇAVDAR SİDERİS
- Exploration of explicit and implicit motivations of candidate psychotherapists for practicing psychotherapy
Aday psikoterapistlerin psikoterapi uygulamalarındaki açık ve örtük motivasyonlarının incelenmesi
MUSTAFA ÇEVRİM
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
PsikolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜLİN GENÇÖZ
- Terapistlerin seanslar arası deneyimlerinin zorlayıcı ve tatmin edici anlar bağlamında incelenmesi
An exploration of therapists' intersession experiences in the context of challenging and satisfying moments
YAREN İÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiTobb Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL VOLKAN GÜLÜM
- Exploration of product country images framework a case study: Mavi Jeans
Üretim yeri-marka imajı ilişkisi bir vaka çalışması: Mavi Jeans
TUĞCEM ZEYNEP
Yüksek Lisans
İngilizce
2001
İşletmeOrta Doğu Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALAEDDİN TİLEYLİOĞLU
- Exploration of the determinants of servis quality as perceived by boundary imcumbents working in the call center: Generation and testing of the servive quality scale and the service quality model through structural equation modeling
Servis kalitesinin yordayıcılarının çağrı merkezi asistanları perspektifinden belirlenmesi: Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) aracılığıyla servis kalitesi modelinin geliştirilmesi ve sınanması
ORHAN SİNAN ÇİFCİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2001
BankacılıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BOB ROBERT SCHEMEL