Başkanlık sisteminde impeachment (suçlama) usulü
Impeachment procedure in the presidential system
- Tez No: 987061
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL YAZICIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Impeachment, başkanlık sistemi ile yönetilen ülkelerde yasama ve yürütme organları arasındaki dengeyi sağlayan anayasal denetim mekanizmalarından biridir. Tarihsel kökeni İngiltere'ye dayanan impeachment usulünün ilk örnekleri 14. yüzyılda görülmüştür. Amerika Birleşik Devletleri'nin bağımsızlığını elde etmesinden sonra anayasayı hazırlayanlar İngiltere'deki impeachment örneklerini yakından takip etmiş ve kendilerine özgü olarak uyarlamışlardır. ABD Anayasası'nda impeachment usulünün benimsenmesiyle başkan, başkan yardımcısı ve bütün sivil memurlar vatana ihanet, rüşvet ve diğer ağır suçlar ve hafif suçlardan dolayı suçlanması mümkün kılınmıştır. Impeachment, ABD Anayasası'nda çift aşamadan oluşan bir sistem olarak düzenlenmiştir. Suçlandırma aşaması Temsilciler Meclisi'nde, yargılama aşaması ise Senato'da gerçekleşmektedir. Esas itibarıyla bir cezai sorumluluk mekanizması olan impeachment, ABD'de zaman zaman siyasi emellere dayalı başvurulan bir yöntem olmuştur. Impeachment mekanizması, başkanlık sistemiyle yönetilen Latin Amerika ülkelerinin anayasalarında da yer almaktadır. Bu çalışmada incelenen Brezilya, Meksika, Bolivya ve Venezuela anayasalarında impeachment işleyişi farklı şekillerde yer almıştır. Ancak bu ülkelerdeki demokrasi anlayışı yeterince oturmadığı için başkanlık sistemine özgü kavram ve kurumların tam anlamıyla işlevsel olmamasına yol açmıştır. Öyle ki, Latin Amerika coğrafyasında impeachment, çoğu zaman Başkanı istifaya zorlama aracı olarak kullanılmaktadır. Türkiye'de ise 2017 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile birlikte Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu önemli ölçüde değişikliğe uğramıştır. 2017 Anayasa değişikliği öncesindeki Türk Anayasaları ele alındığında Cumhurbaşkanı cezai olarak yalnızca vatana ihanet suçundan sorumlu kılınmıştır. Vatana ihanet kavramına ilişkin mevzuatta herhangi bir tanıma yer verilmeyişi, hangi suçların vatana ihanetin kapsamına girdiğine dair uzun yıllar süren tartışmalar doğurmuştur. Nihayet Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi adı verilen yeni sistemde, Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğunun kapsamı genişletilmiştir. Anayasa'nın 105. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı hakkında, herhangi bir suç işlediği iddiasıyla suçlandırma süreci başlatılabilecektir. Bu bağlamda Türk Anayasa Hukuku Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğunda Türkiye Büyük Millet Meclisi soruşturma aşamasını; Yüce Divan ise kovuşturma aşamasını oluşturmaktadır. Anayasa'da yapılan değişiklik sonrası Yüce Divan'ın görevine ilişkin bazı tartışmalar devam etmekte olup; çalışmada bu tartışmalara da değinilmiştir.
Özet (Çeviri)
Impeachment is one of the constitutional mechanisms that ensures the balance between the legislative and executive branches in countries governed by a presidential system. Its historical origins can be traced to England, with the first examples of the process emerging in the 14th century. After the United States gained independence, the framers of the Constitution closely followed the impeachment practices in England and adapted them. With the adoption of impeachment procedures in the U.S. Constitution, it became possible to accuse the President, Vice President, and senior government officials of treason, bribery, and other high crimes and misdemeanors. Impeachment in the U.S. Constitution is structured as a two-step process: the accusation phase takes place in the House of Representatives, while the trial phase is held in the Senate. Essentially a criminal accountability mechanism, impeachment in the U.S. has occasionally been used for political purposes. The impeachment mechanism is also present in the constitutions of Latin American countries governed by a presidential system. In this study, the impeachment processes in the constitutions of Brazil, Mexico, Bolivia, and Venezuela are examined. However, due to the insufficiently established democratic environment in these countries, the concepts and institutions unique to the presidential system are not fully functional. In Latin America, impeachment is often used as a tool to pressure the President to resign. In Türkiye, the procedure for holding the President criminally accountable was significantly altered by the constitutional amendment of 2017. Prior to the amendment, Turkish constitutions held the President criminally responsible only for treason. The lack of a definition of treason in the legislation led to years of debate on which crimes fell under its scope. Under the new Presidential Government System, the scope of the President's criminal responsibility has expanded.
Benzer Tezler
- Başkanlık sistemlerinde devlet başkanının sorumluluğu kapsamında impeachment mekanizması
The impeachment mechanism within the scope of the responsibility of the head of the state in presidential systems
UFUK CEREN MENSİZ
Doktora
Türkçe
2023
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞULE ÖZSOY BOYUNSUZ
- Başkanlık sisteminde devlet başkanının siyasi sorumluluğu
Political responsibility of head of state in the presidential system
ÇAĞRIHAN PEKER
- Başkanlık sistemlerinde ve Türk hukukunda devlet başkanının cezai sorumluluğu
Criminal responsibility of the head of state in Presidential systems and Turkish law
YEŞİM ÇELİK
Doktora
Türkçe
2021
HukukErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN DÖNER
- Devlet başkanlarının parlamentoları fesih yetkisi
The power of heads of state to dissolve parliaments
CANSU BÜŞRA ÖLMEZ