Ateizmin İslam düşüncesindeki karşılığı: Dehriyye
The counterpart of atheism in Islamic thought: Dahriyya
- Tez No: 987223
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET KUBAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Ateizm, Dehriyye, Dini gruplar, Mezhepler, Mezhepler tarihi, Atheism, Dahriyya, Religious groups, Sects, Sect history
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Arapçada“mutlak zaman”anlamına gelen dehr kökünden türetilen Dehriyye kavramı, İslâm düşüncesinde ateist ve materyalist eğilimleri nitelemek için kullanılmaktadır. İslâm düşünce tarihi içerisinde Aristo felsefesini temel almış olan Meşşâiyye hareketi veya mistik tecrübeyi temel alan İşrâkiyye hareketi gibi sistemleşmiş bir Dehriyye akımının teşekkül etmemiş oluşu, bu konunun tarihi açıdan ele alınmasını zorlaştırmaktadır. İslâm tarihi içerisinde gelişen ilhâd hareketleri ve aldıkları şiddetli tepkiler Dehriyye kavramı için yapılmış olan tanımları yer yer genişletmiş ve sınırlarını belirsiz kılmıştır. Ayrıca inkâra yol açabileceği düşüncesiyle materyalist olmayan bazı görüşler de dehrî olarak kabul edilmiştir. Kaynaklarda ayırt edici bir Dehriyye tanımından ziyade bir kişiyi veya düşünceyi dehrî saymaya yetecek tanımlar bulunmaktadır. Çalışmamızda bu belirsizliği giderebilmek amacıyla öncelikle ateizm kavramına değinilmiştir. Daha sonra ateizmin tarihi, felsefe dönemlerine uygun biçimde Antik Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ ve Modern Çağ olmak üzere dört başlık altında incelenmiştir. Ateizmi anlattıktan sonra Dehriyye ve dehrî kavramları, İslâm ve Pehlevî literatürlerine göre incelenmiştir. Dehrî kavramının klasik ve modern kaynaklarca nasıl ele alındığı incelenerek dehrî dini grup ve mezhepler tespit edilmiştir. Son olarak tespit edilen dini grup ve mezhepler hakkında, İslâm mezhepleri tarihi ilkelerine uygun olarak bilgiler verilmiş bu grupların Dehriyye ile ilişkilerine değinilmiştir.
Özet (Çeviri)
The concept of Dahriyya, derived from the Arabic root dahr meaning“absolute time”is used in Islamic thought to denote atheistic and materialistic tendencies. The fact that no systematic Dahriyya movement has emerged within the history of Islamic thought, such as the Mashsha'iyya movement based on Aristotelian philosophy or the Ishrāqiyyun movement based on mystical experience, makes it difficult to examine it from a historical perspective. The heretical movements that developed within Islamic history and the violent reactions they received have, in places, broadened the definitions made for the concept of Dahriyya and made its boundaries unclear. Furthermore, some non-materialist views have also been regarded as dahrî on the grounds that they were thought to lead to denial. Rather than a distinctive definition of Dahriyya in the sources, there are definitions sufficient to consider a person or a thought as dahrî. In order to eliminate this uncertainty in our study, we first addressed the concept of atheism. Subsequently, the history of atheism was examined under four headings, corresponding to the philosophical periods: Antiquity, the Middle Age, the Early Modern Age, and the Modern Age. After explaining atheism, the concepts of Dehriyye and dehrî were examined according to Islamic and Pahlavi literature. The treatment of the concept of dahrî in classical and modern sources was examined, and dahrî religious groups and sects were identified. Finally, information about the identified religious groups and sects is provided in accordance with the principles of the history of Islamic sects, and their relationship with Dahriyya is discussed.
Benzer Tezler
- علم الكلام الجديد في العالم العربي - الألوهية أنموذجاً
Çağdaş Arap dünyasında yeni ı̇lm-i kelam arayışları (Ulûhiyyet örneği)
İBRAHİM İSMAİLOĞLU
Doktora
Arapça
2023
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM
- Analitik düşünce açısından Çağdaş Batı literatüründe Tanrı'nın varlığı lehinde ve aleyhindeki delillerin tanıtımı ve değerlendirilmesi
Introduction and evaluation of arguments for and against the existence of God in Contemporary Western literature in terms of analytic philosophy
MUHAMMET BERHAK DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Dinİstanbul 29 Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLYAS ÇELEBİ
- John Hick'in din felsefesinde kötülük problemi ve günümüz açısından teodise
The problem of evil in philosophy of religion of John Hick and theodicy for today
RAFİZ MANAFOV
Doktora
Türkçe
2006
Dinİstanbul ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAFER SADIK YARAN
- Karl Marx'ın düşüncesinde ateizm ve Türkiye'de bir yansıması: PKK örneği
Atheism in Karl Marx's thought and its reflection in Türkiye: The PKK example
NAİME SABUNCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinHarran ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH KARTAL
- Din felsefesi bağlamında Aziz Nesin'de ateizmin dayanakları
The foundation of Aziz Nesin's atheism in the context of philosophy of religion
BURAK KARABULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Dinİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHSİN AKBAŞ