17. yüzyıl bestekârlarının eserlerinin güftelerinde tasavvufi söylem ve müzikal işlenişe tesiri
Sufi discourse in the lyrics of the works of 17th-century composers and its influence on musical processing
- Tez No: 987431
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI GERÇEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Müziği Çalışmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç:“17. yüzyıl bestekârlarının eserlerinin güftelerinde tasavvufî söylem ve müzikal işlenişe tesiri”başlıklı bu çalışma, tasavvufî söylem barındıran güftelerin besteleme sürecindeki belirleyici rolünü ortaya koymayı; araştırmada, belirli bir çerçevede tanımlanan tasavvufî söylemlerin besteleniş yönüyle ilişkisi incelenmekte, sözün besteyi nasıl yönlendirdiği, güftenin beste açısından taşıdığı önem, tasavvufî söylemlerin bestelenme yönü ile analizi amaçlanmaktadır. Yöntem: Bu bölümde araştırmada kullanılan model, çalışma evreni ve örneklemi, veri toplama teknikleri, süreç ve veri analizine ilişkin yöntemsel çerçeve ele alınmıştır.“17. yy. Bestekârlarının Buhûrîzâde Mustafa Itrî, Âmâ Kadri Efendi, Seyyid Mehmet Nuh, IV. Murad ve Recep Çelebi (Çömlekçizâde) güftelerinde tasavvufi söylemin müzikal işlenişe etkileri”başlıklı bu çalışma, XVII. yüzyıl bestekârlarının tasavvufi söylem içeren güfteleri nasıl işlediklerini ortaya koymaya yönelik nitel bir araştırma modeli benimsemiştir. Araştırmanın evrenini XVII. yüzyıl Türk Mûsikî repertuvarı oluştururken, örneklemi ise ilgili dönem bestekârlarının tasavvufi söylem taşıyan seçili güfteleri ve bunlara ait bestelerden meydana gelmektedir. Veriler, söz konusu güfte ve bestelerin doküman incelemesi yoluyla toplanmıştır. Bu çerçevede güftelerde yer alan tasavvufi söylemler belirlenmiş; bu söylemlerin müzikal yapıya etkisini incelemek üzere makam, seyir, usûl seçimi, vurgu düzeni, melodik yöneliş, güçlünün kullanımı ve besteleme teknikleri ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Araştırma sürecinde, tasavvufi söylemin besteleniş yönünü belirlemek amacıyla söz-müzik ilişkisi çözümlenmiş; sözün duygu, anlam ve tasavvufi kavram örgüsünün melodik biçimlenişe nasıl yön verdiği değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, XVII. yüzyıl bestecilik anlayışında tasavvufi söylemin müzikal formu nasıl etkilediğini açıklamak üzere bütüncül bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bulgular: Araştırmada incelenen 9 (dokuz) eserde, tasavvufî söylemlerin güfte–makam–usûl bütünlüğünü belirleyen temel unsur olduğu görülmüştür. Güftelerde öne çıkan ilahî aşk, nefis terbiyesi, gönül arınması, teslimiyet, çile ve vuslat arzusu gibi temalar; bestekârların makam seyri, geçkiler, asma kalışlar ve usûl tercihlerine yön veren anlamlar oluşturmuştur. Pençgâh, nevâ, tahir, bayatî, hisâr ve dügâh gibi makamlarla; çember, oynak, remel, hafif, aksak semâî, sengin semâî ve devri kebir gibi usûller, güftelerin tasavvufî derinliğini destekleyerek her eserde bütüncül bir müzikal yapı ortaya çıkarmıştır. Sonuç: Bu araştırmada incelenen dokuz eserin güfte, makam ve usûl ilişkileri bütüncül olarak değerlendirilmiş; tüm eserlerde tasavvufî söylemlerin müzikal yapıyı belirleyici temel unsur olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İlk olarak, her güftede yer alan kavramların ilahî aşk, teslimiyet, nefis terbiyesi, vecd, arınma ve sabır gibi tasavvufî temaları yansıttığı belirlenmiştir. İkinci olarak, bu temaların bestekârlar tarafından makam seyri, geçkiler, güçlü-perde merkezli ezgisel örgüler ve usûl tercihleri aracılığıyla somutlaştırıldığı tespit edilmiştir. Makam–usûl–güfte bütünlüğünün tüm eserlerde bilinçli ve tutarlı bir biçimde kurulduğu; seçilen her makam ve usûl ün güftenin anlam derinliğini ezgisel ve ritmik düzlemde desteklediği görülmüştür. Üçüncü alt problem kapsamında ise tüm güftelerin ortak olarak ilâhi aşk, gönül arınması, nefis terbiyesi, teslimiyet, tecelli ve hakikate yöneliş temalarını merkez aldığı belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
Purpose: This study, titled“Sufi discourse in the lyrics of the works of 17th century composers and its effect on musical treatment”aims to reveal the decisive role of lyrics containing Sufi discourse in the composition process; in the research, the relationship between Sufi discourses defined within a certain framework and the aspect of composition is examined, how the lyrics direct the composition, the importance of the lyrics in terms of composition, and the analysis of Sufi discourses in terms of composition are aimed. Method: This section discusses the model used in the research, the study universe and sample, data collection techniques, the methodological framework for the process and data analysis. This study titled“The Effects of Sufi discourse on musical processing in the lyrics of 17th century composers Buhûrîzâde Mustafa Itrî, Âmâ Kadri Efendi, Seyyid Mehmet Nuh, IV. Murad and Recep Çelebi (Çömlekçizâde)”adopted a qualitative research model aimed at revealing how 17th century composers processed lyrics containing Sufi discourse. While the universe of the research constitutes the 17th century Turkish Musical repertoire, the sample consists of selected lyrics containing Sufi discourse by the composers of the relevant period and their compositions. The data was collected through document review of the lyrics and compositions in question. In this framework, the Sufi discourses in the lyrics were determined; To examine the impact of these discourses on musical structure, maqam, tempo, selection of usul, stress pattern, melodic orientation, use of the strong, and compositional techniques were analyzed in detail. During the research process, the relationship between words and music was analyzed to determine the compositional direction of Sufi discourse, and how the emotional, semantic, and Sufi conceptual framework of the words shaped melodic formation was evaluated. The findings were subjected to a holistic evaluation to explain how Sufi discourse influenced musical form in 17th-century composition. Findings: In the nine works examined in this study, Sufi discourses were found to be the fundamental element determining the integrity of the lyrics, maqam, and usul. Themes such as divine love, self-discipline, purification of the heart, surrender, suffering, and the desire for union, which emerged in the lyrics, formed meanings that shaped the composers' makam progression, transitions, suspended rhythms, and usul choices. Makams such as Pençgâh, Nevâ, Tahir, Bayatî, Hisâr, and Dügâh, as well as usuls such as Çevre, Oynak, Remel, Hafif, Aksak Semaî, Sengin Semaî, and Devri Kebir, support the Sufi depth of the lyrics and create a holistic musical structure in each work. Results: In this research, the relationships between lyrics, makams, and usuls in the nine works examined were evaluated holistically, and it was concluded that Sufi discourses are the fundamental element determining the musical structure in all works. First, it was determined that the concepts in each lyrics reflect Sufi themes such as divine love, submission, self-discipline, ecstasy, purification, and patience. Second, it was determined that these themes were embodied by the composers through makam progression, transitions, strong-key-centered melodic patterns, and usul choices. The unity of makam, usul, and lyric was observed to be consciously and consistently established in all works, and each makam and usul chosen supported the lyrics' depth of meaning on a melodic and rhythmic level. Within the third sub-problem, it was determined that all lyrics shared the common themes of divine love, spiritual purification, self-discipline, submission, manifestation, and a return to truth.
Benzer Tezler
- Süleymaniye Kütüphanesi- Ali Nihat Tarlan- Nr. 81 künyeli Mecmua-i Güftenin incelenmesi
The examination of the lyrics journal with the badge: The library of Suleymaniye- Ali Nihat Tarlan- Nr. 81
MEHMET SAİT HALİM GENÇOĞLU
- Yesârî Asım Arsoy'un güftesi arûz vezninde yazılmış şarkılarının usûl-arûz vezni ilişkisi yönünden incelenmesi
Astudy of the compositions the lyrics of which belong to Yesari Asim Arsoy regarding rhythm-aruz meter relations
GÖKHAN ALGAN
- Tab-i Mustafa Efendi 'ye ait beste formundaki eserlerin makam analizi
Maqam analysis of the pieces by tâb'i Mustafa Efendi in the form of composition
MASHAR GÖNÜLAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikAtatürk ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. ÖZGÜR SADIK KARATAŞ
- İsmail Hakkı Bursevî'nin bestelenmiş eserleri
Composed poems by İsmail Hakkı Bursevî
SERDAR KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET HAKKI TURABİ
- Türk makam müziği sözlü eser besteciliğinin 17-19. yüzyıl arasındaki değişiminin form ve makam açısından karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Comparative examination of the change of Turkish maqam music vocal pieces compositon between the seventeenth and nineteenth centuries in terms of form and maqam
EMRE AKGÜN