دلالة النهي في المذاهب الفقهية
Fıkıh mezheplerinde nehyin delaleti
- Tez No: 987434
- Danışmanlar: PROF. DR. MUHİTTİN ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, İslam'ın dört ana fıkıh mezhebinde“nehiy”kavramını ele alan karşılaştırmalı bir usûl-i fıkıh incelemesidir. Çalışmanın amacı, mezhepler arasındaki nehyin delaletlerini ve bu delaletlerin ibadetler ile muamelatlar alanındaki uygulamalarını analiz etmek; ayrıca bunları amaçsal ve tarihî boyutlarla ilişkilendirerek, nehyin şer'î hükümlerin çıkarılmasında merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktır. Bu yönüyle çalışma, dijital para gibi çağdaş fıkhî meselelerde ortaya çıkan garar sorunlarına çözüm getirmeyi, mezhepler arası yöntemleri yakınlaştırmayı, makâsıd temelli içtihadî araçlar geliştirmeyi ve esnek, maslahat odaklı hüküm çıkarımına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Böylece şeriatın dinamik ve yaşayan bir sistem olarak anlaşılmasına zemin hazırlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, dört mezhep arasında“nehiy”kavramının anlamı ve yorumu konusundaki farklılıkların, hem teklifî hem de vaz'î hükümler açısından önemli ihtilaflara yol açmasıdır. Bu durum, özellikle dijital para gibi yeni meselelerde birleştirici bir içtihadın oluşmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışmada, kavramsal belirsizliği gidermek ve makâsıd odaklı, bütüncül bir yaklaşım geliştirmek amaçlanmaktadır. Araştırma, nehyin farklı delaletlerini (haramlık, mekruhluk, irşad vb.) incelemekte; mezheplerin nehyin haramlığa mı yoksa mekruhluğa mı delalet ettiği konusundaki görüş ayrılıklarını analiz etmekte; nehyin ibadet ve muamelat üzerindeki geçerlilik veya fesad etkilerini değerlendirmekte; klasik ve modern örnekler üzerinden uygulama alanlarını incelemekte ve nihayetinde nehyi şeriatın beş temel amacına (dinin, nefsin, aklın, neslin ve malın korunması) bağlamaktadır. Çalışma, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde nehiy kavramının lügat ve ıstılah anlamı açıklanmakta, açık (örneğin“لا تفعل”) ve örtük (lanet, tehdit vb.) kalıpları belirlenmekte, nehyin temel delaletleri ve gerekleri (derhal uygulanma, tekrarlanma, fesad etkisi vb.) analiz edilmektedir. İkinci bölümde, mezheplerin nehyin haramlığa (cumhur) veya mekruhluk yönüne (delil ile) delalet ettiği konusundaki görüş ayrılıkları incelenmekte; nehyin ibadetlerde mutlak fesadı gerektirdiği (Şafiî, Malikî, Hanbelî) veya vasfa bağlı olarak sınırlı fesat doğurduğu (Hanefî) görüşleri karşılaştırılmaktadır. Ayrıca teklifî ve vaz'î sonuçlar arasındaki farklar sistematik olarak ele alınmaktadır. Üçüncü bölümde, nehyin uygulamaya yansımaları analiz edilmekte; ibadetlerde (yasak vakitlerde veya mekânlarda namaz, yasak günlerde oruç) ve muamelatlarda (garar içeren sözleşmeler, fasit şartlar, fasit nikâh, gasbedilmiş mallarda tasarruf) örnekler üzerinden değerlendirmeler yapılmakta; çağdaş meseleler de makâsıdî çerçevede tartışılmakta ve içtihadî öneriler sunulmaktadır.
Özet (Çeviri)
This research is a comparative uṣūl al-fiqh (principles of Islamic jurisprudence) study that focuses on the concept of“prohibition (nahy)”in the four major Islamic legal schools — Hanafi, Maliki, Shafi'i, and Hanbali. The study aims to explore the various implications of nahy within these schools, as well as its applications in acts of worship (ʿibādāt) and transactions (muʿāmalāt), while linking it to both maqāṣidī (teleological) and historical dimensions. It demonstrates how nahy has served as a central tool in the derivation of Islamic legal rulings (aḥkām shar'iyya). Significance: The study addresses emerging issues such as dealing with digital currencies when they involve uncertainty (gharar). It contributes to the unification of juristic methodologies and provides maqāṣid-based tools for independent reasoning (ijtihād) that facilitate the derivation of flexible rulings aimed at realizing benefits and preventing harm. This enhances the understanding of Sharīʿa as a dynamic and living system. The research arises from the ambiguity surrounding the meaning and interpretation of nahy across the four schools, which has led to differences in taklīfī (obligatory/prohibitory) and waḍʿī (validity/invalidity) rulings. These differences hinder the formation of unified juristic opinions on new issues, such as digital currencies. This study seeks to remove this ambiguity in order to facilitate the derivation of unified, maqāṣid-oriented rulings. The study explores the multiple connotations of nahy — including prohibition, reprehensibility, and guidance — and analyzes the juristic differences regarding whether nahy denotes prohibition or merely discouragement, as well as its implications for the validity or corruption (fasād) of acts of worship and transactions. It applies these discussions to both classical and contemporary legal issues and connects nahy to the higher objectives of Islamic law (maqāṣid al-sharīʿa): the preservation of religion, life, intellect, lineage, and property. The study also traces its historical development from the Companions to al-Ghazālī, al-Rāzī, and al-Shāṭibī. The research begins with an introduction defining nahy and highlighting its jurisprudential role, followed by three main chapters: Chapter One defines nahy linguistically and terminologically, identifies its forms — explicit (e.g.,“lā tafʿal”—“do not do”) and implicit (such as curse or threat) — and details its core implications and requirements (immediacy, repetition, and its effect on validity or corruption). Chapter Two analyzes the juristic disagreements concerning whether nahy implies prohibition (the majority view) or mere reprehensibility (based on contextual indicators). It also examines its impact on invalidity — whether absolute, as held by the Shafi'i, Maliki, and Hanbali schools, or conditional, as maintained by the Hanafi school. The chapter distinguishes systematically between taklīfī and waḍʿī effects and provides comparative insights into the different positions. Chapter Three applies the implications of nahy to various legal cases in acts of worship — such as the validity of prayer during prohibited times or in forbidden places, and fasting on prohibited days — and in transactions, including contracts involving gharar, invalid conditions, invalid marriages, and the use of usurped property.
Benzer Tezler
- دلالة النهي عند الصنعاني في كتاب سبل السلامكتاب البيوع أنموذجادراسة أصولية فقهية مقارنة
San'ânî'nin 'Subulu's-Selâm' adlı eserinde nehyin delâleti (Kitâbu'l-bey' örneği) fıkıh ve usul ilimleri açısından mukayeseli bir inceleme
YASER MOUSA ALAMER
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHİTTİN ÖZDEMİR
- آيات النهي في سورة النساء وأثره الدلالي والاجتماعي والتربوي(دراسة موضوعية)
Nisa Suresi'ndeki Nehi ayetleri ve bunların anlamsal, sosyal ve eğitici etkisi (nesnel bir çalışma)
SAJID ABBAS ALI ALI
- Nisa Suresi'ndeki Nehi Ayetleri ve Bunların Anlamsal, Sosyal ve Eğitici Etkisi(Nesnel Bir Çalışma)
آيات النهي في سورة النساء وأثره الدلالي والاجتماعي والتربوي(دراسة موضوعية)
SAJİD ABBAS ALİ ALİ
- دلالة الخاص وأثـــره على التشريعــات الفقهــية
Hass ifadelerin delâleti ve fıkhî teşri'deki sonuçları
ABDULLAH AHMED HUSSEIN
Yüksek Lisans
Arapça
2016
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İSMAİL NARİN
- دلالة الإشارة والإيماء عند الأصوليين وتطبيقاتها الفقهية“بلوغ المرام”أنموذجاً
Usûlcülerde işaret ve îmâ'nın delil sayılması ve bunların fıkhî uygulamaları – Bulûgu'l-merâm örneği / Pointing and gesturing connotations at the fundamentalists & their jurisprudence applications and taking the book“Bulug al-maram”as an example
WALEED TAHA YASEEN
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KHALED DERSHWİ
