Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin prososyal davranışlar açısından incelenmesi
An analysis of prosocial behaviors reflected in the texts of middle school Turkish textbooks
- Tez No: 987521
- Danışmanlar: PROF. DR. NESLİHAN KARAKUŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada ortaokul Türkçe ders kitaplarında prososyal davranışların yer alış biçimleri incelenmektedir. Çalışmada 2024-2025 eğitim öğretim yılında okutulan 5, 6, 7 ve 8. sınıf toplam 6 Türkçe ders kitabı doküman incelemesi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Somer (2015) tarafından hazırlanan Prososyal Davranış Kontrol Listesi temel alınmıştır. Analiz öncesinde prososyal davranışların her biri için ayrı veri toplama tabloları hazırlanmıştır. Kitaplarda yer alan metinler; özgecilik, empati, yardım etme, iş birliği, paylaşma, iletişim başlatma ve sürdürme, teselli etme davranışları açısından incelenmiştir. Güvenirliği artırmak amacıyla her metin iki kez değerlendirilerek analiz süreci tekrarlanmış ve prososyal davranışların kontrol listesi ile eşleştirilmesi sağlanmıştır. Kitaplarda yer alan prososyal davranış örnekleri hem cümle düzeyinde hem de anlam düzeyinde değerlendirilmiştir Araştırma bulgularında ortaokul Türkçe ders kitaplarında prososyal davranışlara yer verildiği ancak davranış türleri arasında belirgin farklılıkların bulunduğu görülmüştür. En sık karşılaşılan davranış özgecilik olurken en az rastlanan davranışın teselli etme olduğu tespit edilmiştir. Empati ve yardım etme davranışlarının kitaplarda daha fazla işlendiği; iş birliği, paylaşma, iletişim başlatma ve sürdürme davranışlarının ise sınırlı düzeyde yer aldığı belirlenmiştir. Sonuç olarak ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde prososyal davranışların dengeli biçimde ele alınmadığı görülmektedir. Türkçe ders kitaplarının prososyal davranışların öğrencilere kazandırılması noktasında önemli bir potansiyele sahip olduğu söylenebilir. Teselli etme ve iş birliği davranışlarının yeterince yer bulmamasının, öğrencilerin duygusal destek sunma ve iş birliği becerilerinde eksiklik oluşturabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the ways in which prosocial behaviors are represented in middle school Turkish textbooks. A total of six Turkish textbooks for grades 5, 6, 7, and 8, taught in the 2024–2025 academic year, were analyzed using the document analysis method. The Prosocial Behavior Checklist developed by Somer (2015) was taken as the basis for data collection. Prior to the analysis, separate data collection tables were prepared for each prosocial behavior. The texts in the textbooks were analyzed in terms of altruism, empathy, helping, cooperation, sharing, initiating and maintaining communication, and consoling behaviors. To increase reliability, each text was evaluated twice, the analysis process was repeated, and the identified prosocial behaviors were aligned with the checklist. Examples of prosocial behaviors in the textbooks were evaluated both at the sentence level and at the semantic level. The findings revealed that prosocial behaviors were included in middle school Turkish textbooks; however, there were significant differences among the types of behaviors. Altruism was identified as the most frequent behavior, while consoling was the least common. Empathy and helping behaviors were addressed more frequently in the textbooks, whereas cooperation, sharing, and initiating and maintaining communication were represented to a limited extent. In conclusion, it was found that prosocial behaviors are not addressed in a balanced manner in the texts of middle school Turkish textbooks. Nevertheless, Turkish textbooks hold significant potential for fostering prosocial behaviors in students. The insufficient representation of consoling and cooperative behaviors is considered likely to lead to deficiencies in students' ability to provide emotional support and to develop collaboration skills.
Benzer Tezler
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin olumlu davranış kazandırma açısından incelenmesi
A study of texts in secondary school Turkish textbooks in terms of making the students gaining positive behaviour
HALİL SEVİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LOKMAN TURAN
- Türkçe ders kitaplarının tema öğretimi açısından incelenmesi
Examination of Turkish textbooks in terms of theme teaching
FERİDE UGAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ATEŞ
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik ve anlaşılabilirliği
The readability and understandability of the texts in secondary school Turkish course books
KEVSER KÜBRA BOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimAbant İzzet Baysal ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİT KARATAY
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin PISA ölçütünde metinsellik özelliklerine göre incelenmesi
Examining the texts in the secondary school Turkish textbooks according to the textuality features in PISA criteria
BÜŞRA EVCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET BENZER
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kültürdilbilimsel açıdan incelenmesi ve bu metinlerin kültürdilbilim olguları açısından yeterliliğine ilişkin öğretmen görüşleri
İnvestigation of the texts i̇n middle school Turkish textbooks i̇n terms of cultural linguistics and teacher opinions regarding the sufficiency of these texts in terms of cultural linguistics
ABDULLAH GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DilbilimFırat ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET TURAN SİNAN