Arap dilinde bâ harfi ve işlevleri
The letter bâ in the Arabic language and its functions
- Tez No: 987655
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH BİLİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Arap dili, Arapça harfler, Dil bilgisi, Harf-i cerr, Arabic letters, Grammar, Harf-i cerr
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bitlis Eren Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Arap dili gramerinde önemli bir yere sahip olan bâ harfi, anlam çeşitliliği ve kullanım zenginliği bakımından klasik nahiv literatüründe geniş biçimde ele alınmıştır. Farklı bağlamlarda kazandığı anlamlar, nahiv ekolleri arasındaki yorum farklılıkları ve diğer harf-i cerrlerle kurduğu ilişkiler, bu harfi dilbilimsel açıdan dikkatle incelenmesi gereken unsurlardan biri hâline getirmiştir. Bu çalışma, bâ harfinin sözlük ve terim anlamlarını, kullanım alanlarını ve anlam çeşitliliğini klasik kaynaklar temelinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte araştırmanın amacı, kapsamı, yöntemi ve başlıca kaynaklar belirtilmiştir. Birinci bölümde bâ harfinin kökeni, ses ve biçim özellikleriyle Arap dilindeki konumu ele alınmış; harf-i cerr olarak sınıflandırılması ve literatürdeki kavramsal karşılıkları çerçevesinde on dokuz farklı anlam tespit edilmiştir. İkinci bölümde, harfin temel anlamları olan ilṣâk, istiʿâne, sebebiyyet, iḍâfe, teşbîh ve taʿlîl konuları ayrıntılı biçimde incelenmiş; ayrıca zâid kullanımı, hazifli yapıları ve istisnaî örnekleri dilbilimsel açıdan değerlendirilmiştir. Bu çerçevede Halîl b. Ahmed, Sîbeveyhi, Ebû Ali el-Fârisî, İbn Cinnî, İbn Mâlik, Raḍî el-Esterâbâdî, Ebû Hayyân, İbn Hişâm, Süyûtî ve Abbâs Hasan gibi nahiv âlimlerinin görüşleri kronolojik olarak karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümde bâ harfinin“min”,“fî”,“ʿalâ”ve“li”gibi diğer harf-i cerrlerle anlam bakımından örtüştüğü veya ayrıştığı kullanımlar ele alınmıştır. Sonuç olarak, bâ harfinin Arap dilinde farklı anlamlara sahip çok yönlü bir yapı arz ettiği görülmüştür. Harfin anlam alanı yalnızca ilṣâk ile sınırlı kalmayıp, istiʿâne, sebebiyyet, taʿlîl, teşbîh, zarfiyye, muṣâḥabe ve tebʿîz gibi on dokuz anlamı tespit edilmiştir. Klasik nahiv âlimlerinin görüşlerinin karşılaştırılması, bâ harfinin tarihsel süreçte geçirdiği anlam genişlemelerine ve diğer harf-i cerrlerle kurduğu ilişkilere dair genel bir çerçeve sunmuştur. Çalışmanın, Arap dili grameri alanında harf-i cerrlerin semantik çeşitliliğine yönelik değerlendirmelere katkı sağlaması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
The letter bāʾ (الباء) occupies a significant position in Arabic grammar due to its semantic diversity and richness of usage. Its various contextual meanings, the interpretative differences among grammatical schools, and its semantic relations with other prepositions have made it one of the most noteworthy particles for linguistic analysis. This study aims to examine the lexical and terminological meanings, functional usages, and semantic variations of the letter bāʾ within the framework of classical Arabic grammatical sources. The research consists of an introduction and three main chapters. The introduction outlines the purpose, scope, methodology, and main references of the study. The first chapter discusses the etymological origin, phonetic and morphological characteristics of bāʾ, as well as its position in Arabic grammar. Within this framework, nineteen distinct meanings of the particle have been identified based on its classification as a preposition (ḥarf al-jarr) and its conceptual equivalents in the grammatical literature. The second chapter provides a detailed analysis of the principal meanings of bāʾ namely ilṣāq, istiʿāne, sebebiyyet, iḍāfe, teşbîh, and taʿlîl and further evaluates its redundant usages, ellipses, and exceptional forms from a linguistic perspective.Within this context, the views of major grammarians such as Khalīl b. Aḥmad, Sībawayh, Abū ʿAlī al-Fārisī, Ibn Jinnī, Ibn Mālik, al-Raḍī al-Astarābādhī, Abū Ḥayyān, Ibn Hishām, al-Suyūṭī, and ʿAbbās Ḥasan are compared chronologically. The third chapter examines how bāʾ overlaps or diverges in meaning with other prepositions such as min, fī , ʿalā , and li . As a result, it has been observed that bāʾ possesses a multifaceted semantic structure encompassing several layers of meaning. Its function is not limited to ilṣāq (adhesion) but also extends to meanings such as istiʿāna (instrumentality), sababiyya (causation), taʿlīl (justification), tashbīh (comparison), ẓarfiyya (spatial relation), muṣāḥaba (accompaniment), and tabʿīḍ (partiality). The comparative analysis of classical grammarians' views has provided a general framework for understanding the historical semantic expansion of bāʾ and its relationship with other prepositions. It is expected that this study will contribute to further evaluations on the semantic diversity of prepositions within the field of Arabic grammar.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Mürekkep isimler ve Kur'an'daki örnek mürekkep isimlerin irabı
Ink names and the Qur'an example of ink names
ASSAD ALDEN YOUSEF
Doktora
Arapça
2024
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF DOĞAN
- Necmeddîn El-Ğazzî'nin Et-Tuhfetu'n-nediyye fî şerhi'l-Lâmiyyeti'l-Verdiyye adlı eseri
Named work of Najm al-Din al-Ghazzi titled al-Tuhfah al-nadıyyah fi sharh al-Lamiyyah al-Wardiyyah
RAMAZAN ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜCAHİT KÜÇÜKSARI
- Arap dilinde ta'lîl (sebeplik) harfleri
Ta'lîl (causality) letters in the Arabic language
PINAR AKGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DilbilimUşak ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. HALİL İBRAHİM KOCABIYIK
- Arap dilinde ekler -yapım, çekim ve şekil ekleri-
Suffixes in the Arabic language -derivational, inflectional and symbolic suffixes-
EMİNE MERVE AYTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DilbilimÇukurova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSA ALP