Geri Dön

İslam filozoflarında tevhid inancının akli delilleri (Gazzâlî örneği)

Rational proofs of tawheed belief in Islamic philosophers (The example of al-Ghazālī)

PDF İndir

  1. Tez No: 987665
  2. Yazar: ABDULGAFFAR CEYLAN
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. HAMDULLAH ARVAS
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Delil, Din, Gazzali, Kelam, Tenzih, Evidence, Religion, Gazali, Islamic theology, Tanzih
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Bitlis Eren Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Kelam ilmine göre evrendeki varlıklar, gerçekleşen olay ve durumlar, Allah'ın varlığına ve birliğine delâlet etmektedir. İnsanoğlu evrende gerçekleşen bu olay ve durumları anlamlandırabilmek için sürekli olarak bir arayış halinde olmuştur. Tarih boyunca anlam arayışının bir sonucu olarak birbirinden farklı tanrı anlayışları ortaya çıkmıştır. Bu anlayışlardan bazıları Allah'ın varlığına ve birliğine dayanırken bazı anlayışlar da animist, politeist bir tanrı tasavvuruna meyletmiştir. İslam inancına göre Allah yanlış tanrı tasavvurlarının düzeltilmesi için peygamberleri aracılığıyla vahiy göndererek sürece müdahale etmiştir. Ancak peygamberler bu toplulukları Allah'ın varlığına ve birliğine davet ederken Allah'ın gönderdiği vahiyle sınırlı kalmamış, bu kâinatta görünen Allah'ın varlığı ve birliğine işaret eden birçok kevnî ve akli delillerden de yararlanmışlardır. Son peygamber Hz. Muhammed (s.a.v.) de nübüvvet halkasının son temsilcisi olarak bütün insanları hak dine ve inanca davet etmiştir. Hz. Muhammed'den sonra tevhid ilkesini benimsemiş birçok âlim, fikirleri ile şirke karşı mücadele etmiş, kendi dönemlerindeki inanç problemlerine çözüm arama çabasına girmişlerdir. Söz konusu âlimler İslam inanç esaslarını ve dini değerlerini savunmak amacıyla, dinin temel yapılarından biri olan tevhid ilkesine dair birçok delil kullanmışlardır. Tevhid ilkesini temellendirmek ve İslam'ın inanç esaslarını savunmak maksadıyla sadece nakli delillere değil, aynı zamanda akli delillere de başvurmuşlardır. İşte bu çalışma, Ebû Hâmid Muhammed el-Gazzâlî'nin (ö. 505/1111) tevhid inancını akli deliller ışığında ispat etme çabasını incelemeyi hedeflemektedir. Gazzâlî hem mütekellim hem de filozof olması hasebiyle seleflerinden farklı olarak yöntemleri bir arada kullanmıştır. Gazzâlî, Allah'ın kudretinin sonsuz olduğunu, gerçek failin Allah olduğu görüşünü savunurken nedenselliğin zorunlu olmadığı görüşünü savunup Aristotelesçileri eleştirmiştir. Bu yaklaşımla nakli bir meseleyi akli ve felsefi bir düşünceyle temellendirmeye çalıştığı ifade edilebilir. Gazzâlî eserlerinde tevhid ilkesini sağlam bir zemine oturtmak için imkân, hudûs, fıtrat, gaye ve nizam, burhân-ı temânu', burhân-ı tevârüd gibi delilleri kullandığı tespit edilmiştir. Bu tez, Gazzâlî'nin tevhid ilkesini akli delillerle açıklama çabalarının önemine değinmektedir. Sonuç olarak Gazzâlî, akli ve nakli delilleri bir arada kullanarak tevhid inancının sadece itikadi bir dogma olmadığını, aynı zamanda akli olarak temellendirilebilecek ilkeler bütünü olduğunu belirtmiştir.

Özet (Çeviri)

According to the science of Kalām, the beings in the universe, as well as the events and phenomena that occur, point to the existence and oneness of God. Human beings, in order to make sense of these events and phenomena, have always been in a state of constant search. Throughout history, as a result of this search for meaning, different conceptions of God have emerged. Some of these conceptions were grounded in the existence and oneness of God, while others leaned toward animistic or polytheistic understandings of the divine. According to Islamic belief, in order to correct these false conceptions of God, Allah intervened in history by sending revelation through His prophets. However, while inviting their communities to believe in the existence and oneness of God, the prophets did not limit themselves to the revealed message but also made use of numerous cosmological and rational arguments that pointed to God's existence and unity. The final prophet, Muhammad (peace be upon him), as the last link in the chain of prophethood, invited all of humanity to the true faith and religion. After him, many scholars who embraced the principle of tawḥīd struggled against shirk (polytheism) through their ideas and sought to respond to the problems of belief in their own times. These scholars, in defending the principles of Islamic faith and values, employed numerous arguments related to tawḥīd, one of the fundamental structures of religion. In order to establish the principle of tawḥīd and defend the tenets of Islamic belief, they relied not only on transmitted (naqlī) proofs but also on rational (ʿaqlī) arguments. This study aims to examine Abū Ḥāmid Muḥammad al-Ghazālī's (d. 505/1111) efforts to prove the doctrine of tawḥīd in light of rational arguments. As both a mutakallim (theologian) and a philosopher, al-Ghazālī, unlike his predecessors, employed both methods together. While affirming that God's power is infinite and that the true agent is God alone, he argued that causality is not necessary and criticized the Aristotelians. With this approach, it may be said that he sought to ground a transmitted (naqlī) issue within rational and philosophical thought. It has been identified that al-Ghazālī, in order to establish the principle of tawḥīd upon a solid foundation, employed arguments such as possibility (imkān), origination (ḥudūth), innate disposition (fiṭra), purpose and order (ghāya wa-niẓām), the proof of mutual hindrance (burhān al-tamānuʿ), and the proof of convergence (burhān al-tawārud). This thesis highlights the significance of al-Ghazālī's efforts to explain the principle of tawḥīd through rational arguments. In conclusion, al-Ghazālī demonstrated that by employing both rational and transmitted proofs together, the doctrine of tawḥīd is not merely a theological dogma but also a set of principles that can be rationally grounded.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    754762

    Fahruddin er-Râzî'de tevhîd anlayışı

    The understanding of tawhid in Fakhr al-Din al-Razi

    RIDVAN ÇELİK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    DinIğdır Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ALİ YILDIZ MUSAHAN

  2. Tez No

    700634

    Kur'ân'ın anlaşılmasında tenzihî dil: Kâdî Abdülcebbâr örneği

    The announced language in understanding the Qur'ân: The example of Kâdi Abdulcebbar

    MUSTAFA DEMİR

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    DinSivas Cumhuriyet Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ÖMER FARUK YAVUZ

  3. Tez No

    805999

    İbn Rüşd'de ilahi sıfatlar: İlim, irade ve kudret örneği

    Divine attributes in averroes with special reference to omniscience, will and omnipotence

    İRFAN KARADENİZ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    FelsefeRecep Tayyip Erdoğan Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HÜSEYİN KARAMAN

  4. Tez No

    321987

    Matrudiye göre zat sıfat ilişkisi

    Relationship between individual-attribute according to Maturidi

    MUSTAFA KARCI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    DinErciyes Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. HARUN IŞIK

  5. Tez No

    806772

    Seyyid Hüseyin Nasr'da İslam sanatı

    Islamic art in Seyyid Hussain Nasr

    İBRAHİM ERSÖZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    DinSivas Cumhuriyet Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. RIZA BAKIŞ

Geri Dön