Pozitif uyaranlara yönelik dikkat yanlılığı modifikasyonunun negatif duygulanıma etkisine ilişkin bir müdahale programı
An intervention program on the effect of attentional bias modification for positive stimuli on negative affect
- Tez No: 987666
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DERYA DURUSU EMEK SAVAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, pozitif uyaranlara yönelik dikkat yanlılığı modifikasyonunun (DYM), negatif duygulanıma sahip bireylerde dikkat süreçleri ve depresif belirtiler üzerindeki etkisini incelemektir. Dikkat yanlılığı, bireyin duygusal açıdan yüklü uyaranlara karşı seçici dikkat göstermesiyle ortaya çıkan bir bilişsel yanlılık biçimidir. Özellikle olumsuz uyaranlara karşı gelişen dikkat yanlılığı, depresif bireylerde belirgin olarak gözlenmekte ve olumsuz bilgi işleme döngüsünü sürdürerek psikopatoloji riskini arttırmaktadır (MacLeod vd., 1986: 18; Mathews ve MacLeod, 2005: 187). Bu bağlamda, dikkat yanlılığı modifikasyonu müdahalesi, bireylerin dikkatini daha olumlu uyaranlara yönlendirmeyi hedefleyerek, bilişsel esnekliği artırma ve duygusal iyilik halini destekleme potansiyeline sahiptir (Hakamata vd., 2010: 9). İlgili yazın incelendiğinde, deneysel olarak pozitif uyaranlara yönelik dikkat yanlılığı değiştirme müdahale çalışmalarının sınırlı olduğu; tek ve çok oturumlu müdahale protokollerinin kısa ve uzun vadeli etkilerinin yeterince karşılaştırılmadığı değerlendirilmiştir. Ayrıca, müdahalelerin, dikkat yanlılığındaki değişim üzerindeki etkileri çelişkilidir. Bu tez, tüm bu ihtiyaçlar dikkate alınarak, pozitif dikkat müdahalesinin etkinliğini tek ve çok oturum koşullarında karşılaştırmalı biçimde ele almakta ve yaklaşık 12 haftalık takip süresi boyunca olan etkileri değerlendirmektedir. Bu amaçla araştırmanın örneklemini, 18-35 yaş aralığında, negatif duygulanıma sahip 101 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Katılımcılar, yaygın psikiyatrik ve nörolojik bozukluk öyküsü, madde kullanımı ve psikotrop ilaç tedavisi gibi dışlama kriterlerine göre değerlendirilmiştir. Nihai analizlerde hata oranları ve eksik veriler doğrultusunda toplam 101 katılımcının verileri kullanılmıştır. Katılımcılar, çok oturumlu veya tek oturumlu DYM müdahale ve kontrol koşullarına randomize edilmiştir. Müdahaleler, kelime temelli nokta-prob paradigmasına dayalı dikkat görevleri aracılığıyla uygulanmıştır. Ölçümler arasında Beck Depresyon Envanteri (BDE), Beck Anksiyete Envanteri (BAE), Yaygın Anksiyete Bozukluğu Ölçeği (YAB-7) ve dikkat yanlılığı değerlendirme görevi yer almıştır. Müdahalelerin öncesinde ve sonrasında, ayrıca 12 haftalık takip sürecinde, dikkat yanlılığı ve depresyon düzeyleri ölçülmüştür. Çalışmanın bulguları, pozitif uyaranlara yönelik dikkat yanlılığı modifikasyonu uygulanan gruplarda hem dikkat yanlılığı puanlarında hem de depresyon belirti düzeylerinde anlamlı düzeyde iyileşme olduğunu göstermektedir. Tek oturum müdahalesinin kısa vadede sınırlı etkiler gösterdiği, takip ölçümlerinde, çok oturumlu müdahalenin dikkat süreçleri üzerindeki etkilerinin daha kalıcı olduğu gözlemlenmiştir. Grup değişkeni ile anagram stres görevi performansı ve anagram performansı değerlendirme puanları arasında anlamlı farklılıklar belirlenmiş, özellikle müdahale gruplarının stres görevinde daha yüksek doğruluk ve daha düşük stres puanları bildirdikleri görülmüştür. Ailede psikiyatrik öykü varlığı, depresyon belirti düzeyleri üzerinde anlamlı bir etki göstermemiştir. Elde edilen bulgular, dikkat yanlılığı müdahale uygulamalarının, negatif duygulanıma sahip bireylerde dikkat süreçlerini yeniden yapılandırmada ve depresif belirtileri hafifletmede etkili bir müdahale aracı olabileceğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the effects of attentional bias modification (ABM) toward positive stimuli on attentional processes and depressive symptoms in individuals with negative affectivity. Attentional bias refers to a cognitive distortion in which individuals selectively attend to emotionally salient stimuli. In particular, attentional bias toward negative stimuli is commonly observed in individuals with depression, contributing to a maladaptive cycle of negative information processing and increasing the risk of psychopathology (MacLeod et al., 1986: 18; Mathews and MacLeod, 2005: 187). Within this framework, ABM interventions aim to direct attention toward more positive stimuli, thereby enhancing cognitive flexibility and promoting emotional well-being (Hakamata et al., 2010: 9). A review of the relevant literature reveals a scarcity of experimental studies focusing on ABM using positive stimuli and a lack of comparative research evaluating the short- and long-term effects of single- versus multiple-session interventions. Moreover, findings regarding the impact of ABM on attentional bias remain inconsistent. Addressing these gaps, this thesis investigates the effectiveness of a positive attention training program under both single- and multiple-session conditions and evaluates its effects across a 12-week follow-up period. The study sample consisted of 101 university students aged between 18 and 35 years who reported elevated levels of negative affect. Participants were screened for exclusion criteria including a history of psychiatric or neurological disorders, substance use, and current psychotropic medication. After accounting for error rates and missing data, the final analyses were conducted with the full sample of 101 participants, who were randomly assigned to either single- or multiple-session ABM intervention or control conditions. The interventions were administered through word-based dot-probe tasks designed to manipulate attentional focus. Measures included the Beck Depression Inventory (BDI), Beck Anxiety Inventory (BAI), Generalized Anxiety Disorder Scale (GAD-7), and a computerized attentional bias assessment. Attentional bias scores and depression levels were measured pre- and post-intervention, as well as during the 12-week follow-up period. The findings demonstrated significant improvements in both attentional bias and depressive symptoms in the groups receiving ABM with positive stimuli. While the effects of the single-session intervention appeared limited to the short term, the multiple-session condition produced more sustained improvements in attentional functioning. Significant differences were also observed between groups in performance on an anagram stress task, with intervention groups reporting higher accuracy and lower subjective stress ratings. The presence of a family history of psychiatric disorders did not significantly affect depressive symptom levels. The findings suggest that attentional bias modification targeting positive stimuli can be an effective strategy for restructuring attention and alleviating depressive symptoms in individuals with negative affectivity.
Benzer Tezler
- Minnettarlığın dikkat yanlılığındaki rolü ve kabul ve kararlılık modeli ile incelenmesi
Examining the role of gratitude in attentional bias and acceptance and commitment therapy model
NUR EFŞAN AKINCI
- Complex connections: How self-esteem and group identity relate to well-being and out-group negativity
Karmaşık bağlantılar: Benlik saygısı ve grup kimliğinin iyilik hali ve dış-gruba yönelik olumsuzlukla ilişkisi
LEMAN KORKMAZ KARAOĞLU
Doktora
İngilizce
2023
PsikolojiJacobs Unıversıty (ınternatıonal Unıversıty Bremen)Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARVID KAPPAS
- Assessment of the effects of melatonin on the funtional deficits induced by cellular stress in obese donor derived mesenchymal STEM cells
Melatonin'in obez donor mezenkimal kök hücrelerinde hücresel strese bağlı olarak oluşan fonksiyon bozuklukları üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi
ECE GİZEM POLAT
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
BiyolojiHacettepe ÜniversitesiKök Hücre Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİMA SUSANNA FAUSTINA AERTS KAYA
- Kognitif enterferans direncinin beyin intrensek bağlantısallık ağlarının statik ve dinamik etkileşimleri üzerinden incelenmesi
Analysis of brain intrinsic connectivity networks of cognitive resistance to interference on static and dynamic interactions
EYLEM ÜMMÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Radyoloji ve Nükleer Tıpİstanbul ÜniversitesiSinir Bilimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ BAYRAM
- Duygu içerikli işitsel uyaranların görsel bellek performansı ve karar verme süreçleri üzerine etkisi
The effect of affective auditory stimuli on visual memory performance and decision making processes
SUAT MERVE MAVRAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİMGE ŞİŞMAN BAL