TDK Türkçe Sözlük'ün ilk (1945) ve son (2023) baskılarının Arapça söz varlığı açısından karşılaştırılması
Comparison of the first (1945) and last (2023) editions of TDK (Turkish Language Association) Türkçe Sözlük (Turkish Dictionary) in terms of Arabic vocabulary
- Tez No: 987851
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ASLIHAN DİNÇER DAĞHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma Türk Dil Kurumu tarafından yayımlanan Türkçe Sözlük'ün 1945 tarihli ilk baskısı ile 2023 tarihli son baskısında yer alan Arapça kökenli söz varlığının karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Çalışmanın amacı, yaklaşık seksen yıllık süreç boyunca sözlükteki Arapça kökenli ögelerin hangi yönlerden değişime uğradığını ayrıntılı bir biçimde ortaya koymaktır. Bu doğrultuda yeni eklenen anlamlar, silinen anlamlar, eskimiş etiketiyle işaretlenen ya da sonradan bu kategoriye alınan sözlükbirimler, yazım ve kaynak dille ilgili güncellemeler, sözcük türü ve tekillik-çoğulluk bilgisindeki değişiklikler, sözlükten çıkarılan ve sözlüğe ilk kez eklenen Arapça ögeler, madde içi-madde başı kaymaları, birleştirilen ve ayrılan maddeler ile bütün bunların oranları inceleme kapsamına alınmıştır. Çalışma, esasen ilk ve son baskı arasındaki karşılaştırmaya dayansa da değişimlerin ilk kez hangi baskıda gerçekleştiğini belirleyebilmek amacıyla süreçte yayımlanan bütün baskılardan yararlanılmıştır. Böylece Türkçe Sözlük'teki Arapça kökenli söz varlığının tarihsel seyrini bütünlüklü bir biçimde değerlendirmek ve sözlük yazma anlayışındaki değişmeleri yansıtmak da mümkün olabilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study is based on a comparison of the Arabic-origin vocabulary included in the first edition of the Türkçe Sözlük, published by the Turkish Language Association in 1945, and the last edition published in 2023. The aim of the study is to reveal in detail the ways in which the Arabic-origin lexical items in the dictionary have undergone change over the course of approximately eighty years. Accordingly, newly added meanings, deleted meanings, dictionary entries marked with the label“esk.”(absolete) or subsequently placed into this category, revisions related to orthography and source language, changes in word class and singular-plural information, Arabic-origin items removed from the dictionary as well as those included for the first time, shifts between entry-internal and headword status, merged and separated entries together with their respective proportions have been taken into consideration. Although the study essentially rests on a comparison between the first and the last editions, all the intervening editions have also been consulted in order to determine in which edition the changes first occurred. In this way, it has been possible to evaluate the historical course of the Arabic-origin vocabulary in the Türkçe Sözlük in a comprehensive manner and to reflect the changes in the understanding of dictionary-making.
Benzer Tezler
- 30 Ekim 1991 genel seçimleri sonucunda mecliste çoğunluğu bulunan DYP, ANAP ve SHP'nin yazılı basını kullanması
Başlık çevirisi yok
BERNA NEBİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Gazetecilikİstanbul ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA TAYFUN AKGÜNER
- Türkçe sözlük'te argo ve argolaşma
Slang and semantic change towards slang in TDK Türkçe sözlük
HASİBE SARIKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Aydın ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜNAY KARAAĞAÇ
- TDK güncel Türkçe sözlükte Arapçadan Türkçeye geçmiş Arapça menşeli kelimelerin anlam mukayeseleri (M maddesi)
Meaning comparisons of original Arabic words past from Arabic to Turkish in the modern Turkish lexicon (M letter)
SAFA SAAD YOUSİF
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FARUK GÜRBÜZ
- Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük'ündeki Türkçe kökenli kelimeler üzerine bir inceleme: Ö maddesi örneği
An examination about Turkish origined words in the Turkish dictionary of Turkish Language Institution: Ö item example
NERMİN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUHAMMED EMİN YILDIZLI
- Türkçe Sözlük'te tarifler (Uzman görüşüne ve yapay zekâya göre)
Definitions in the Türkçe Sözlük (According to expert opinions and artificial intelligence)
SİBEL EKŞİ
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA SİNAN KAÇALİN