İslâm fetihlerinden Büveyhîlere kadar Cibâl bölgesi
The Cibāl region from the Islamic conquests to the Būyids
- Tez No: 987887
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA AYLAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: İslâm, Cibâl, Sâsâni, Hulefâ-yi Râşidîn, Emevîler, Abbâsîler, Islam, Jibâl, Sasanian, Hulefâ-yi Rashidîn, Umayyads, Abbâsîds
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bitlis Eren Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İslâm fetihlerinden X. yüzyıla kadar geçen süreçte Cibâl bölgesinin siyasî, idarî, dinî, etnik ve ekonomik yapısını şehir merkezli bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Nihâvend Savaşı (21/642) sonrasında bölgenin Müslümanların hâkimiyetine girmesiyle birlikte Hemedan, Rey, İsfahan, Kazvîn, Hulvân, Kirmânşah, Kum ve Kâşân gibi şehirler İslâmî idareye dâhil edilmişlerdir. Bu şehirlerde idarî teşkilatlanma toplumsal yapı ve mezhebî dağılım zamanla büyük dönüşümler geçirmiştir. Tezde, söz konusu şehirlerin siyasî gelişmeleriyle birlikte etnik çeşitlilik, dinî inanç grupları, iktisadî faaliyetler ve mimarî dokuları da klasik İslâm tarihçileri ve coğrafyacıların aktardığı bilgiler ve modern literatür ışığında değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda Cibâl'in, sadece askerî ve idarî bir bölge değil, aynı zamanda erken İslâm dünyasında önemli bir ticaret, kültür ve mezhep etkileşimi alanı olduğu ortaya konmuştur. Özellikle Abbâsîler sonrası dönemde merkezî otoritenin zayıflamasıyla birlikte bölge, Büveyhîler gibi yerel hanedanlıkların denetimi altına girmiş; bu sürecin, şehirlerin bölgesel güç merkezleri olarak ortaya çıkmasına katkı sağladığı anlaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the political, administrative, religious, ethnic, and economic structure of the Jibal region from the Islamic conquests up to the 10th century, through a city-centered approach. Following the Battle of Nihavand (21/642), the region came under Muslim control, and major cities such as Hamadan, Rayy, Isfahan, Qazvin, Hulwan, Kermanshah, Qom, and Kashan were incorporated into the Islamic administration. These cities subsequently underwent significant transformations in terms of administrative organization, social structure, and sectarian composition. The thesis evaluates not only the political developments of these urban centers but also their ethnic diversity, religious groups, economic activities, and architectural features, based on the accounts of classical Islamic historians and geographers as well as modern academic literature. The research reveals that Jibal was more than just a military and administrative region; it functioned as a crucial hub of trade, cultural interaction, and sectarian dynamics in the early Islamic world. Especially after the weakening of central authority during the post-Abbâsîd period, the region came under the control of local dynasties such as the Buyids, which further enhanced the historical and socio-political dynamism of Jibal, turning its cities into prominent regional power centers.
Benzer Tezler
- İslâm hâkimiyetinin başlangıcından Selçukluların gelişine kadar Fars bölgesi (Siyasî ve sosyokültürel tarihi)
Persian region from the beginning of the Islamic domination to the arrival of the Seljuks (Political and sociocultural history)
MEHLİKA ÜSTÜNDAĞ
Doktora
Türkçe
2023
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYDIN USTA
- Tarih-i Yemînî'nin Gazneli Mahmud kısmının tercümesi
Translation of Gazneli Mahmud part of Tarih-i Yemini
NOOREDDIN SAMEDOĞLU
- İslâm Fetihlerinden Osmanlı hâkimiyetine kadar Ayıntâb ve çevresinin tarihi
The history of Aintab and its surroundings from the Islamic Conquests to the Ottoman rule
MEHMET ÇİFTCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
TarihGaziosmanpaşa ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET MÜNİR ATALAR
- İslâm fetihlerinden Saffârîler Devleti'nin sonuna kadar Sîstân (Coğrafya, siyasî tarih, sosyoekonomik hayat, ilmî ve kültürel hayat)
Sîstân from the Islamic conquests until the end of the Saffârid State (Geography, political history, socioeconomic life, scientific and cultural life)
SENA SARAÇ
Doktora
Türkçe
2026
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYDIN USTA
- İslâm fütuhatının kalıcılığı: Dımaşk'ın fethi ve İslamlaşması (H.1. yy)
The permanence of Islamic conquests: The conquest of Damascus and its Islamization (H. 1st century)
ELİF TAŞDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLLÜ YILDIZ