Diyabetli bireylerde sağlık okuryazarlık düzeyinin diyabet komplikasyonlarına yönelik risk algısı ve özbakım davranışı üzerine etkisi
The impact of health literacy levels on risk perception of diabetes complications and self-care behavior in individuals with diabetes
- Tez No: 988597
- Danışmanlar: PROF. DR. NAZLI ŞENSOY
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma ile Afyonkarahisar merkeze bağlı 6 adet Aile Sağlığı Merkezinde 20-75 yaş arası tip 2 diyabetli bireylerde sağlık okuryazarlık düzeyinin diyabet komplikasyonlarına yönelik risk algısı ve özbakım davranışı üzerindeki etkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, araştırmada diyabetli bireylerin sağlık okuryazarlık düzeyi ile diyabet komplikasyonlarına yönelik risk algıları arasındaki ilişki incelenerek, sağlık okuryazarlığının risk algısı üzerindeki etkisi incelendi. Ayrıca, sağlık okuryazarlık düzeyinin diyabet özbakım davranışlarını nasıl etkilediği araştırıldı. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan bu araştırmaya, 01.09.2024 - 30.11.2024 tarihlerinde belirlenen ASM'lere başvuran 20-75 yaş arası tip 2 diyabetik bireyler dahil edildi. Çalışmaya katılanlara yüz yüze olacak şekilde kişisel bilgi formu, diyabet sağlık okuryazarlık ölçeği, risk algı ölçeği - diabetes mellitus ve diyabet özbakım aktivite anketi uygulandı. Veri analizleri, IBM SPSS Statistics for Windows sürüm 26.0 paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Tüm testlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan 27 ile 75 yaşları arasında olan 348 tip 2 diyabetli bireylerin yaş ortalaması 56,98±10,9 olarak bulundu. Katılımcıların %60,6'sı kadın, %75'i evli, %55,2'si ilkokul mezunu, %51,1'i ev hanımı, %52'si asgari ücretin altında gelir düzeyine sahipti. Çalışmaya katılan tip 2 diyabet hastalarının diyabet süre ortalaması 10,95±8,21 yıl olarak bulunmuştur. Diyabet Sağlık Okuryazarlık ölçeği puan ortalamaları fonksiyonel SOY alt boyutunda 15,58±4,05, interaktif SOY alt boyutunda 12,15±4,82, eleştirel SOY alt boyutunda 6,18±2,68 olarak bulunmuştur. Risk Algı Ölçeği - DM puan ortalamaları risk bilgisi alt boyutunda 2,10±0,88 , bileşik risk alt boyutunda 1,95±0,46, endişe alt boyutunda 2,25±1,17, iyimserlik alt boyutunda 2,72±0,79, kişisel hastalık riski alt boyutunda 1,98±0,61, çevresel risk alt boyutunda 1,67±0,61 olarak bulunmuştur. Diyabet Özbakım Aktiviteleri Anketi puan ortalamaları alt boyutlarından; diyet 3,20 ± 0,97, egzersiz 0,57±0,89 , kan şekeri 0,85±1,32 , ayak bakımı 0,33±0,66 olarak bulunmuştur. Sonuç: Tip 2 diyabetli bireylerde sağlık okuryazarlık düzeyinin, diyabet komplikasyonlarına yönelik risk algısı ve özbakım davranışları üzerinde önemli bir etkisi olduğunu göstermiştir. Diyabetli bireylerde sağlık okuryazarlığını artırmaya yönelik eğitim ve farkındalık çalışmalarının, hastalık yönetimi ve komplikasyonların önlenmesi açısından kritik bir öneme sahip olduğunu ve etkin özbakım uygulamalarıyla ilişikili olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: This study aims to evaluate the effect of health literacy levels on risk perception related to diabetes complications and self-care behavior in individuals with type 2 diabetes aged 20-75 at six Family Health Centers in Afyonkarahisar. In this context, the study will examine the relationship between health literacy levels and risk perception of diabetes complications in diabetic individuals, aiming to determine the impact of health literacy on risk perception. Additionally, the study will investigate how health literacy levels affect diabetes self-care behaviors. Materials and Methods: This descriptive and cross-sectional study included individuals aged 20-75 with type 2 diabetes who applied to designated Family Health Centers between September and November 2024. Participants were administered a face-to-face survey, including a personal information form, the Diabetes Health Literacy Scale, the Risk Perception Scale - Diabetes Mellitus, and the Diabetes Self- Care Activities Questionnaire. Data analysis was conducted using IBM SPSS Statistics for Windows version 26.0. A p-value of <0.05 was considered statistically significant for all tests. Results: A total of 348 individuals with type 2 diabetes, aged between 27 and 75, participated in the study, with a mean age of 56.98 ± 10.9 years. Among the participants, 60.6% were female, 75% were married, 55.2% had completed primary education, 51.1% were housewives, and 52% had an income below the minimum wage. The mean duration of diabetes among participants was 10.95±8.21 years. The mean scores of the Diabetes Health Literacy Scale were 9.41±4.05 in the functional literacy subscale, 15.58±4.05 in the interactive literacy subscale, and 6.18±2.68 in the critical literacy subscale. The mean scores of the Risk Perception Scale - Diabetes Mellitus were 2.10±0.88 in the risk knowledge subscale, 1.95±0.46 in the composite risk subscale, 2.25±1.17 in the worry subscale, 2.72±0.79 in the optimism subscale, 1.98±0.61 in the personal disease risk subscale, and 1.67±0.61 in the environmental risk subscale. The mean scores of the Diabetes Self-Care Activities Questionnaire subscales were 3.20±0.97 for diet, 0.57±0.89 for exercise, 0.85±1.32 for blood glucose monitoring, and 0.33±0.66 for foot care. Conclusion: The findings indicate that health literacy levels in individuals with type 2 diabetes have a significant impact on risk perception regarding diabetes complications and self-care behaviors. These results highlight the critical importance of education and awareness programs aimed at improving health literacy in diabetic individuals for effective disease management and complication prevention.
Benzer Tezler
- Tip 2 diyabetli bireylerde sağlık okuryazarlığının kardiyovasküler hastalık riski farkındalığı ve glisemik kontrol üzerine etkisi
The effect of health literacy of individuals with type 2 diabetes on cardiovascular disease risk awareness and glycemic control
FERİDE RABİA TETİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HemşirelikAksaray Üniversitesiİç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEMİLE KÜTMEÇ YILMAZ
- Tip 2 diabetes mellitus hastalarında ilaca uyumun sağlık okuryazarlığı ile ilişkisi
The relationship between medication compliance and health literacy in type 2 diabetes mellitus patients
MELİKE AV ÖZCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
- Dı̇yabetlı̇ adolesanlarda sağlık okuryazarlığının sağlığa ve sağlık hı̇zmetleri kullanımına etkı̇sı̇
The effect of health literacy on health and health service use in adolescents with diabetes
LEYLA AVCIBAŞI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sağlık YönetimiTrakya ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRE ATILGAN
- Tip 2 diyabetli bireylerde sağlık okuryazarlığı ve koruyucu ayak bakım davranışları arasındaki ilişki
The relationship between health literacy and preventive foot care behaviors in individuals with Type 2 diabetes
DENİZ ÇAĞLA DURMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Hemşirelikİzmir Bakırçay ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELİF GÜNAY İSMAİLOĞLU
- Birinci basamakta hasta-hekim iş birliği ile oluşturulan ortak takip planının tip 2 diyabetes mellitus hastalarının öz yönetimine etkisi: Randomize olmayan kontrollü bir çalışma
Effectiveness of combining patient follow-up with an educational intervention on self management skills of type 2 diabetes mellitus patients: A primary care pragmatic trial
AYŞENUR AKTEMUR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiMarmara ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİHA SERAP ÇİFÇİLİ