Faizsiz finans sisteminin küresel krizlere karşı dayanıklılık analizi
Analysis of the resilience of the interest-free finance system against global crises
- Tez No: 988716
- Danışmanlar: PROF. DR. SÜLEYMAN UYAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Faizsiz Finans Muhasebe Standartları, Faizsiz bankacılık, Faizsiz finans kurumları, GARCH model, Konvansiyonel sistemler, İslami bankacılık, İslami bankacılık sistemi, İslami finans teknikleri, Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions, Interest-free banking, Interest-free finance institution, GARCH model, Conventional systems, Islamic banking, Islamic banking system, Islamic finance techniques
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Finansal piyasalarda yer alan her bir yatırımcının fikir, inanç ve beklentisi aynı değildir. Bir yatırımcı için uygun görülen bir finansal enstrüman, başka bir yatırımcının değerleriyle çelişebilir. Bu nedenle, faiz hassasiyeti taşıyan yatırımcılara finansal hizmet sunmak ve âtıl fonları finansal sisteme kazandırmak amacıyla faizsiz finans sistemi geliştirilmiştir. Temelini kâr ve zarar paylaşımı esasına dayandıran faizsiz finans sistemi, finansal işlemlerinin hiçbir aşamasında faiz unsuruna yer vermemektedir. İslami Finansal Hizmetler Kurulu'nun (IFSB) 2025 yılında yayımladığı istikrar raporuna göre, küresel İslami finans hizmetleri sektörü 2005 yılında yaklaşık 700 milyar dolar düzeyindeyken, 2025 yılı itibarıyla 3,88 trilyon dolara ulaşmış ve mevcut eğilimin devam etmesi hâlinde 2026 yılında yaklaşık 5,9 trilyon dolara ulaşması öngörülmektedir. Faizsiz finans sisteminde en önemli rolü katılım bankaları üstlenmektedir. Varlık temelli ve risk paylaşımına dayalı yapıları sayesinde katılım bankaları, teorik olarak finansal şoklara karşı daha dayanıklı kabul edilmektedir. Ancak literatürde bu iddiayı destekleyen borsa temelli ampirik bulgular sınırlı olup mevcut çalışmalar genellikle muhasebe temelli performans göstergeleri üzerinden yürütülmüştür. Ayrıca, çoğu çalışma tek bir ülke veya kriz dönemine odaklandığından, faizsiz finans sisteminin dayanıklılık performansı farklı coğrafyalar ve kriz türleri açısından kapsamlı biçimde test edilmemiştir. Bu çalışma, söz konusu boşluğu doldurmayı amaçlayarak çoklu ülke ve ardışık kriz dönemlerini birlikte ele alan ilk kapsamlı ampirik araştırmalardan biri olma özelliğini taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, faizsiz finans sisteminin dayanıklılık iddiasını çoklu ülke ve kriz perspektifinden ampirik olarak incelemektir. Bu kapsamda Türkiye, Suudi Arabistan, Bahreyn, Malezya, Kuveyt, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ürdün borsalarında işlem gören ve verilerine kesintisiz olarak ulaşılabilen ticari bankalar ile katılım bankaları günlük hisse senedi kapanış fiyatları üzerinden analiz edilmiştir. 2008 Krizi, Suriye Krizi, 2014 Petrol Krizi, Pandemi Krizi, Rusya-Ukrayna Krizi, Orta Doğu bağlamında İsrail-Filistin ve İsrail-İran Krizi olmak üzere toplam yedi kriz, kriz öncesi, kriz dönemi ve kriz sonrası olmak üzere üç aşamada değerlendirilmiştir. Ayrıca, ilgili bankaların krizlerin tamamında borsada işlem görüyor olması temel bir sınırlılık olarak kabul edilmiştir. Çalışmada, değişen varyansın varlığını test etmek için ARCH-LM testi, yapısal kırılma tarihlerini belirlemek amacıyla ICSS testi uygulanmıştır. Ardından, tespit edilen kırılma tarihleri kukla değişkenler olarak GARCH (1,1) modeline dâhil edilmiştir. Böylece yalnızca istatistiksel olarak anlamlı kırılma noktaları dikkate alınarak modelleme süreci yürütülmüştür. Tüm testler ve modelleme süreci“R Studio”yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, incelenen ülkelerdeki ticari ve katılım bankalarının volatilite dinamikleri açısından benzer bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Tüm ülkelerde geçmiş şoklar ve önceki döneme ait volatilitenin mevcut oynaklık üzerinde güçlü bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Karşılaştırmalı olarak, ticari bankaların şoklara duyarlılığının katılım bankalarına göre daha yüksek, buna karşın volatilite kalıcılığının daha düşük olduğu görülmüştür. Katılım bankalarında ise şokların etkisi başlangıçta daha sınırlı olmakla birlikte, oynaklığın sistemde daha uzun süre devam etme eğiliminde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, faizsiz finans sisteminin teorik olarak öne sürdüğü dayanıklılık iddiasını belirli koşullar altında desteklemekte ve finansal istikrarın sağlanmasında katılım bankalarının tamamlayıcı bir rol üstlenebileceğine işaret etmektedir. Elde edilen bulguların, yatırımcılar, portföy yöneticileri, finansal kurumlar ve politika yapıcılar açısından özellikle kriz dönemlerinde risk yönetimi süreçlerinde yararlanılabilecek değerli bir kaynak oluşturmasının yanı sıra, finansal istikrarın korunması ve gelecekteki olası krizlere karşı daha dirençli bir sistemin inşasında politika ve düzenlemelere katkı sağlaması beklenmektedir. Bu yönüyle çalışma, hem literatüre kuramsal katkı sağlamakta hem de politika yapıcılar için uygulamaya dönük çıkarımlar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The opinions, beliefs, and expectations of investors in financial markets are not homogeneous. A financial instrument deemed appropriate for one investor may conflict with the values of another. Therefore, the interest-free finance system was developed to provide financial services for investors with sensitivity to interest and to channel idle funds into the financial system. Based on the principle of profit and loss sharing, the interest-free finance system excludes the element of interest at all stages of its financial operations. According to the 2025 Stability Report published by the Islamic Financial Services Board (IFSB), the global Islamic financial services industry, which was approximately 700 billion USD in 2005, reached 3.88 trillion USD as of 2025, and is projected to reach around 5.9 trillion USD by 2026 if the current trend continues. In the interest-free finance system, participation banks play the most significant role. Owing to their asset-based and risk-sharing structures, participation banks are theoretically considered more resilient to financial shocks. However, empirical evidence from stock market–based studies supporting this claim remains limited, as existing research has predominantly relied on accounting-based performance indicators. Moreover, since most studies focus on a single country or crisis period, the resilience performance of the interest-free finance system has not been comprehensively tested across different geographies and crisis types. This study aims to fill this gap by providing one of the first comprehensive empirical analyses that simultaneously examines multiple countries and successive crisis periods. The aim of this study is to empirically examine the resilience claim of the interest-free finance system from a multi-country and multi-crisis perspective. In this context, commercial and participation banks listed on the stock exchanges of Türkiye, Saudi Arabia, Bahrain, Malaysia, Kuwait, Qatar, the United Arab Emirates, and Jordan-whose data are continuously available-were analyzed based on their daily stock closing prices. A total of seven crises, namely the 2008 Crisis, the Syrian Crisis, 2014 Oil Crisis, Pandemic Crisis, Russia-Ukraine Crisis, and, within the Middle Eastern context, the Israel-Palestine and Israel-Iran Crises, were evaluated in three phases: pre-crisis, crisis, and post-crisis periods. Furthermore, the requirement that all analyzed banks were publicly traded throughout the entire crisis periods was accepted as a primary limitation. In the study, the ARCH-LM test was employed to examine the presence of heteroskedasticity, and the ICSS test was applied to identify structural break dates. Subsequently, the identified break dates were incorporated into the GARCH (1,1) model as dummy variables, and the modeling process was carried out by considering only statistically significant break points. All tests and modeling procedures were conducted using the“R Studio”software. The findings reveal that commercial and participation banks in the examined countries share similar volatility dynamics. It was determined that, across all countries, past shocks and previous-period volatility have a strong influence on current market volatility. In comparative terms, commercial banks exhibit higher sensitivity to shocks but lower volatility persistence compared to participation banks. In contrast, participation banks tend to experience milder initial impacts from shocks, yet their volatility persists for a longer period within the system. These results support the theoretical resilience claim of the interest-free finance system under certain conditions and suggest that participation banks may play a complementary role in maintaining financial stability. The findings are expected to serve as a valuable resource for investors, portfolio managers, financial institutions, and policymakers, particularly in risk management processes during periods of financial turmoil. Moreover, the results are anticipated to contribute to policy and regulatory frameworks aimed at preserving financial stability and building a more resilient system against potential future crises. In this regard, the study provides both a theoretical contribution to the literature and practical implications for policymakers.
Benzer Tezler
- Basel III uzlaşısı çerçevesinde katılım bankalarının sermaye yeterliliğinin karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of capital adequacy for participation banks within the framework of Basel III accord
AYŞE ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İşletmeBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiBankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KADİR MURAT ALTINTAŞ
- Türk katılım bankalarının makro hedefleri
Macro targets of Turkish participation banks
OSMAN BALTACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
EkonomiBingöl Üniversitesiİslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLAL BAĞIŞ
- 2008 küresel finansal krizinin İslami ve konvansiyonel bankalar üzerindeki etkisi: Körfez ülkeleri üzerinden karşılaştırmalı analiz
The effects of 2008 global financial crisis on conventional and interest - free banking sector: A comparative analysis on Gulf countries
VEYSEL ALADA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
BankacılıkSakarya Üniversitesiİslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KENAN GÖÇER
- Bireysel müşterilerin katılım bankacılığını tercih nedenleri: Zonguldak örneği
A research on the reasons why individual customers prefer participation banking: The Zonguldak example
AHMET AYDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BankacılıkKarabük ÜniversitesiFinans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET İSLAMOĞLU
- İslami finansman araçlarının alternatif yatırım aracı olarak kullanımı
Using Islamic financial tools as alternative investment tool
RÜŞTÜ AĞAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
BankacılıkMarmara ÜniversitesiSermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEVENT ÇİNKO