1950 sonrası Türk tiyatrosunda oksidentalist söylem biçimleri
Occidentalist discourse forms in Turkish theatre after 1950
- Tez No: 988742
- Danışmanlar: DOÇ. DR. TAMER TEMEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Oksidentalizm, Türk Tiyatrosu, Söylem Analizi, Modernleşme, Kültürel Kimlik, Ambivalans, Dramatik tiyatro, Epik tiyatro, Modern tiyatro, Tiyatro oyuncuları, Tiyatro oyunları, Çağdaş tiyatro, Occidentalism, Turkish Theatre, Discourse Analysis, Modernization, Cultural Identity, Ambivalence, Dramatic theatre, Epic theatre, Modern theatre, Theater players, Theater plays
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Sahne Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 1950 sonrası Türk tiyatrosunda Batı'nın temsiline ilişkin söylemleri oksidentalizm kuramı bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Türkiye'nin modernleşme sürecinde Batı ile kurduğu zihinsel, kültürel ve politik ilişkinin sahne sanatlarına nasıl yansıdığını inceleyerek, oksidentalizmin Türk tiyatrosunda aldığı biçimleri sistematik bir yaklaşımla ortaya koymaktadır. Bu amaçla Edward Said, Ian Buruma–Avishai Margalit, Hasan Hanefi, Homi K. Bhabha, Frantz Fanon, Max Weber, Jürgen Habermas ve Daryush Shayegan gibi düşünürlerin kuramsal yaklaşımlarından yararlanılmış; oksidentalizmin tarihsel, söylemsel ve felsefi temelleri disiplinlerarası bir çerçevede değerlendirilmiştir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; söylem analizi, karakter merkezli okuma ve temsil çözümlemesi birlikte kullanılmıştır. Çalışma kapsamında tezde ortaya konulan beş söylem biçimi (idealize eden söylem, ikircikli söylem, düşmanca–aşağılayıcı söylem, eleştirel–akılcı söylem ve ironik söylem) belirlenmiş; her bir söylem biçimini temsil eden uygun model oyunlar ayrıntılı bir çözümlemeye tabi tutulmuştur. Analizlerde, karakterlerin Batı'ya dair ürettikleri söylemler temsil düzeyinin ötesine taşınarak değerlendirilmiş; Batı'nın bilinçli bir“öteki”olarak kurulmasının, Doğu'nun kendi öznel konumunu ve kültürel benliğini yeniden tanımlama sürecindeki işlevi açığa çıkarılmıştır. Bulgular, 1950 sonrası Türk tiyatrosunda Batı'nın tek yönlü veya sabit bir imge olarak değil; hayranlık, taklit, ironi, yabancılaştırma, direnç, eleştiri ve parodi gibi birbirine zıt fakat eşzamanlı söylemler üzerinden temsil edildiğini göstermektedir. Modernleşme süreci, oyun karakterlerinde kimi zaman“üst kültür”olarak idealize edilen, kimi zaman korkulan, kimi zaman da ironik biçimde ters yüz edilen bir Batı imgesi üretmiştir. İncelenen oyunlar; Bhabha'nın“ambivalans”ı, Fanon'un sömürge öznesine dair psikopolitik çözümlemeleri ve Şhayegan'ın kültürel yarılma kavrayışıyla uyumlu çok katmanlı kimlik performanslarını görünür kılmaktadır. Sonuç olarak çalışma, 1950 sonrası Türk tiyatrosunda oksidentalizmin basit bir Batı karşıtlığı veya ideolojik tutum olmadığını; tersine, Türkiye'nin kültürel modernleşme tecrübesinde ortaya çıkan bölünmüş kimlik, melezleşme, direnç, yabancılaşma ve söylemsel etkileşim alanlarını sahne üzerinden okumanın güçlü bir aracı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle tez, oksidentalist söylemin Türk tiyatrosundaki biçimlerini sistematik olarak sınıflandırarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation aims to examine the representations of the West in post-1950 Turkish theatre within the framework of Occidentalism. The study analyzes how Turkey's cultural, psychological, and political tensions related to modernization are reflected on the stage, thereby identifying the forms through which Occidentalism manifests itself in Turkish theatre. To this end, the theoretical approaches of scholars such as Said, Buruma–Margalit, Hasan Hanafi, Bhabha, Fanon, Weber, Habermas, and Shayegan are employed, and the historical, discursive, and philosophical foundations of Occidentalism are evaluated through an interdisciplinary perspective. A qualitative research design has been adopted, combining discourse analysis, character- centered reading, and representational analysis. Within the scope of the study, five types of discourse (idealizing discourse, ambivalent discourse, hostile–derogatory discourse, critical- rational discourse, and ironic discourse) were identified, and plays representing each discourse type were subjected to detailed analysis. In these analyses, the characters' utterances about the West were evaluated beyond the level of representation; the function of constructing the West as a deliberate“other”and its role in the process through which the East redefines its own subjective position and cultural identity was brought to light. Findings reveal that, in post-1950 Turkish theatre, the West is not represented as a fixed or monolithic image but rather through simultaneous and contradictory discourses such as admiration, imitation, irony, alienation, resistance, critique, and parody. The modernization process produces, in the characters, a Western image that is at times idealized as a“superior culture,”at times feared, and at other times ironized or subverted. The examined plays expose multi-layered identity performances that align with Bhabha's notion of“ambivalence,”Fanon's psychopolitical analysis of the colonial subject, and Shayegan's conception of cultural fragmentation. In conclusion, the study demonstrates that Occidentalism in post-1950 Turkish theatre is not a simple form of anti-Western sentiment or ideological positioning; rather, it serves as a powerful interpretive lens for reading the fractured identities, hybridity, resistance, alienation, and fields of discursive interaction that emerge within Turkey's experience of cultural modernization. In this respect, the dissertation offers an original contribution to the literature by systematically classifying the forms of Occidentalist discourse in Turkish theatre.
Benzer Tezler
- 1950 sonrası Türk tiyatrosunda bir varoluş göstergesi olarak beden
Body as an existenial sign in selected Turkish theatre works after 1950
CANSU KEMİKSİZ
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEYMA BÜYÜKKAVAS KURAN
- Karikatür sanatının 1950 sonrası Türk tiyatrosunda sahne tasarımına etkileri
Investigating the effect of caricature on stage design in post 1950's Turkish theatre
CEM ÇEVİKAYAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Sahne ve Görüntü SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. DR. SELDA KULLUK YERDELEN
- Cumhuriyet Dönemi Türk tiyatrosunda absürdün yeri ve bir örnek olarak Güngör Dilmen'in“Canlı Maymun Lokantası”oyunu
The place of absurdism in Turkish theater during the republic period an analysis of Güngör Dilmen's“The Live Monkey Restaurant”as a case study
FURKAN TUĞRUL AKBULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sahne ve Görüntü SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ATAY GERGİN
- Cumhuriyet Dönemi Türk tiyatrosunda eleştiri
The Republican Turkish theatre criticism
EZGİ DENİZ ALPAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Sahne ve Görüntü SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖZLEM BELKIS
- 1946-1960 arası Türk tiyatrosunda toplumsal meseleler
Social issues in Turkish theater between 1946-1960
ABDURRAHMAN HANCIOĞLU
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FIRAT KARAGÜLLE